રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3.13

અથ પઞ્ચવટીં ગચ્છન્ન્ અન્તરા રઘુનન્દનઃ
આસસાદ મહાકાયં ગૃધ્રં ભીમપરાક્રમમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા તૌ મહાભાગૌ વનસ્થં રામલક્ષ્મણૌ
મેનાતે રાક્ષસં પક્ષિં બ્રુવાણૌ કો ભવાન્ ઇતિ ॥

સ તૌ મધુરયા વાચા સૌમ્યયા પ્રીણયન્ન્ ઇવ
ઉવાચ વત્સ માં વિદ્ધિ વયસ્યં પિતુર્ આત્મનઃ ॥

સ તં પિતૃસખં બુદ્ધ્વા પૂજયામાસ રાઘવઃ
સ તસ્ય કુલમ્ અવ્યગ્રમ્ અથ પપ્રચ્છ નામ ચ ॥

રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા કુલમ્ આત્માનમ્ એવ ચ
આચચક્ષે દ્વિજસ્ તસ્મૈ સર્વભૂતસમુદ્ભવમ્ ॥

પૂર્વકાલે મહાબાહો યે પ્રજાપતયો ઽભવન્
તાન્ મે નિગદતઃ સર્વાન્ આદિતઃ શૃણુ રાઘવ ॥

કર્દમઃ પ્રથમસ્ તેષાં વિકૃતસ્ તદનન્તરમ્
શેષશ્ ચ સંશ્રયશ્ ચૈવ બહુપુત્રશ્ ચ વીર્યવાન્ ॥

સ્થાણુર્ મરીચિર્ અત્રિશ્ ચ ક્રતુશ્ ચૈવ મહાબલઃ
પુલસ્ત્યશ્ ચાઙ્ગિરાશ્ ચૈવ પ્રચેતાઃ પુલહસ્ તથા ॥

દક્ષો વિવસ્વાન્ અપરો ઽરિષ્ટનેમિશ્ ચ રાઘવ
કશ્યપશ્ ચ મહાતેજાસ્ તેષામ્ આસીચ્ ચ પશ્ચિમઃ ॥

પ્રજાપતેસ્ તુ દક્ષસ્ય બભૂવુર્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
ષષ્ટિર્ દુહિતરો રામ યશસ્વિન્યો મહાયશઃ ॥

કશ્યપઃ પ્રતિજગ્રાહ તાસામ્ અષ્ટૌ સુમધ્યમાઃ
અદિતિં ચ દિતિં ચૈવ દનુમ્ અપિ ચ કાલકામ્ ॥

તામ્રાં ક્રોધવશાં ચૈવ મનું ચાપ્ય્ અનલામ્ અપિ
તાસ્ તુ કન્યાસ્ તતઃ પ્રીતઃ કશ્યપઃ પુનર્ અબ્રવીત્ ॥

પુત્રાંસ્ ત્રૈલોક્યભર્તૄન્ વૈ જનયિષ્યથ મત્સમાન્
અદિતિસ્ તન્મના રામ દિતિશ્ ચ દનુર્ એવ ચ ॥

કાલકા ચ મહાબાહો શેષાસ્ ત્વ્ અમનસો ઽભવન્
અદિત્યાં જજ્ઞિરે દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ અરિંદમ ॥

આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ પરંતપ
દિતિસ્ ત્વ્ અજનયત્ પુત્રાન્ દૈત્યાંસ્ તાત યશસ્વિનઃ ॥

તેષામ્ ઇયં વસુમતી પુરાસીત્ સવનાર્ણવા
દનુસ્ ત્વ્ અજનયત્ પુત્રમ્ અશ્વગ્રીવમ્ અરિંદમ ॥

નરકં કાલકં ચૈવ કાલકાપિ વ્યજાયત
ક્રૌઞ્ચીં ભાસીં તથા શ્યેનીં ધૃતરાષ્ટ્રીં તથા શુકીમ્ ॥

તામ્રાપિ સુષુવે કન્યાઃ પઞ્ચૈતા લોકવિશ્રુતાઃ
ઉલૂકાઞ્ જનયત્ ક્રૌઞ્ચી ભાસી ભાસાન્ વ્યજાયત ॥

શ્યેની શ્યેનાંશ્ ચ ગૃધ્રાંશ્ ચ વ્યજાયત સુતેજસઃ
ધૃતરાષ્ટ્રી તુ હંસાંશ્ ચ કલહંસાંશ્ ચ સર્વશઃ ॥

ચક્રવાકાંશ્ ચ ભદ્રં તે વિજજ્ઞે સાપિ ભામિની
શુકી નતાં વિજજ્ઞે તુ નતાયા વિનતા સુતા ॥

દશ ક્રોધવશા રામ વિજજ્ઞે ઽપ્ય્ આત્મસમ્ભવાઃ
મૃગીં ચ મૃગમન્દાં ચ હરીં ભદ્રમદામ્ અપિ ॥

માતંગીમ્ અથ શાર્દૂલીં શ્વેતાં ચ સુરભીં તથા
સર્વલક્ષણસમ્પન્નાં સુરસાં કદ્રુકામ્ અપિ ॥

અપત્યં તુ મૃગાઃ સર્વે મૃગ્યા નરવરોત્તમ
ઋક્ષાશ્ ચ મૃગમન્દાયાઃ સૃમરાશ્ ચમરાસ્ તથા ॥

તતસ્ ત્વ્ ઇરાવતીં નામ જજ્ઞે ભદ્રમદા સુતામ્
તસ્યાસ્ ત્વ્ ઐરાવતઃ પુત્રો લોકનાથો મહાગજઃ ॥

હર્યાશ્ ચ હરયો ઽપત્યં વાનરાશ્ ચ તપસ્વિનઃ
ગોલાઙ્ગૂલાંશ્ ચ શાર્દૂલી વ્યાઘ્રાંશ્ ચાજનયત્ સુતાન્ ॥

માતંગ્યાસ્ ત્વ્ અથ માતંગા અપત્યં મનુજર્ષભ
દિશાગજં તુ શ્વેતાક્ષં શ્વેતા વ્યજનયત્ સુતમ્ ॥

તતો દુહિતરૌ રામ સુરભિર્ દેવ્ય્ અજાયત
રોહિણીં નામ ભદ્રં તે ગન્ધર્વીં ચ યશસ્વિનીમ્ ॥

રોહિણ્ય્ અજનયદ્ ગા વૈ ગન્ધર્વી વાજિનઃ સુતાન્
સુરસાજનયન્ નાગાન્ રામ કદ્રૂશ્ ચ પન્નગાન્ ॥

મનુર્ મનુષ્યાઞ્ જનયત્ કશ્યપસ્ય મહાત્મનઃ
બ્રાહ્મણાન્ ક્ષત્રિયાન્ વૈશ્યાઞ્ શૂદ્રાંશ્ ચ મનુજર્ષભ ॥

મુખતો બ્રાહ્મણા જાતા ઉરસઃ ક્ષત્રિયાસ્ તથા
ઊરુભ્યાં જજ્ઞિરે વૈશ્યાઃ પદ્ભ્યાં શૂદ્રા ઇતિ શ્રુતિઃ ॥

સર્વાન્ પુણ્યફલાન્ વૃક્ષાન્ અનલાપિ વ્યજાયત
વિનતા ચ શુકી પૌત્રી કદ્રૂશ્ ચ સુરસા સ્વસા ॥

કદ્રૂર્ નાગં સહસ્રં તુ વિજજ્ઞે ધરણીધરમ્
દ્વૌ પુત્રૌ વિનતાયાસ્ તુ ગરુડો ઽરુણ એવ ચ ॥

તસ્માજ્ જાતો ઽહમ્ અરુણાત્ સમ્પાતિશ્ ચ મમાગ્રજઃ
જટાયુર્ ઇતિ માં વિદ્ધિ શ્યેનીપુત્રમ્ અરિંદમ ॥

સો ઽહં વાસસહાયસ્ તે ભવિષ્યામિ યદીચ્છસિ
સીતાં ચ તાત રક્ષિષ્યે ત્વયિ યાતે સલક્ષ્મણે ॥

જટાયુષં તુ પ્રતિપૂજ્ય રાઘવો મુદા પરિષ્વજ્ય ચ સંનતો ઽભવત્
પિતુર્ હિ શુશ્રાવ સખિત્વમ્ આત્મવાઞ્ જટાયુષા સંકથિતં પુનઃ પુનઃ ॥

સ તત્ર સીતાં પરિદાય મૈથિલીં સહૈવ તેનાતિબલેન પક્ષિણા
જગામ તાં પઞ્ચવટીં સલક્ષ્મણો રિપૂન્ દિધક્ષઞ્ શલભાન્ ઇવાનલઃ ॥