રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.93

નિવિષ્ટાયાં તુ સેનાયામ્ ઉત્સુકો ભરતસ્ તદા
જગામ ભ્રાતરં દ્રષ્ટું શત્રુઘ્નમ્ અનુદર્શયન્ ॥

ઋષિં વસિષ્ઠં સંદિશ્ય માતૄન્ મે શીઘ્રમ્ આનય
ઇતિ ત્વરિતમ્ અગ્રે સ જગામ ગુરુવત્સલઃ ॥

સુમન્ત્રસ્ ત્વ્ અપિ શત્રુઘ્નમ્ અદૂરાદ્ અન્વપદ્યત
રામદર્શનજસ્ તર્ષો ભરતસ્યેવ તસ્ય ચ ॥

ગચ્છન્ન્ એવાથ ભરતસ્ તાપસાલયસંસ્થિતામ્
ભ્રાતુઃ પર્ણકુટીં શ્રીમાન્ ઉટજં ચ દદર્શ હ ॥

શાલાયાસ્ ત્વ્ અગ્રતસ્ તસ્યા દદર્શ ભરતસ્ તદા
કાષ્ઠાનિ ચાવભગ્નાનિ પુષ્પાણ્ય્ અવચિતાનિ ચ ॥

દદર્શ ચ વને તસ્મિન્ મહતઃ સંચયાન્ કૃતાન્
મૃગાણાં મહિષાણાં ચ કરીષૈઃ શીતકારણાત્ ॥

ગચ્છન્ એવ મહાબાહુર્ દ્યુતિમાન્ ભરતસ્ તદા
શત્રુઘ્નં ચાબ્રવીદ્ ધૃષ્ટસ્ તાન્ અમાત્યાંશ્ ચ સર્વશઃ ॥

મન્યે પ્રાપ્તાઃ સ્મ તં દેશં ભરદ્વાજો યમ્ અબ્રવીત્
નાતિદૂરે હિ મન્યે ઽહં નદીં મન્દાકિનીમ્ ઇતઃ ॥

ઉચ્ચૈર્ બદ્ધાનિ ચીરાણિ લક્ષ્મણેન ભવેદ્ અયમ્
અભિજ્ઞાનકૃતઃ પન્થા વિકાલે ગન્તુમ્ ઇચ્છતા ॥

ઇદં ચોદાત્તદન્તાનાં કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્
શૈલપાર્શ્વે પરિક્રાન્તમ્ અન્યોન્યમ્ અભિગર્જતામ્ ॥

યમ્ એવાધાતુમ્ ઇચ્છન્તિ તાપસાઃ સતતં વને
તસ્યાસૌ દૃશ્યતે ધૂમઃ સંકુલઃ કૃષ્ણવર્ત્મનઃ ॥

અત્રાહં પુરુષવ્યાઘ્રં ગુરુસત્કારકારિણમ્
આર્યં દ્રક્ષ્યામિ સંહૃષ્ટો મહર્ષિમ્ ઇવ રાઘવમ્ ॥

અથ ગત્વા મુહૂર્તં તુ ચિત્રકૂટં સ રાઘવઃ
મન્દાકિનીમ્ અનુપ્રાપ્તસ્ તં જનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥

જગત્યાં પુરુષવ્યાઘ્ર આસ્તે વીરાસને રતઃ
જનેન્દ્રો નિર્જનં પ્રાપ્ય ધિન્ મે જન્મ સજીવિતમ્ ॥

મત્કૃતે વ્યસનં પ્રાપ્તો લોકનાથો મહાદ્યુતિઃ
સર્વાન્ કામાન્ પરિત્યજ્ય વને વસતિ રાઘવઃ ॥

ઇતિ લોકસમાક્રુષ્ટઃ પાદેષ્વ્ અદ્ય પ્રસાદયન્
રામસ્ય નિપતિષ્યામિ સીતાયાશ્ ચ પુનઃ પુનઃ ॥

એવં સ વિલપંસ્ તસ્મિન્ વને દશરથાત્મજઃ
દદર્શ મહતીં પુણ્યાં પર્ણશાલાં મનોરમામ્ ॥

સાલતાલાશ્વકર્ણાનાં પર્ણૈર્ બહુભિર્ આવૃતામ્
વિશાલાં મૃદુભિસ્ તીર્ણાં કુશૈર્ વેદિમ્ ઇવાધ્વરે ॥

શક્રાયુધનિકાશૈશ્ ચ કાર્મુકૈર્ ભારસાધનૈઃ
રુક્મપૃષ્ઠૈર્ મહાસારૈઃ શોભિતાં શત્રુબાધકૈઃ ॥

અર્કરશ્મિપ્રતીકાશૈર્ ઘોરૈસ્ તૂણીગતૈઃ શરૈઃ
શોભિતાં દીપ્તવદનૈઃ સર્પૈર્ ભોગવતીમ્ ઇવ ॥

મહારજતવાસોભ્યામ્ અસિભ્યાં ચ વિરાજિતામ્
રુક્મબિન્દુવિચિત્રાભ્યાં ચર્મભ્યાં ચાપિ શોભિતામ્ ॥

ગોધાઙ્ગુલિત્રૈર્ આસક્તૈશ્ ચિત્રૈઃ કાઞ્ચનભૂષિતૈઃ
અરિસંઘૈર્ અનાધૃષ્યાં મૃગૈઃ સિંહગુહામ્ ઇવ ॥

પ્રાગુદક્સ્રવણાં વેદિં વિશાલાં દીપ્તપાવકામ્
દદર્શ ભરતસ્ તત્ર પુણ્યાં રામનિવેશને ॥

નિરીક્ષ્ય સ મુહૂર્તં તુ દદર્શ ભરતો ગુરુમ્
ઉટજે રામમ્ આસીનં જટામણ્ડલધારિણમ્ ॥

તં તુ કૃષ્ણાજિનધરં ચીરવલ્કલવાસસમ્
દદર્શ રામમ્ આસીનમ્ અભિતઃ પાવકોપમમ્ ॥

સિંહસ્કન્ધં મહાબાહું પુણ્ડરીકનિભેક્ષણમ્
પૃથિવ્યાઃ સગરાન્તાયા ભર્તારં ધર્મચારિણમ્ ॥

ઉપવિષ્ટં મહાબાહું બ્રહ્માણમ્ ઇવ શાશ્વતમ્
સ્થણ્ડિલે દર્ભસંસ્તીર્ણે સીતયા લક્ષ્મણેન ચ ॥

તં દૃષ્ટ્વા ભરતઃ શ્રીમાન્ દુઃખમોહપરિપ્લુતઃ
અભ્યધાવત ધર્માત્મા ભરતઃ કૈકયીસુતઃ ॥

દૃષ્ટ્વા ચ વિલલાપાર્તો બાષ્પસંદિગ્ધયા ગિરા
અશક્નુવન્ ધારયિતું ધૈર્યાદ્ વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

યઃ સંસદિ પ્રકૃતિભિર્ ભવેદ્ યુક્ત ઉપાસિતુમ્
વન્યૈર્ મૃગૈર્ ઉપાસીનઃ સો ઽયમ્ આસ્તે મમાગ્રજઃ ॥

વાસોભિર્ બહુસાહસ્રૈર્ યો મહાત્મા પુરોચિતઃ
મૃગાજિને સો ઽયમ્ ઇહ પ્રવસ્તે ધર્મમ્ આચરન્ ॥

અધારયદ્ યો વિવિધાશ્ ચિત્રાઃ સુમનસસ્ તદા
સો ઽયં જટાભારમ્ ઇમં સહતે રાઘવઃ કથમ્ ॥

યસ્ય યજ્ઞૈર્ યથાદિષ્ટૈર્ યુક્તો ધર્મસ્ય સંચયઃ
શરીરક્લેશસમ્ભૂતં સ ધર્મં પરિમાર્ગતે ॥

ચન્દનેન મહાર્હેણ યસ્યાઙ્ગમ્ ઉપસેવિતમ્
મલેન તસ્યાઙ્ગમ્ ઇદં કથમ્ આર્યસ્ય સેવ્યતે ॥

મન્નિમિત્તમ્ ઇદં દુઃખં પ્રાપ્તો રામઃ સુખોચિતઃ
ધિગ્ જીવિતં નૃશંસસ્ય મમ લોકવિગર્હિતમ્ ॥

ઇત્ય્ એવં વિલપન્ દીનઃ પ્રસ્વિન્નમુખપઙ્કજઃ
પાદાવ્ અપ્રાપ્ય રામસ્ય પપાત ભરતો રુદન્ ॥

દુઃખાભિતપ્તો ભરતો રાજપુત્રો મહાબલઃ
ઉક્ત્વાર્યેતિ સકૃદ્ દીનં પુનર્ નોવાચ કિંચન ॥

બાષ્પાપિહિતકણ્ઠશ્ ચ પ્રેક્ષ્ય રામં યશસ્વિનમ્
આર્યેત્ય્ એવાભિસંક્રુશ્ય વ્યાહર્તું નાશકત્ તતઃ ॥

શત્રુઘ્નશ્ ચાપિ રામસ્ય વવન્દે ચરણૌ રુદન્
તાવ્ ઉભૌ સ સમાલિઙ્ગ્ય રામો ઽપ્ય્ અશ્રૂણ્ય્ અવર્તયત્ ॥

તતઃ સુમન્ત્રેણ ગુહેન ચૈવ સમીયતૂ રાજસુતાવ્ અરણ્યે
દિવાકરશ્ ચૈવ નિશાકરશ્ ચ યથામ્બરે શુક્રબૃહસ્પતિભ્યામ્ ॥

તાન્ પાર્થિવાન્ વારણયૂથપાભાન્ સમાગતાંસ્ તત્ર મહત્ય્ અરણ્યે
વનૌકસસ્ તે ઽપિ સમીક્ષ્ય સર્વે ઽપ્ય્ અશ્રૂણ્ય્ અમુઞ્ચન્ પ્રવિહાય હર્ષમ્ ॥