રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.90

તથા તત્રાસતસ્ તસ્ય ભરતસ્યોપયાયિનઃ
સૈન્યરેણુશ્ ચ શબ્દશ્ ચ પ્રાદુરાસ્તાં નભઃસ્પૃશૌ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ત્રસ્તાઃ શબ્દેન મહતા તતઃ
અર્દિતા યૂથપા મત્તાઃ સયૂથા દુદ્રુવુર્ દિશઃ ॥

સ તં સૈન્યસમુદ્ભૂતં શબ્દં શુશ્રવ રાઘવઃ
તાંશ્ ચ વિપ્રદ્રુતાન્ સર્વાન્ યૂથપાન્ અન્વવૈક્ષત ॥

તાંશ્ ચ વિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા તં ચ શ્રુત્વા સ નિઃસ્વનમ્
ઉવાચ રામઃ સૌમિત્રિં લક્ષ્મણં દીપ્તતેજસમ્ ॥

હન્ત લક્ષ્મણ પશ્યેહ સુમિત્રા સુપ્રજાસ્ ત્વયા
ભીમસ્તનિતગમ્ભીરસ્ તુમુલઃ શ્રૂયતે સ્વનઃ ॥

રાજા વા રાજમાત્રો વા મૃગયામ્ અટતે વને
અન્યદ્ વા શ્વાપદં કિંચિત્ સૌમિત્રે જ્ઞાતુમ્ અર્હસિ
સર્વમ્ એતદ્ યથાતત્ત્વમ્ અચિરાજ્ જ્ઞાતુમ્ અર્હસિ ॥

સ લક્ષ્મણઃ સંત્વરિતઃ સાલમ્ આરુહ્ય પુષ્પિતમ્
પ્રેક્ષમાણો દિશઃ સર્વાઃ પૂર્વાં દિશમ્ અવૈક્ષત ॥

ઉદઙ્મુખઃ પ્રેક્ષમાણો દદર્શ મહતીં ચમૂમ્
રથાશ્વગજસમ્બાધાં યત્તૈર્ યુક્તાં પદાતિભિઃ ॥

તામ્ અશ્વગજસમ્પૂર્ણાં રથધ્વજવિભૂષિતામ્
શશંસ સેનાં રામાય વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥

અગ્નિં સંશમયત્વ્ આર્યઃ સીતા ચ ભજતાં ગુહામ્
સજ્યં કુરુષ્વ ચાપં ચ શરાંશ્ ચ કવચં તથા ॥

તં રામઃ પુરુષવ્યાઘ્રો લક્ષ્મણં પ્રત્યુવાચ હ
અઙ્ગાવેક્ષસ્વ સૌમિત્રે કસ્યૈતાં મન્યસે ચમૂમ્ ॥

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ રામેણ લક્ષ્મણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
દિધક્ષન્ન્ ઇવ તાં સેનાં રુષિતઃ પાવકો યથા ॥

સમ્પન્નં રાજ્યમ્ ઇચ્છંસ્ તુ વ્યક્તં પ્રાપ્યાભિષેચનમ્
આવાં હન્તું સમભ્યેતિ કૈકેય્યા ભરતઃ સુતઃ ॥

એષ વૈ સુમહાઞ્ શ્રીમાન્ વિટપી સંપ્રકાશતે
વિરાજત્ય્ ઉદ્ગતસ્કન્ધઃ કોવિદારધ્વજો રથે ॥

ભજન્ત્ય્ એતે યથાકામમ્ અશ્વાન્ આરુહ્ય શીઘ્રગાન્
એતે ભ્રાજન્તિ સંહૃષ્ટા ગજાન્ આરુહ્ય સાદિનઃ ॥

ગૃહીતધનુષૌ ચાવાં ગિરિં વીર શ્રયાવહે
અપિ નૌ વશમ્ આગચ્છેત્ કોવિદારધ્વજો રણે ॥

અપિ દ્રક્ષ્યામિ ભરતં યત્કૃતે વ્યસનં મહત્
ત્વયા રાઘવ સમ્પ્રાપ્તં સીતયા ચ મયા તથા ॥

યન્નિમિત્તં ભવાન્ રાજ્યાચ્ ચ્યુતો રાઘવ શાશ્વતાત્
સમ્પ્રાપ્તો ઽયમ્ અરિર્ વીર ભરતો વધ્ય એવ મે ॥

ભરતસ્ય વધે દોષં નાહં પશ્યામિ રાઘવ
પૂર્વાપકારિણાં ત્યાગે ન હ્ય્ અધર્મો વિધીયતે
એતસ્મિન્ નિહતે કૃત્સ્નામ્ અનુશાધિ વસુંધરામ્ ॥

અદ્ય પુત્રં હતં સંખ્યે કૈકેયી રાજ્યકામુકા
મયા પશ્યેત્ સુદુઃખાર્તા હસ્તિભગ્નમ્ ઇવ દ્રુમમ્ ॥

કૈકેયીં ચ વધિષ્યામિ સાનુબન્ધાં સબાન્ધવામ્
કલુષેણાદ્ય મહતા મેદિની પરિમુચ્યતામ્ ॥

અદ્યેમં સંયતં ક્રોધમ્ અસત્કારં ચ માનદ
મોક્ષ્યામિ શત્રુસૈન્યેષુ કક્ષેષ્વ્ ઇવ હુતાશનમ્ ॥

અદ્યૈતચ્ ચિત્રકૂટસ્ય કાનનં નિશિતૈઃ શરૈઃ
ભિન્દઞ્ શત્રુશરીરાણિ કરિષ્યે શોણિતોક્ષિતમ્ ॥

શરૈર્ નિર્ભિન્નહૃદયાન્ કુઞ્જરાંસ્ તુરગાંસ્ તથા
શ્વાપદાઃ પરિકર્ષન્તુ નરાંશ્ ચ નિહતાન્ મયા ॥

શરાણાં ધનુષશ્ ચાહમ્ અનૃણો ઽસ્મિ મહાવને
સસૈન્યં ભરતં હત્વા ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥