રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.71

તતો દશાહે ઽતિગતે કૃતશૌચો નૃપાત્મજઃ
દ્વાદશે ઽહનિ સમ્પ્રાપ્તે શ્રાદ્ધકર્માણ્ય્ અકારયત્ ॥

બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ રત્નં ધનમ્ અન્નં ચ પુષ્કલમ્
બાસ્તિકં બહુશુક્લં ચ ગાશ્ ચાપિ શતશસ્ તથા ॥

દાસીદાસં ચ યાનં ચ વેશ્માનિ સુમહાન્તિ ચ
બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ પુત્રો રાજ્ઞસ્ તસ્યૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥

તતઃ પ્રભાતસમયે દિવસે ઽથ ત્રયોદશે
વિલલાપ મહાબાહુર્ ભરતઃ શોકમૂર્છિતઃ ॥

શબ્દાપિહિતકણ્ઠશ્ ચ શોધનાર્થમ્ ઉપાગતઃ
ચિતામૂલે પિતુર્ વાક્યમ્ ઇદમ્ આહ સુદુઃખિતઃ ॥

તાત યસ્મિન્ નિસૃષ્ટો ઽહં ત્વયા ભ્રાતરિ રાઘવે
તસ્મિન્ વનં પ્રવ્રજિતે શૂન્યે ત્યક્તો ઽસ્મ્ય્ અહં ત્વયા ॥

યથાગતિર્ અનાથાયાઃ પુત્રઃ પ્રવ્રાજિતો વનમ્
તામ્ અમ્બાં તાત કૌસલ્યાં ત્યક્ત્વા ત્વં ક્વ ગતો નૃપ ॥

દૃષ્ટ્વા ભસ્મારુણં તચ્ ચ દગ્ધાસ્થિસ્થાનમણ્ડલમ્
પિતુઃ શરીરનિર્વાણં નિષ્ટનન્ વિષસાદ હ ॥

સ તુ દૃષ્ટ્વા રુદન્ દીનઃ પપાત ધરણીતલે
ઉત્થાપ્યમાનઃ શક્રસ્ય યન્ત્રધ્વજ ઇવ ચ્યુતઃ ॥

અભિપેતુસ્ તતઃ સર્વે તસ્યામાત્યાઃ શુચિવ્રતમ્
અન્તકાલે નિપતિતં યયાતિમ્ ઋષયો યથા ॥

શત્રુઘ્નશ્ ચાપિ ભરતં દૃષ્ટ્વા શોકપરિપ્લુતમ્
વિસંજ્ઞો ન્યપતદ્ ભૂમૌ ભૂમિપાલમ્ અનુસ્મરન્ ॥

ઉન્મત્ત ઇવ નિશ્ચેતા વિલલાપ સુદુઃખિતઃ
સ્મૃત્વા પિતુર્ ગુણાઙ્ગાનિ તાનિ તાનિ તદા તદા ॥

મન્થરાપ્રભવસ્ તીવ્રઃ કૈકેયીગ્રાહસંકુલઃ
વરદાનમયો ઽક્ષોભ્યો ઽમજ્જયચ્ છોકસાગરઃ ॥

સુકુમારં ચ બાલં ચ સતતં લાલિતં ત્વયા
ક્વ તાત ભરતં હિત્વા વિલપન્તં ગતો ભવાન્ ॥

નનુ ભોજ્યેષુ પાનેષુ વસ્ત્રેષ્વ્ આભરણેષુ ચ
પ્રવારયસિ નઃ સર્વાંસ્ તન્ નઃ કો ઽદ્ય કરિષ્યતિ ॥

અવદારણકાલે તુ પૃથિવી નાવદીર્યતે
વિહીના યા ત્વયા રાજ્ઞા ધર્મજ્ઞેન મહાત્મના ॥

પિતરિ સ્વર્ગમ્ આપન્ને રામે ચારણ્યમ્ આશ્રિતે
કિં મે જીવિતસામર્થ્યં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્ ॥

હીનો ભ્રાત્રા ચ પિત્રા ચ શૂન્યામ્ ઇક્ષ્વાકુપાલિતામ્
અયોધ્યાં ન પ્રવેક્ષ્યામિ પ્રવેક્ષ્યામિ તપોવનમ્ ॥

તયોર્ વિલપિતં શ્રુત્વા વ્યસનં ચાન્વવેક્ષ્ય તત્
ભૃશમ્ આર્તતરા ભૂયઃ સર્વ એવાનુગામિનઃ ॥

તતો વિષણ્ણૌ શ્રાન્તૌ ચ શત્રુઘ્નભરતાવ્ ઉભૌ
ધરણ્યાં સંવ્યચેષ્ટેતાં ભગ્નશૃઙ્ગાવ્ ઇવર્ષભૌ ॥

તતઃ પ્રકૃતિમાન્ વૈદ્યઃ પિતુર્ એષાં પુરોહિતઃ
વસિષ્ઠો ભરતં વાક્યમ્ ઉત્થાપ્ય તમ્ ઉવાચ હ ॥

ત્રીણિ દ્વંદ્વાનિ ભૂતેષુ પ્રવૃત્તાન્ય્ અવિશેષતઃ
તેષુ ચાપરિહાર્યેષુ નૈવં ભવિતુમ્ અર્હતિ ॥

સુમન્ત્રશ્ ચાપિ શત્રુઘ્નમ્ ઉત્થાપ્યાભિપ્રસાદ્ય ચ
શ્રાવયામાસ તત્ત્વજ્ઞઃ સર્વભૂતભવાભવૌ ॥

ઉત્થિતૌ તૌ નરવ્યાઘ્રૌ પ્રકાશેતે યશસ્વિનૌ
વર્ષાતપપરિક્લિન્નૌ પૃથગ્ ઇન્દ્રધ્વજાવ્ ઇવ ॥

અશ્રૂણિ પરિમૃદ્નન્તૌ રક્તાક્ષૌ દીનભાષિણૌ
અમાત્યાસ્ ત્વરયન્તિ સ્મ તનયૌ ચાપરાઃ ક્રિયાઃ ॥