રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.68

તાં તથા ગર્હયિત્વા તુ માતરં ભરતસ્ તદા
રોષેણ મહતાવિષ્ટઃ પુનર્ એવાબ્રવીદ્ વચઃ ॥

રાજ્યાદ્ ભ્રંશસ્વ કૈકેયિ નૃશંસે દુષ્ટચારિણિ
પરિત્યક્તા ચ ધર્મેણ મા મૃતં રુદતી ભવ ॥

કિં નુ તે ઽદૂષયદ્ રાજા રામો વા ભૃશધાર્મિકઃ
યયોર્ મૃત્યુર્ વિવાસશ્ ચ ત્વત્કૃતે તુલ્યમ્ આગતૌ ॥

ભ્રૂણહત્યામ્ અસિ પ્રાપ્તા કુલસ્યાસ્ય વિનાશનાત્
કૈકેયિ નરકં ગચ્છ મા ચ ભર્તુઃ સલોકતામ્ ॥

યત્ ત્વયા હીદૃશં પાપં કૃતં ઘોરેણ કર્મણા
સર્વલોકપ્રિયં હિત્વા મમાપ્ય્ આપાદિતં ભયમ્ ॥

ત્વત્કૃતે મે પિતા વૃત્તો રામશ્ ચારણ્યમ્ આશ્રિતઃ
અયશો જીવલોકે ચ ત્વયાહં પ્રતિપાદિતઃ ॥

માતૃરૂપે મમામિત્રે નૃશંસે રાજ્યકામુકે
ન તે ઽહમ્ અભિભાષ્યો ઽસ્મિ દુર્વૃત્તે પતિઘાતિનિ ॥

કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ યાશ્ ચાન્યા મમ માતરઃ
દુઃખેન મહતાવિષ્ટાસ્ ત્વાં પ્રાપ્ય કુલદૂષિણીમ્ ॥

ન ત્વમ્ અશ્વપતેઃ કન્યા ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ
રાક્ષસી તત્ર જાતાસિ કુલપ્રધ્વંસિની પિતુઃ ॥

યત્ ત્વયા ધાર્મિકો રામો નિત્યં સત્યપરાયણઃ
વનં પ્રસ્થાપિતો દુઃખાત્ પિતા ચ ત્રિદિવં ગતઃ ॥

યત્પ્રધાનાસિ તત્ પાપં મયિ પિત્રા વિનાકૃતે
ભ્રાતૃભ્યાં ચ પરિત્યક્તે સર્વલોકસ્ય ચાપ્રિયે ॥

કૌસલ્યાં ધર્મસંયુક્તાં વિયુક્તાં પાપનિશ્ચયે
કૃત્વા કં પ્રાપ્સ્યસે ત્વ્ અદ્ય લોકં નિરયગામિની ॥

કિં નાવબુધ્યસે ક્રૂરે નિયતં બન્ધુસંશ્રયમ્
જ્યેષ્ઠં પિતૃસમં રામં કૌસલ્યાયાત્મસમ્ભવમ્ ॥

અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગજઃ પુત્રો હૃદયાચ્ ચાપિ જાયતે
તસ્માત્ પ્રિયતરો માતુઃ પ્રિયત્વાન્ ન તુ બાન્ધવઃ ॥

અન્યદા કિલ ધર્મજ્ઞા સુરભિઃ સુરસંમતા
વહમાનૌ દદર્શોર્વ્યાં પુત્રૌ વિગતચેતસૌ ॥

તાવ્ અર્ધદિવસે શ્રાન્તૌ દૃષ્ટ્વા પુત્રૌ મહીતલે
રુરોદ પુત્રશોકેન બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણા ॥

અધસ્તાદ્ વ્રજતસ્ તસ્યાઃ સુરરાજ્ઞો મહાત્મનઃ
બિન્દવઃ પતિતા ગાત્રે સૂક્ષ્માઃ સુરભિગન્ધિનઃ ॥

તાં દૃષ્ટ્વા શોકસંતપ્તાં વજ્રપાણિર્ યશસ્વિનીમ્
ઇન્દ્રઃ પ્રાઞ્જલિર્ ઉદ્વિગ્નઃ સુરરાજો ઽબ્રવીદ્ વચઃ ॥

ભયં કચ્ચિન્ ન ચાસ્માસુ કુતશ્ચિદ્ વિદ્યતે મહત્
કુતોનિમિત્તઃ શોકસ્ તે બ્રૂહિ સર્વહિતૈષિણિ ॥

એવમ્ ઉક્તા તુ સુરભિઃ સુરરાજેન ધીમતા
પ્રત્યુવાચ તતો ધીરા વાક્યં વાક્યવિશારદા ॥

શાન્તં પાપં ન વઃ કિંચિત્ કુતશ્ચિદ્ અમરાધિપ
અહં તુ મગ્નૌ શોચામિ સ્વપુત્રૌ વિષમે સ્થિતૌ ॥

એતૌ દૃષ્ટ્વા કૃષૌ દીનૌ સૂર્યરશ્મિપ્રતાપિનૌ
અર્દ્યમાનૌ બલીવર્દૌ કર્ષકેણ સુરાધિપ ॥

મમ કાયાત્ પ્રસૂતૌ હિ દુઃખિતૌ ભારપીડિતૌ
યૌ દૃષ્ટ્વા પરિતપ્યે ઽહં નાસ્તિ પુત્રસમઃ પ્રિયઃ ॥

યસ્યાઃ પુત્રસહસ્રાણિ સાપિ શોચતિ કામધુક્
કિં પુનર્ યા વિના રામં કૌસલ્યા વર્તયિષ્યતિ ॥

એકપુત્રા ચ સાધ્વી ચ વિવત્સેયં ત્વયા કૃતા
તસ્માત્ ત્વં સતતં દુઃખં પ્રેત્ય ચેહ ચ લપ્સ્યસે ॥

અહં હ્ય્ અપચિતિં ભ્રાતુઃ પિતુશ્ ચ સકલામ્ ઇમામ્
વર્ધનં યશસશ્ ચાપિ કરિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥

આનાયયિત્વા તનયં કૌસલ્યાયા મહાદ્યુતિમ્
સ્વયમ્ એવ પ્રવેક્ષ્યામિ વનં મુનિનિષેવિતમ્ ॥

ઇતિ નાગ ઇવારણ્યે તોમરાઙ્કુશચોદિતઃ
પપાત ભુવિ સંક્રુદ્ધો નિઃશ્વસન્ન્ ઇવ પન્નગઃ ॥

સંરક્તનેત્રઃ શિથિલામ્બરસ્ તદા વિધૂતસર્વાભરણઃ પરંતપઃ
બભૂવ ભૂમૌ પતિતો નૃપાત્મજઃ શચીપતેઃ કેતુર્ ઇવોત્સવક્ષયે ॥