રામચરિતમહાકાવ્યે · અધ્યાય 2

તામ્ અનીક્ષિતચરીમ્ અધીરતામ્ આત્મનો ઽથ વિનિયમ્ય લક્ષ્મણઃ ।
સાન્ત્વનાર્થમ્ ઇતિ વાચમ્ અબ્રવીત્ તીવ્રમન્યુરયમૂઢમ્ અગ્રજમ્ ॥

કાર્યમ્ આર્ય પરિશિષ્ટમ્ ઉચ્યતાં મુચ્યતામ્ ઇદમ્ અયોગજં તમઃ ।
રાજતૂદ્યમદિવાકરોદયસ્મેરમ્ આશુ મુખપઙ્કજં તવ ॥

આસિતું સમય એષ નાવયોર્ મોહમ્ ઇત્થમ્ અવલમ્બિતું ન ચ ।
ઉત્સહસ્વ નનુ હૃષ્યતાં ચિરાદિષ્વ્ અધીનમ્ અધુનાભિકાઙ્ક્ષિતમ્ ॥

કેવલં ફલભુજો ન તસ્ય નસ્ તસ્કરસ્ય નિલયે ઽસ્તિ નિશ્ચયઃ ।
અભ્યુપૈતુ રવિનન્દનઃ ક્ષણાદ્ અન્ધકારમ્ ઇદમ્ અપ્ય્ અપૈષ્યતિ ॥

ઔરસાન્ અપિ સુતાન્ અરીન્ ઇવ ઘ્નન્તિ કારણવશાન્ મહીભુજઃ ।
નિગ્રહાદ્ અનુજવિદ્વિષઃ કપેઃ કિં પૃથગ્જન ઇવાનુતપ્યસે ॥

ક્રીડતાં મૃગવનેષુ ધન્વિનાં જીવકોટિકદને ઽપિ કા ક્ષતિઃ ।
ખિદ્યસે કિમ્ અનિશં પ્રયોજનાદ્ એકવાનરવધઃ કુતઃ કૃતઃ ॥

તસ્ય ચ પ્રવયસો જટાયુષઃ સ્વર્ગિણઃ કિમ્ અધુનાનુશોચ્યતે ।
યેન જર્જરકલેવરવ્યયાત્ ક્રીતમ્ ઇન્દુકિરણોજ્જ્વલં યશઃ ॥

એતદ્ એકમ્ અતિવાહ્યતામ્ અહઃ શ્વો ન સ પ્લવગરાટ્પ્રતીક્ષ્યતે ।
તત્ પ્રસીદ પરિતો વિચીયતાત્મનૈવ સનગાર્ણવાવનિઃ ॥

તત્ કબન્ધશબરીહનૂમતામ્ આવયોર્ અજનિ સઙ્ગતં યથા ।
ઇષ્ટશંસિ વનશૈલપાન્થયોઃ કિં તથાન્યદ્ અપિ નાપતેત્ પુનઃ ॥

યત્ર યત્ર તવ સિદ્ધિર્ અગ્રતઃ કઃ કરિષ્યતિ ન તે સમીહિતમ્ ।
ઉજ્જ્વલે કૃતવિદાં ન કેવલં તેન વર્ત્મનિ દુરાત્મના સ્થિતમ્ ॥

સમ્ભવત્ય્ અભિમરઃ પુરે ઽથવા તસ્ય તીવ્રમ્ અયશઃ કિમ્ ઉચ્યતે ।
દુઃખમ્ ઉત્ખનતિ કણ્ટકાવલીર્ અઙ્ગસન્ધિષુ નવઃ કિલેશ્વરઃ ॥

સમ્પ્રતિ પ્રથમમ્ આર્ય ગૃહ્યતાં તત્પ્રવૃત્તિમ્ ઉપલબ્ધુમ્ ઉદ્યમઃ ।
મર્ષણીયપરિલમ્બદૂષણઃ સો ઽધુનાપ્ય્ અકપટો ઘટતે ચેત્ ॥

મુઞ્ચ મોહમ્ અવતીર્યતામ્ ઇતઃ સેવ્યતામ્ ઇયમ્ અનાવિલા નદી ।
એષ ગચ્છતિ જવાજ્ જપારુણો વારુણીમ્ અરુણસારથિર્ દિશમ્ ॥

ઉન્મિમીલ રઘુનન્દનશ્ ચિરાત્ તન્ નિશમ્ય વચનં ચમત્કૃતઃ ।
અપ્ય્ અયોગવિધુરા ન શેરતે સંમુખીનવિધયસ્ તથાવિધાઃ ॥

મુક્તમોહમ્ અવલોક્ય લક્ષ્મણસ્ તં મૃગાઙ્કમ્ ઇવ મેઘનિર્ગતમ્ ।
આદદે ઽથ શશિકાન્તભૂધરસ્યન્દબિન્દુશિશિરાં સરસ્વતીમ્ ॥

એષ પશ્ય પતિતો નભસ્તલાદ્ અસ્તશૈલગહનેષુ નશ્યતિ ।
સન્ધ્યયા ચરમદિક્પ્રગલ્ભયા ભગ્નસાન્દ્રકરપઞ્જરઃ ખગઃ ॥

શક્યમ્ અર્ચિતુમ્ અનુચ્ચપાણિભિઃ પાશપાણિનગરીનિવાસિભિઃ ।
સાનુરોધ ઇવ દૂરબન્ધુરો બન્ધુજીવકુસુમારુણો રવિઃ ॥

એષ મુક્તકરપાટવો રવિર્ નાટયત્ય્ અનુગુણત્વમ્ અપ્પતૌ ।
આપદિ પ્રકૃતિર્ ઉજ્ઝિતા વરં નાશ્રયસ્ય વિસદૃગ્ વિચેષ્ટિતમ્ ॥

બિમ્બમૂલરુચિરા રવેર્ અમી રેચયન્તિ ગગનં ગભસ્તયઃ ।
પૂરયન્તિ ચ મહીં મહીરુહામ્ આયતાઃ પ્રતિશરીરયષ્ટયઃ ॥

અગ્રતઃ શિખરશાખિસંહતેશ્ છાયયોપચિતયાપસારિતઃ ।
પૃષ્ઠતો ઽતિનિભૃતં મહીભૃતામ્ આતપઃ કટકમ્ આશુ નોજ્ઝતિ ॥

સ્વીકરોતિ શનકૈર્ અનોકહચ્છાયમ્ અદ્રિશિખરસ્થલીર્ અપિ ।
હીયતે નિજવપુષ્ય્ અપિ ક્રમાદ્ આતપસ્ય મમતા તપસ્વિનઃ ॥

અપ્પતેર્ દિશિ વિચેષ્ટતે રવિર્ વ્યાકુલાઃ શકુનયઃ સ્વનન્ત્ય્ અમી ।
ધ્વાન્તદૃષ્ટિવિષદર્શનાદ્ દિને દુર્નિવારનિધને નિમીલતિ ॥

કીર્યતે કૃતરવૈઃ ખગવ્રજૈર્ એષ તલ્લતટચૈત્યપાદપઃ ।
સાયમ્ અધ્વનિકટે નિરર્ગલઃ સજ્જનાલય ઇવ પ્રવાસિભિઃ ॥

યાન્તિ ખિન્નજનસેવ્યતામ્ અમી સૌમ્ય સોર્મિશુચિવાલુકાચયાઃ ।
પ્રાન્તસુપ્તકલહંસપઙ્ક્તયઃ સ્વૈરનીરમરુતો નદીતટાઃ ॥

ધિક્ તટાન્તવસતીન્ સિતચ્છદાન્ પશ્યતઃ કમલષણ્ડવૈશસમ્ ।
સ્તૌમિ તં દિવસમ્ આર્ય કેવલં યો ઽસ્તમ્ એતિ સમમ્ અબ્જબન્ધુના ॥

દન્તમૂલનિહિતૈકસલ્લકીપલ્લવો ઽલસવિલોકિતાનુગઃ ।
એષ મુક્તગિરિકન્દરઃ શનૈર્ વારિ વારણપતિઃ પ્રતિષ્ઠતે ॥

શીલયન્તિ કરિણઃ સ્વવાસિતાવારિ સૈરિભસમૂહરેચિતમ્ ।
માલતીવનવિકાસવાસિતા વાન્તિ પલ્વલતટાન્તવાયવઃ ॥

સંત્યજન્તિ મસૃણં સરઃસરિત્તલ્લમૂલસલિલાનિ સૈરિભાઃ ।
સમ્ભજન્તિ સહસા ભયદ્રુતૈર્ ઈક્ષિતાઃ કુરરસારસૈરિભાઃ ॥

સંમુખીનઘનપત્રબન્ધનાત્ પશ્ય પઙ્કજવનાદ્ અનારતમ્ ।
પીતકોશમકરન્દસંચયાઃ સંચરન્તિ મધુપાઃ કુમુદ્વતીમ્ ॥

નોપનીતમુખમુદ્રમ્ અમ્બુજં મુક્તમુદ્રમ્ અથ નૈવ કૈરવમ્ ।
એતદીક્ષિતપરસ્પરં પુનઃ પત્રિયુગ્મમ્ અપનિદ્રવૈશસમ્ ॥

રોધસઃ પુલિનમ્ અબ્જિનીં તતસ્ તામ્ અતીત્ય ભજતે કુમુદ્વતીમ્ ।
તત્ર તપ્ત ઇવ ગાહતે પયઃ સાયમ્ આર્દ્રવિરહો વિહઙ્ગમઃ ॥

સ્વીકૃતં ન નલિનૈર્ નિમીલિતં ન સ્ફુટં કુમુદકુડ્મલસ્મિતમ્ ।
એતદીક્ષિતપરસ્પરં પરં મૂઢમ્ અમ્ભસિ વિહઙ્ગમદ્વયમ્ ॥

જર્જરં ત્યજતિ વાસરપ્લવં ન પ્રસારયતિ મન્થરાન્ કરાન્ ।
એત્ય્ અદૃષ્ટમ્ અવલમ્બ્ય કેવલં વ્યોમવારિનિધિશેષમ્ અંશુમાન્ ॥

શ્રાવિતાગમમ્ ઇવ દ્વિજારવૈર્ ધ્વાન્તમ્ ઓં ઇતિ જગત્ પ્રતીચ્છતિ ।
ત્રાતુમ્ ઊષ્મરહિતઃ ક્ષમો ઽધુના ન સ્વમણ્ડલમ્ અપિ પ્રભાકરઃ ॥

દૃશ્યતામ્ ઉદયતિ સ્મ યાદૃશસ્ તાદૃશસ્ તરણિર્ અસ્તમ્ ઈયતે ।
ઉત્સવવ્યસનયોઃ પ્રભુર્ વિધિર્ વિક્રિયાસુ મહતામ્ અનીશ્વરઃ ॥

સ્ફીતમ્ અબ્જકુલમ્ ઈક્ષ્યતામ્ ઇતસ્ તલ્લમ્ ઉલ્લસિતહંસસારસમ્ ।
નિશ્ચલાચ્છપરિમણ્ડલોદકપ્રાન્તમન્થરમૃણાલકણ્ટકમ્ ॥

શીલયન્ત્ય્ અચલમેખલાસ્વ્ અમી શીતલાસુ રુરવો નિરુદ્યમાઃ ।
પૂર્વશષ્પકબલાનુવર્તિનઃ સ્તોકચઞ્ચલમુખાઃ સુખાસિકામ્ ॥

દીધિતીઃ પરિચિતાઃ પરિત્યજત્ય્ અબ્જિનીર્ અપિ ચ નાનુરુધ્યતે ।
સન્ધ્યયા વરુણદિગ્વધૂમ્ અનુપ્રાપિતઃ કમ્ અપિ રાગમ્ અંશુમાન્ ॥

દ્યઊ રવીન્દુરહિતાપિ નિર્મલા ભૂર્ અવૃક્ષસલિલાપિ શીતલા ।
અન્તરાલમ્ અવલમ્બ્ય શોભતે વાસરક્ષણદયોઃ ક્ષણં જગત્ ॥

નિર્ઝરો ઽયમ્ ઇયમ્ આપગા સરઃ પલ્વલં ચ વિમલં વિભાત્ય્ અદઃ ।
યત્ર ચિત્તમ્ ઇહ પર્યુપાસ્યતાં તત્ર તત્રભવતી પિતૃપ્રસૂઃ ॥

ઇત્ય્ ઉભૌ વ્યવહિતાન્તરવ્યથૌ તૌ સમાપ્ય સમયોચિતં વિધિમ્ ।
સત્કૃતિં દધતુર્ આનને મિથઃ પ્રાર્થનાં કિમ્ અપિ રામલક્ષ્મણૌ ॥

યત્ર વાતિ ન કુમુદ્વતીમરુત્ કૌમુદી બત ન યત્ર વીક્ષ્યતે ।
તં નિરૂપિતસમન્તમ્ અઞ્જસા ભેજતુઃ પરિસરં રઘૂદ્વહૌ ॥

દૃષ્ટિપાણિતલપ્પાતશોધિતામ્ ઉદ્ધૃતસ્થગિતકણ્ટકાવટામ્ ।
અસ્તૃણાન્ નવતૃણેન મેદિનાં રામભદ્રશયનાય લક્ષ્મણઃ ॥

નિર્ણિનેજ સહસા સુષુપ્સતઃ પાદપદ્મયુગમ્ અગ્રજન્મનઃ ।
સ્વાંશુકોદ્ધૃતજલં કરાબ્જયોઃ કૌશલાચ્ ચ સમવાહયત્ પુનઃ ॥

અધ્વજર્જરિતરાજલક્ષણં લક્ષ્મણશ્ ચરણમ્ અગ્રજન્મનઃ ।
આમમર્શ ચિરમ્ અશ્રુ વર્તયન્ કેવલોપકરણેન પાણિના ॥

સ્વૈરમ્ અગ્રકરજૈર્ વિવૃત્ય ચ વ્યાકુલાં સમનયજ્ જટાટવીમ્ ।
અઙ્ગદેશમ્ અનયદ્ વિધૂય ચ સ્રસ્તરાતિસૃતમ્ અઞ્ચલં ત્વચઃ ॥

પાર્શ્વયોર્ ઉપદધે મહેષુધી આદદે શિરસિ પૂજિતં ધનુઃ ।
ઉન્મમાર્જ ધુતસંહૃતેન ચ સ્વાઞ્ચલેન પુનરુક્તમ્ આસ્તરમ્ ॥

ઇત્ય્ અજસ્રમ્ અનુજાતસેવયા જીયમાનવનવાસયાતનઃ ।
સ્વપ્તુકામ ઇવ સાલસેન્દ્રિયઃ સંવિવેશ રઘુનન્દનઃ ક્ષણમ્ ॥

મીલિતોન્મિષિતલોચનઃ શનૈર્ જાગરૂકમ્ અવલોક્ય સો ઽનુજમ્ ।
ઉચ્ચવામકરપઙ્કજોદરન્યસ્તમૌલિર્ અવદન્ મિતં વચઃ ॥

ગચ્છ વત્સ શયનીયમ્ આત્મનઃ ક્લિશ્યસે કૃશતરઃ કિયચ્ ચિરમ્ ।
નિદ્રયા વિશદતાં વ્રજ ક્ષણં ન ક્ષમઃ પ્રતિનિશીથજાગરઃ ॥

પ્રાતર્ અસ્તિ બહુ કૃત્યમ્ આવયોર્ ભ્રાતર્ આત્મનિ કિમ્ અસ્ય્ અતત્પરઃ ।
ચિન્ત્યતામ્ ઉષસિ તસ્ય સંગતિઃ શીતલસ્ય કપિચક્રવર્તિનઃ ॥

આસ્પદાધિગમગર્વિતો ઽસ્તુ વાપ્ય્ અસ્તુ વાનુદિતભૂતિવિક્રિયઃ ।
આવયોઃ સમયબદ્ધયોઃ પુનો નિશ્ચયાર્થમ્ અધિગમ્ય એવ સઃ ॥

તદ્ વિભાતુ રજની સુખેન તે યાસ્યતઃ પ્લવગરાજમન્દિરમ્ ।
પક્ષયોર્ યદ્ અનુરૂપમુક્તયોસ્ તત્ તદૈવ ચ સમર્થયિષ્યતે ॥

ઊચિવાન્ ઇતિ બભૂવ નિર્વચાઃ કુડ્મલીકૃતવિલોચનોત્પલઃ ।
અધ્યશેત ચરણામ્બુજાન્તિકં તસ્ય જોષમ્ અનઘો જઘન્યજઃ ॥

તત્ર તત્ર ચ શયાનયોશ્ ચિરાદ્ વીરયોર્ વિગતસાધ્વસા ઇવ ।
ઉદ્ધતૈર્ દદુર્ ઉલૂકહુંકૃતૈર્ અન્ધકારજયઘોષણાં દ્રુમાઃ ॥

વ્યાતતોડુદશનાપિ મુચ્યસે ન ત્વમ્ અર્કચિરસંસ્તુતાધુના ।
ઇત્ય્ અરિષ્ટરિપુકૂજિતૈસ્ તમો દ્યાં બ્રુવાણમ્ ઇવ દૂરમ્ ઉદ્યયૌ ॥

કેવલં શકુનયો ન નીડગાઃ શાખિનો ઽપિ શયિતાઃ સમન્તતઃ ।
જજ્ઞિરે તિમિરતસ્કરાવલીલુપ્યમાનવિભવાશ્ ચ ભૂભૃતઃ ॥

ન સ્થલી ન પુલિનં ન સિન્ધવો નાચલા ન તરવશ્ ચકાશિરે ।
દૂષિતદ્વિતયવાદમ્ ઉદ્બભાવ્ એકમ્ એવ તિમિરં વિભૂતિમત્ ॥

તત્ર મુગ્ધપૃષતસ્ તમોઘને પાર્શ્વગામ્ અપિ મૃગીમ્ અહારયત્ ।
પ્રાપ કોકયુવતિર્ યદૃચ્છયા પત્યુર્ આધિતરલસ્ય સંગમમ્ ॥

વૃદ્ધમ્ અઙ્કમ્ અનયચ્ છિશુભ્રમાચ્ ચુમ્બતિ સ્મ દયિતેતિ યૂથપમ્ ।
સ્વીયમ્ અપ્ય્ ઉદિતસંશયઃ શનૈર્ અઙ્ગમ્ અઙ્ગમ્ અમૃશદ્ વલીમુખઃ ॥

સર્વતઃ પરિગતેવ પર્વતૈર્ આચિતેવ તરુભિર્ નિરન્તરમ્ ।
આપ્લુતેવ સલિલૈર્ ઇતસ્ તતઃ શક્યતે સ્મ ચિરસંસ્તુતાપિ ભૂઃ ॥

દિક્ષુ દક્ષમ્ અવનાવ્ અનાકુલં ખે ઽતિખેલમ્ અટવીષુ ભીષણમ્ ।
મત્તમ્ અદ્રિષુ દરીષુ દુર્જયં પ્રાદુરાસ વિષમે સમં તમઃ ॥

ભેજુર્ ઐક્યમ્ ઇવ તુલ્યવૈશસાઃ સાયમ્ એવ મલિનૈર્ મુખૈર્ દિશઃ ।
ગૃહ્યમાણશિખરા તમશ્ચયૈર્ દ્યૌઃ પપાત વસુધાસખીતલે ॥

પ્રત્યભાન્ ન પુરતો ન પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વયોશ્ ચ વિશદં ન કિંચન ।
વ્યાનશે ભુવનમ્ અઞ્જનાચલપ્રસ્થપઙ્ક્તિનિબિડં નિશાતમઃ ॥

ન દ્વિતીયમ્ અનુભૂયતે સ્મ વસ્ત્વ્ અન્તિકાદ્ અપિ તમસ્ તિરસ્કૃતમ્ ।
કેવલાત્મવિષયં તદાભવજ્ જ્ઞાનમ્ ઉલ્બપરિવાસિનામ્ ઇવ ॥

દૂરમિશ્રિતપરસ્પરાઙ્ગકૈર્ અપ્ય્ અયોગજનિતજ્વરૈર્ ઇવ ।
દુર્લભાનનવિલોકનામૃતૈર્ દૂયતે સ્મ મિથુનૈર્ મિથો ભૃશમ્ ॥

સો ઽતિશીતહિમશીકરો મરુન્ નૂનમ્ ઉલ્મુકચયાન્ અવાકિરત્ ।
યચ્ ચુકૂજ ભૃશમ્ આર્તિકાહલં ચક્રવાકયુવતિસ્ તપસ્વિની ॥

ઉચ્ચચાર ન વનસ્થલીષ્વ્ અસૌ મર્મરઃ પતિતપત્રનિસ્વનઃ ।
નાવિરાસ કરિકૃષ્ટસલ્લકીભઙ્ગયોનિર્ અસકૃચ્ ચટત્કૃતિઃ ॥

તસ્થુર્ આસ્થિતમનુષ્યમૂર્તયો યામિકા ઇવ વિદૂરતો ઽદ્રયઃ ।
પ્રહ્વબાલવિટપાગ્રપાણયસ્ તૌ પરીત્ય તરવઃ સિષેવિરે ॥

દ્રાઙ્ નિદાઘમ્ અનુદદ્રજો ઽધુનાદ્ વિશ્લથાં બૃહતિકામ્ અસારયત્ ।
પ્રત્યપદ્યત વનાનિલસ્ તયોર્ એકસન્નિહિતયામિકવ્રતમ્ ॥

સાનુજસ્ય તમસિ પ્રમીલતસ્ તસ્ય ભાવિમમતાહૃતા ઇવ ।
ઉજ્જ્વલાયતવિષાણસૂચિતાશ્ ચક્રિરે પરિકરં મતઙ્ગજાઃ ॥

દીપકૃત્યમ્ અકરોદ્ ઉપાન્તિકે નિષ્પ્રકમ્પરુચિરોષધીગણઃ ।
તેનુર્ અદ્રિવનમધ્યસુપ્તયોર્ મઙ્ગલાનિ વનદેવતાસ્ તયોઃ ॥

એહિ જાનકિ ભુજાન્તરં ખરઃ પ્રસ્તરો ઽયમ્ અસિ કિં પરાઙ્મુખી ।
મત્કપોલમ્ ઉપધાય સુપ્યતામ્ અપ્રસક્તિર્ ઇયતી કદા નુ તે ॥

ક્ષિપ્તમ્ અંશુકમ્ ઇદં મયોરસિ પ્રીયતાં તવ નિરાનન્દઃ સ્તનઃ ।
નીવિનોદિનિ કરે કુરુ ક્ષમામ્ આયતાક્ષિ નુદસીવ કિં પુનઃ ॥

સુપ્તવાક્યમ્ ઇતિ મૈથિલીપતેર્ મૈથિલીવિરહદૂયમાનયા ।
દિક્સખીનિવહવારિતાસ્રયા શુશ્રુવે વસુધયોપસન્નયા ॥

મદ્ બિભેતિ વિરહી રઘૂદ્વહો મદ્ વિના ચ ન જગત્ પ્રમોદતે ।
તત્ કરોમિ કિમ્ ઇતીવ ચિન્તયન્ નોજ્જગામ સહસા નિશાકરઃ ॥

ન સ્મ ભાતિ કિમ્ અપિ સ્ફુટં પુરઃ કિંચિદ્ ઈરિતકરેણ કેવલમ્ ।
દૃશ્યતે સ્મ દિવિ દૂરવર્તિના તર્જ્યમાનમ્ ઇવ કેનચિત્ તમઃ ॥

જાયતે સ્મ ઘનમાલતીગુણશ્રેણિગર્ભકબરીમનોહરમ્ ।
મેઘવાહનદિગઙ્ગનામુખે મુગ્ધચન્દ્રકરકર્બુરં તમઃ ॥

સાનુરાગમ્ ઉપગૂઢમ્ અગ્રિમૈર્ અંશુભિઃ શશભૃતો દવીયસઃ ।
ઉન્નનામ નમુચિદ્વિષો દિશિ સ્રસ્તસ્તંતમસભારમ્ અમ્બરમ્ ॥

ઉજ્જ્વલાગ્રકિરણપ્રવેશકપ્રોક્તસત્વરસમાગમો ઽપિ સન્ ।
પ્રેક્ષ્યતે સ્મ જનિતોત્સુકશ્ ચિરાદ્ વ્યોમરઙ્ગમુખસંમુખઃ શશી ॥

ઔદયેન શશિનો ગભસ્તિના ભિન્નશેષતિમિરં વ્યરાજત ।
મૃજ્યમાનમ્ ઇવ શક્રદિઙ્મુખં કુઙ્કુમેન મૃગનાભોયોગિન્ ॥

તં બભાર ન વિધુર્ નવોદયં કિં તુ કુઙ્કુમવિલેપનારુણમ્ ।
એકમ્ ઉત્સુકવશાત્ પયોધરં વ્યાચકાર હરિદિગ્વિલાસિની ॥

આત્તજૈત્રનિજપુષ્પધન્વનો મન્મથસ્ય ભુવનાનિ જેષ્યતઃ ।
ઉન્નનામ પુરતઃ શશિચ્છલાત્ પૂર્ણરુક્મકલશઃ પયોનિધેઃ ॥

દિક્સરાગમુખસન્નિધાપિતસ્ફીતચન્દ્રચષકા શતક્રતોઃ ।
ક્ષીબભાવમ્ ઇવ બિભ્રતી બભૌ વિશ્લથાચ્છતિમિરાંશુકોચ્ચયા ॥

નન્દયન્ ભુવનમ્ ઉન્મુખં ચિરાન્ મન્દયન્ સ્મરવિરુદ્ધમ્ ઉદ્યમમ્ ।
ક્રન્દયન્ વિરહિણો વિહઙ્ગમાન્ સાન્દ્રયન્ પ્રમદમ્ ઇન્દુર્ ઉદ્યયૌ ॥

લોચનાલિનિવહૈકપઙ્કજં ચિત્તહંસશયનીયસૈકતમ્ ।
ઉજ્જગામ રતિકેલિમન્દિરં યામિનીયુવતિજીવિતં શશી ॥

આલિલિઙ્ગ રજનીમ્ અહાસયદ્ બિદ્યમાનમુકુલાં કુમુદ્વતીમ્ ।
અગ્રહીદ્ ઉડુવધૂકરાન્ કરૈર્ દ્યાં પ્રસાદમ્ અનયત્ સમં શસ્શી ॥

આદદે વિયદ્ અલાઞ્છનવ્રતં લાઞ્છનં નિજમ્ અગૂહદ્ અંશુભિઃ ।
પ્રાહિણોદ્ અપસૃતાસુ કૌમુદીં દિક્ષુ દક્ષતનયાપરિગ્રહી ॥

વ્યાપ્ય દૂરમ્ અથ નિર્મલં વિયદ્ વીતપઙ્કમ્ ઇવ પઙ્કજાકરમ્ ।
રેજુર્ અગ્રકિરણાઃ ક્ષપાપતેઃ પૂતકોકનદકન્દકોમલાઃ ॥

ખે કકુપ્સુ ભુવિ ચ ક્ષપાપતેઃ પેતુર્ ઊઢનિચયા મરીચયઃ ।
યત્ર તત્ર કુહરાણિ કાનિચિત્ કમ્પમાનમ્ અવિશન્ નિશાતમઃ ॥

ક્ષિપ્તમ્ ઇન્દુરુચિભિર્ વ્યલમ્બત ત્ર્યમ્બકસ્ય શિખિનશ્ ચ દિઙ્મુખે ।
તત્ર નુન્નમ્ અનુબન્ધનિઃસહં કાન્દિશીકમ્ ઇવ નિષ્ઠિતં તમઃ ॥

કન્દરાણિ ચ મહામહીભૃતાં કોટરાણિ ચ જરન્મહીરુહામ્ ।
અધ્યુવાસ કમલોદરાણિ ચ ધ્વાન્તમ્ અધ્વગવધૂમુખાનિ ચ ॥

સ્વીચકાર કરકોટિલાલનાલમ્બિતોડુતતિમેખલાં દિવમ્ ।
રાગભઙ્ગમ્ અતિસંસ્તવાદ્ ગતાં દેવરાજદિશમ્ ઇન્દુર્ અત્યજત્ ॥

આતતાન ગગનાઙ્ગણાધિકૈર્ મેદિનીમ્ અમૃતવર્ષિભિર્ વિધુઃ ।
વિપ્રયુક્તજનધૂમકેતુભિઃ કેતકાગ્રશુચિભિર્ મરીચિભિઃ ॥

સંકુચદ્ભિર્ અભિરામતાધિકે સાધુ ચન્દ્રમસિ પુષ્કરૈઃ કૃતમ્ ।
ઉદ્યતા જયિનિ કામિનીમુખે તેન સાહસમ્ અનુષ્ઠિતં પુનઃ ॥

ઉચ્ચખાન રુષમ્ ઉચ્ચમણ્ડલઃ ખણ્ડનામ્ અગમયદ્ વિષહ્યતામ્ ।
માનપઙ્કમ્ અપનીય કામિનીઃ કાન્તહસ્તમ્ અનયન્ નિશાપતિઃ ॥

વ્યક્તવર્ત્મબિલવાહિનીવનગ્રામગુલ્મગહનાદ્રિભેદયા ।
સૌમ્યતાધિકવિશેષયાજનિ જ્યોત્સ્નયા દિવસનિઃસ્પૃહો જનઃ ॥

પીયતે સ્મ કુમુદં ન લોચનૈશ્ ચન્દ્રિકા તપતિ રોહિતચ્છદમ્ ।
પ્રાદુરાસ પરમ્ ઉત્પિબન્ન્ અલિઃ સૌરભં નિરવલમ્બમ્ અમ્બુનિ ॥

એકિકેવ નિજવૃન્દમધ્યગાપ્ય્ ઉચ્ચુકૂજ સભયા સિતચ્છદી ।
દન્તમૂલમ્ અસકૃચ્ ચ સંશયાદ્ આમમર્શ કરિણઃ કરેણુકા ॥

કેતકીષુ કદલીષુ વાલુકાસ્વ્ અશ્મસુ સ્ફુટિતકૈરવે ઽમ્ભસિ ।
લમ્ભિતેવ લહરીપરમ્પરામ્ ઉલ્લલાસ શશિકાન્તિવાહિની ॥

પ્રાપ્તસૂક્ષ્મઘનપલ્લવાન્તરૈશ્ ચિત્રિતાઃ શશિકરૈર્ ઇતસ્ તતઃ ।
બિભ્રતિ સ્મ તરુમૂલશાયિનઃ શમ્બરાઃ પૃષતયૂથવિભ્રમમ્ ॥

કૃચ્છ્રલબ્ધનગશૃઙ્ગસન્ધયો દત્તમન્મથજયાભિસન્ધયઃ ।
મૈથિલીતરવધૂદુરાસદં રાઘવાઙ્કમ્ અવિશચ્ છશિત્વિષઃ ॥

જાગર્ષિ કાશ્મરિ નિષીદસિ કોવિદાર કુત્રાસિ વત્સ કૃતમાલ તમાલ પશ્ય ।
કિં વર્તતે રઘુપતેર્ ઇતિ સત્વરાભિર્ ઉક્તં દ્રુમૌઘમ્ અવલોક્ય વનસ્થલીભિઃ ॥

અન્યોન્યદૂરપરિષક્તવિશાલસાન્દ્રશાખાશતૈસ્ તરુભિર્ અન્તરયાંબભૂવે ।
ઉદ્ભૂતઘોરવિરહજ્વરલઙ્ઘિતસ્ય ચન્દ્રાતપઃ સ ખલુ દાશરથેર્ અપથ્યઃ ॥

કુમુદવનમ્ અહેતુ ત્યક્તનિદ્રં તદાસીદ્ ગગનમ્ ઉડુવિતાનૈર્ ધિગ્ વૃથૈવ પ્રફુલ્લમ્ ।
અજનિ જગદ્ અધીશસ્યાગૃહીતેસ્ તદાનીં વિધુર્ અપિ વિધવસ્ત્રીયૌવનોદ્ભેદશોચ્યઃ ॥

શ્વસિતિ જનકપુત્રી સત્વરો ભાનુપુત્રઃ કપિપતિર્ ઉપસન્નં સુપ્રભાતં તવેતિ ।
જગુર્ ઇવ રઘુનાથાયાર્ધબુદ્ધાઃ સ્વનન્તો મધુરમ્ અપરરાત્રે પત્રિણઃ કે ઽપિ કે ઽપિ ॥