રામચરિતમહાકાવ્યે · અધ્યાય 1

અથ માલ્યવતઃ પ્રસ્થે કાકુત્સ્થસ્ય વિયોગિનઃ ।
દુર્નિવારાશ્રુસંવેગો જગામ જલદાગમઃ ॥

શશામ વૃષ્ટિર્ મેઘાનામ્ ઉત્સઙ્ગે તસ્ય ભૂભૃતઃ ।
વિરરામ ન રામસ્ય ધારાસન્તતિર્ અશ્રુણઃ ॥

ઇતસ્ તતઃ પરિણતિં ભેજે બર્હિણકૂજિતમ્ ।
હા પ્રિયે રાજપુત્રીતિ ન રામપરિદેવિતમ્ ॥

કાપ્ય્ અભિખ્યા વિરજસોઃ સૂર્યાચન્દ્રમસોર્ અભૂત્ ।
દાશરથ્યોસ્ તથૈવાસીદ્ અયોગોપહતા રુચિઃ ॥

નિર્મલેન્દુ નભો રેજે વિકચાબ્જં બભૌ સરઃ ।
પરં પર્યશ્રુવદનૌ મમ્લતુર્ભ્રાતરાવુભૌ ॥

સ્મર્તવ્યકલિકાજાલં જજ્ઞે કુટજકાનનમ્ ।
આસીત્ તથૈવ તુ મનો રામસ્યોત્કલિકાકુલમ્ ॥

પ્રપેદે પુનર્ ઉદ્ભેદઃ શુચિના કચ્છકેતકૈઃ ।
ઉપક્રિયાયાઃ સદૃશં નારેભે રવિસૂનુના ॥

આકૃષ્ટમાલતીગન્ધઃ સિષેવે રાઘવં મરુત્ ।
આનીતમૈથિલીવાર્તસ્ તમ્ આર્તં ન તુ મારુતિઃ ॥

રામાય પૂરાપગમવ્યક્તોદ્દેશાશ્ ચકાશિરે ।
આસ્તે ઽસ્માસુ ન સીતેતિ શંસન્ત્ય ઇવ નિમ્નગાઃ ॥

યદાર્દ્રવિરહો રામઃ પ્રાપિતઃ પ્રાણસંશયમ્ ।
નૂનં તેનાનુતાપેન જગ્મુર્ જલદરાજયઃ ॥

દ્યૌર્ મુક્તમેઘાવરણા સવિતર્કોન્મુખં મુહુઃ ।
યયાચે સારસરુતૈર્ વિચારમ્ ઇવ રાઘવમ્ ॥

દિશો દદૃશિરે તેન સ્તેનં તં પરિમાર્ગતા ।
માર્ગદાનાપરાધિન્યો ગતા દૂરં ભયાદ્ ઇવ ॥

તસ્યાકૃતિવિશેષસ્ય વિશેષાત્ કષ્ટમ્ ઈદૃશમ્ ।
કચ્છાઃ કાશચ્છલાદ્ ઊહુર્ ઇતીવ પલિતાગમમ્ ॥

પશ્યન્ત્યા ઇવ કષ્ટાં તામ્ અવસ્થાં મૈથિલીપતેઃ ।
શુષ્કપઙ્કચયવ્યાજાદ્ વિદદ્રે હૃદયં ભુવઃ ॥

વૃષ્ટિવિચ્છેદજાતેન તાનવેનાસમાપ્તિના ।
પ્રપેદિરે જલધરાસ્ તસ્ય સબ્રહ્મચારિતામ્ ॥

યયૌ વિરહસંવર્તઃ પદ્મિનીરાજહંસયોઃ ।
અપારદુઃખાર્ણવયોર્ ન સીતારામભદ્રયોઃ ॥

શાન્તનિર્ઝરઝાત્કારધારાઃ શિખરિણો બભુઃ ।
રામસ્ય વિશદાલાપશુશ્રૂષાનિભૃતા ઇવ ॥

તસ્ય ચક્રુશ્ ચમત્કારં વ્યતીતસમયા અપિ ।
સ્મિતાભમુકુલોદ્ભેદાઃ કદમ્બવનરાજયઃ ॥

અદૃશ્યન્ત પુરસ્ તેન ખેલાઃ ખઞ્જનપઙ્ક્તયઃ ।
અસ્મર્યન્ત ચ નિશ્વસ્ય પ્રિયાનયનવિભ્રમાઃ ॥

અબ્રવીદ્ અથ કાલજ્ઞસ્ તત્કાલપ્રતિપત્તયે ।
પ્રણમ્ય લક્ષ્મણો રામં રામાવિરહનિઃસહમ્ ॥

જાતં વિભાતમ્ અમલં પશ્ય પ્રાવૃણ્ણિશા ગતા ।
ઉત્સાહકમલસ્યાયં વિકાસાવસરસ્ તવ ॥

ઉચ્છ્રયં તીરતરવો રવેર્ ઊર્જમ્ અભીષવઃ ।
મદં ગોપતયો ગૃહ્ણન્ત્ય્ અભિયોગં જિગીષવઃ ॥

પ્રસીદ દીયતાં કર્ણઃ કૂજદ્ભિઃ કુરરૈર્ અમી ।
પ્રાર્થયન્તીવ સંચારં તટાઃ કર્દમદુર્ગતાઃ ॥

ભુવિ ભાસ્વદભીષૂણાં ત્વદિષૂણાં ચ શત્રુષુ ।
અયં સમ્પતિતું કાલઃ સ દુષ્કાલો ઽતિવાહિતઃ ॥

સુદૂરોન્નતપર્યન્તાસ્ તીર્યન્તે સંક્રમૈર્ ઇવ ।
અનલ્પગાધાઃ સરિતસ્ તરુભિઃ પૂરપાતિતૈઃ ॥

આવિષ્કૃતવિશુદ્ધિભ્યાં નદ્યઃ સુમહિલા ઇવ ।
કુલાભ્યામ્ ઇવ કૂલાભ્યામ્ આપત્સ્વ્ અપિ ચકાસતિ ॥

જલજાનાં સુમનસાં વયસાં જલસેવિનામ્ ।
અસ્ય પ્રતિજલાધારં સામગ્ર્યમ્ અવલોક્યતે ॥

યુયુત્સારભસોત્ખાતસરિત્ખાતકરોધસઃ ।
કુકુદ્મન્તો મદકલાઃ કલયન્તિ જગન્ત્ય્ અધઃ ॥

વિશ્વેશ કુરુ વિશ્વાસમ્ આવર્તન્તે ન તે ઘનાઃ ।
અમી શ્યામલયન્ત્ય્ આશાઃ શુકાઃ શાલિવનોન્મુખાઃ ॥

મૃગાઃ સમ્પ્રતિ શાલેયં સમ્પન્નં સમ્પતન્ત્ય્ અમી ।
સાકેતમ્ અધિતિષ્ઠન્તમ્ અર્થિનસ્ ત્વામ્ ઇવોન્મુખાઃ ॥

કાર્યદિગ્ ગૃહ્યતાં કાપિ કિમ્ આર્ય સ્થીયતે વૃથા ।
એવમ્ એવાયમ્ અસ્માકમ્ ઇષ્ટો ઽપિ કિમ્ ઉપૈષ્યતિ ॥

વિજયાય ભવાસીનો મય્ય્ અર્પિતવપુર્ભરઃ ।
મૂર્ચ્છાનુવલનવ્યસ્તઃ પ્રસ્તરસ્ ત્યજ્યતામ્ અયમ્ ॥

પ્રતીષ્ટોપત્યકાસાલદલાગ્રજલબિન્દવઃ ।
સાર્યન્તાં ક્ષણમ્ ઉદ્ધૂય સ્થગિતાંસતટા જટાઃ ॥

મુહૂર્તં ક્રિયતામ્ આર્ય કપોલવિરહી કરઃ ।
વ્યુષિતો વલ્કલગ્રન્થિર્ અંસાદ્ ઉન્મોચ્યતામ્ અયમ્ ॥

ઇતો વિતત્ય દીયન્તામ્ ઇષવઃ ક્લિન્નયન્ત્રણાઃ ।
નિર્મુક્તાર્દ્રજરચ્ચૈલમ્ આદત્તામ્ આયતં ધનુઃ ॥

ઇતો ઽવતીર્યતાં પ્રાસ્થાદ્ અસ્વાસ્થ્યમ્ ઇદમ્ ઉજ્ઝ્યતામ્ ।
જહીષુભિર્ દશગ્રીવં દશદિગ્વેધશોધિતૈઃ ॥

ઋજુર્ આદીયતાં પન્થાઃ કાર્યકન્થા ગરીયસી ।
ઉત્સાર્યતામ્ ઇદં દૂરં તમઃ કિંકાર્યતામયમ્ ॥

આર્યાયાઃ શિવમ્ એવાસ્તિ શત્રુર્ નિહત એવ તે ।
અલં દત્ત્વાવસાદાય ત્રૈલોક્યશરણં વપુઃ ॥

રાક્ષસાપશદઃ કો ઽસૌ ત્વયિ સજ્યશરાસને ।
અનેન તે ઽવસાદેન દૂરમ્ આરોપિતઃ પુનઃ ॥

અશ્રુવેગૈઃ પ્રમીલાભિર્ વિલાપૈર્ અખિલઃ સ તે ।
આમૃષ્ટદેહયાત્રસ્ય માસઃ પ્રૌષ્ઠપદો ગતઃ ॥

ક્રિયતામ્ અધુનોત્સાહશ્ ચિન્ત્યતાં નિધનં દ્વિષઃ ।
કઃ સ્વબાહુસહાયાનાં મહતામ્ આત્મનિગ્રહઃ ॥

ભદ્રં ભાદ્રપદચ્છેદચ્છિન્નાભ્રાજિનરજ્જવે ।
તુભ્યં પુરુષનાગાય નિર્વિઘ્નતરસે ઽધુના ॥

પ્રસીદ કુરુ ભૂયો ઽપિ દેહયાત્રાં યથા તથા ।
અનુલ્લઙ્ઘિતવિજ્ઞપ્તિર્ લક્ષ્મણો ઽવરજેષુ તે ॥

અગાધં ધૈર્યમ્ આર્યસ્ય ત્રિષુ લોકેષુ ગીયતે ।
જનમાત્રોચિતઃ કો ઽયમ્ આકલ્પકપરિગ્રહઃ ॥

અરોપશમિતોદગ્રજામદગ્ન્યાગ્નિતેજસઃ ।
પ્રતીચ્છતિ શરાસારં તવાર્ય રુષિતસ્ય કઃ ॥

સ્વકૃત્યભારસન્ન્યાસી યાવદ્ ઇત્થં વિષીદસિ ।
તાવદ્ અન્તકદંષ્ટ્રાણામ્ અરાતિર્ અતિથિર્ ન તે ॥

આતતાયી સ વિજ્ઞાતો જીવત્ય્ આર્યેતિ ચ શ્રુતમ્ ।
પ્રાપ્તો યાત્રાસહઃ કાલઃ કાલક્ષેપસ્ય કો ગુણઃ ॥

ન જ્ઞાયતે પરં વ્યક્તમ્ અરેર્ માયાવિનઃ પદમ્ ।
તન્માર્ગણં ચ સુહૃદા સુગ્રીવેણ પ્રતિશ્રુતમ્ ॥

દિઙ્મુખાહૂતવિખ્યાતકપિયૂથઃ કપીશ્વરઃ ।
ક્ષણાન્ નૂનમ્ અસવ્ આર્યપાદમૂલે પતિષ્યતિ ॥

શાલિપિઙ્ગમહીપૃષ્ઠસ્પર્ધયેવ ભવિષ્યતિ ।
રંહસ્વિહરિસંઘાતસમ્પાતકપિલં નભઃ ॥

તેષામ્ આરોષરુચિરૈર્ અચિરાન્ મુખમણ્ડલૈઃ ।
દ્રક્ષ્યતે તરુણાદિત્યશતચ્છન્નમ્ ઇવામ્બરમ્ ॥

અહો દીપ્તિર્ અહો કાન્તિર્ અહો શીલમ્ અહો બલમ્ ।
અહો શક્તિર્ અહો ભક્તિર્ અહો પ્રજ્ઞા હનૂમતઃ ॥

પ્રગલ્ભેનાપ્રમત્તેન તેનાભ્યન્તરમન્ત્રિણા ।
નૂનમ્ અસ્મત્કૃતે સ્વપ્તું સુગ્રીવાય ન દીયતે ॥

સ ચ પ્રત્યુપકારાય ત્વરયત્ય્ એનમ્ આદૃતઃ ।
ધ્રુવં બુદ્ધિવયોવૃદ્ધઃ સચિવો જામ્બવાન્ અપિ ॥

તદ્ એવં હેતુના કેન વાનરેન્દ્રો વિલમ્બતે ।
નાસૌ કૃતઘ્નસ્ય ભવેદ્ ગુણવદ્ભૃત્યસંગ્રહઃ ॥

આગન્તવ્યં ધ્રુવં તેન માર્ગિતાર્યા પ્રવૃત્તિના ।
પ્રપન્નપરકૃત્યાનામ્ અત્યુષ્ણો હિ સમુદ્યમઃ ॥

ત્વત્પ્રસાદાપ્તસમ્ભોગસુખસંમીલિતેન વા ।
ન તેનામૂર્ દદૃશિરે દિશઃ પ્રોષિતકાલિકાઃ ॥

કિયચ્ચિરં પુનર્ અસૌ તસ્ય ન શ્રુતિમ્ એષ્યતિ ।
ક્રીડાતટાકહંસાનાં નિનાદો મદમૂર્છિતઃ ॥

ઉક્તૈઃ કિમ્ અથ ભૂયોભિર્ અદ્ય શ્વો વાગમિષ્યતિ ।
પર્યુત્સુકિતકિષ્કિન્ધઃ સત્યસન્ધો હરીશ્વરઃ ॥

વ્યતિરેકે ઽપિ યત્ કાર્યં તદપ્યાર્ય પ્રધાર્યતામ્ ।
ગૃહ્યતાં કાર્યસિદ્ધિર્ નસ્ તદ્વિલમ્બતિરસ્કૃતા ॥

યસ્ તથોપકૃતઃ પૂર્વમ્ આર્યેણાર્યાકૃતે ઽધુના ।
સ શીતલઃ સ્યાદ્ અથવા પરચિત્તાનિ વેત્તિ કઃ ॥

સ પ્રતિશ્રુતમ્ અર્થં નઃ સ્ફીતો વિસ્મૃતવાન્ ઇવ ।
ગત્વાશુ સ્માર્યતામ્ આર્ય કાર્યતપ્તસ્ય કા ક્ષમા ॥

તમ્ અહં બોધયિષ્યામિ દણ્ડગર્ભાભિર્ ઉક્તિભિઃ ।
સામ સંમીલયત્ય્ એવ સુખસક્તાન્ પ્રમાદિનઃ ॥

પ્રસીદ જીયતાં મોહઃ કો ઽહમ્ ઇત્ય્ અવધીયતામ્ ।
દ્રુતમ્ ઉત્તીર્ણ એવાસ્તે વ્યસનાબ્ધિઃ કિયાન્ અયમ્ ॥

સૂનૃતૈર્ ઇતિ સૌમિત્રેઃ પ્રીતઃ પીયૂષવર્ષિભિઃ ।
તમ્ અન્તર્વેદનાવેગં જિગાયેવ રઘૂદ્વહઃ ॥

ઉન્મીલયામાસ દૃશૌ દિશઃ કિંચિદ્ અલોકત ।
ઉન્નનામ ચ તલ્પાન્તાન્ મોચયન્ પક્ષ્મલા જટાઃ ॥

સત્વરપ્રહ્વસૌમિત્રિચીરોત્સારિતરેણુનિ ।
શુચિનિ ક્વચિદ્ આસન્ને નિષસાદ શિલાતલે ॥

ઉપવિષ્ટસ્ તદા રામો ન રેજે સીતયા વિના ।
ધ્વજો નિર્વૈજયન્તીકઃ પૌરન્દર ઇવોચ્છ્રિતઃ ॥

અનૂપવિષ્ટમ્ અનુજં દનુજારિમ્ ઇવાદ્રિજિત્ ।
પ્રત્યભાષત વાત્સલ્યગદ્ગદાનિ પદાનિ સઃ ॥

એહ્ય્ એહિ પ્રિયસંલાપ હ્લાદયાલિઙ્ગિતેન મામ્ ।
રુદ્ધં રુદ્ધમ્ ઉપૈત્ય્ અશ્રુ ત્વામ્ અપીક્ષે ન લક્ષ્મણ ॥

હા વત્સ ભવતો ઽપીયમ્ અવસ્થાઙ્ગેષુ વર્તતે ।
ધ્રિયતાં રામહતકઃ ક્લેશયન્ન્ એકબાન્ધવમ્ ॥

નાસ્તિ વત્સ ચિકિત્સાસ્ય વ્યાધેર્ વિધુરજન્મનઃ ।
યસ્ય યાપનયા ક્ષીણમ્ ઇદં તે સાન્ત્વનામૃતમ્ ॥

નૈકદુર્વારઘોરાધિઘટ્ટનાચલિતા અપિ ।
તવાશ્વાસનયા વત્સ ન ગચ્છન્તિ મમાસવઃ ॥

પિતુર્ નઃ પ્રિયમિત્રસ્ય લૂનપક્ષસ્ય મદ્દ્વિષા ।
સંસ્મરન્ નોત્સહે વત્સ મર્મચ્છેદં જટાયુષઃ ॥

તાતસ્ય તાતમિત્રસ્ય વત્સવત્સલયોસ્ તયોઃ ।
અહમ્ એવ ગતઃ પાપો નિધનાય નિમિત્તતામ્ ॥

પ્રિયાપહારજઃ શામ્યેત્ સમ્યગ્ ઉન્મૂલિતે રિપૌ ।
મન્યુર્ દેહાવધિર્ અયં તાતમિત્રવિપત્તિભૂઃ ॥

નભસ્તલાત્ ખગપતૌ પતતિ ચ્છિન્નપક્ષતૌ ।
કો ઽપરસ્ તાં મમ સુહૃન્ મા ભૈષીર્ ઇત્ય્ અભાષત ॥

સ્યાદ્ વત્સ રામહતકાત્ ક્લીબઃ કઃ પુરુષો ઽપરઃ ।
એકપત્નીમ્ અનુગતામ્ અરાતેર્ યો ન રક્ષતિ ॥

તયા તેષુ તપસ્વિન્યા સીદતોર્ આવયોર્ અપિ ।
દણ્ડકારણ્યકષ્ટેષુ મુખં ન વિધુરીકૃતમ્ ॥

વિદેહરાજસ્ય સુતા સ્નુષા દશરથસ્ય સા ।
હતરામસ્ય જાયેતિ ભ્રમતિ સ્મ વને વને ॥

સ્વમ્ અપ્ય્ અપુષ્ણતા કાયમ્ અપિ જાયામ્ અરક્ષતા ।
મયા સમઃ શ્રુતઃ કો ઽપિ જાતઃ ક્લીબો રઘોઃ કુલે ॥

ત્વં કેવલં ન સુભ્રાતા તથા વિલપતા મુહુઃ ।
તિર્યઞ્ચો ઽપિ મયામુષ્મિન્ વને લક્ષ્મણ રોદિતાઃ ॥

દિક્ષુ સન્નદ્ધમેઘાસુ મમ ઘોરાધિસાક્ષિણામ્ ।
અવહન્ નિર્ઝરનિભાન્ નગાનામ્ અશ્રુનિમ્નગાઃ ॥

આરાદ્ આકર્ણિતસ્નિગ્ધનવાબ્દનિનદૈર્ અપિ ।
મત્કારુણ્યાદ્ અરણ્યે ઽપિ નાનૃત્યત કલાપિભિઃ ॥

સત્યમ્ એષ્યતિ સુગ્રીવઃ સત્યં જીવતિ જાનકી ।
ત્વદ્વચો ન વિપર્યેતિ ભ્રાતર્ બ્રૂહિ પુનઃ પુનઃ ॥

ત્વદ્વાક્યશીકરૈર્ એભિર્ નિરુદ્ધબહિરુદ્ગમઃ ।
મમાન્તર્ લેઢિ મર્માણિ સીતાવિરહમુર્મુરઃ ॥

તસ્માદ્ અપિ દહત્ય્ ઉચ્ચૈર્ અયં મામ્ અપરઃ શિખી ।
યદ્ વનૌકસિ નિર્વૈરે મુક્તો વાલિનિ માર્ગણઃ ॥

ગુર્વી પુનશ્ ચ લજ્જેયમ્ ઉત્તમર્ણૈર્ ઇવાધુના ।
માર્ગિતવ્યો યદ્ અસ્માભિઃ પ્લવગાઃ પ્રત્યુપક્રિયામ્ ॥

નાસ્તિ પ્રત્યુપકારાશા તત્ર નશ્ ચપલે કપૌ ।
યેનાતિલઘુનોત્તુઙ્ગો લઙ્ઘિતઃ સત્યપાદપઃ ॥

ઉત્તિષ્ઠ વત્સ ગચ્છાવઃ સાધયામો ઽન્યતો ઽધુના ।
નવૈશ્વર્યસુખવ્યગ્રઃ સુગ્રીવો નાગમ્ ઇષ્યતિ ॥

તપસ્વી રમતામ્ એવં ચિરાદ્ દારૈઃ સમાગતઃ ।
સ પીડ્યમાનઃ પ્રણયાદ્ વિરસઃ કિં કરિષ્યતિ ॥

કિં ચ વત્સ દશાસામ્યાજ્ જાતાઃ સ્મઃ સુહૃદઃ પુરા ।
તસ્યાધુના તુ વિસ્તીર્ણવિભવાન્ધસ્ય કે વયમ્ ॥

ગૃહીતસાધુવર્ત્માપિ સદ્યઃ સમ્પ્રાપ્ય સમ્પદમ્ ।
પતતિ સ્ખલિતો ઽતીવ પ્રમત્તઃ પ્રહતે પથિ ॥

સ વત્સ વિરલો જન્તુર્ વિપત્કાલપ્રતિશ્રુતમ્ ।
સદ્યઃ સમ્પન્મદો યસ્ય ન વિલુમ્પતિ ચેતસિ ॥

અસ્તુ સાધુર્ અસાધુર્ વા ન વિચાર્યઃ સ મે ઽધુના ।
વત્સ નોત્સહતે ચેતસ્ તત્ર દોગ્ધુમ્ ઉપક્રિયામ્ ॥

અસાવ્ અનાગતઃ શ્રેયાન્ આગચ્છન્ વત્સ વાર્યતામ્ ।
પ્રવેશયન્તિ સુહૃદં ન ધીરાઃ સ્વાર્થસંકટે ॥

કર્તવ્યોપકૃતિઃ સદ્ભિર્ યત્ર તત્ર વિપદ્ગતે ।
અવિમૃશ્ય કૃતો ઽસ્માભિઃ સ પુનઃ કૃપણઃ પણઃ ॥

કિં ક્ષિપ્તમ્ અચલપ્રાન્તાદ્ અન્તઃસુપ્તશિવાશતમ્ ।
નિર્દેશપુરુષેણેવ કઙ્કાલં દુન્દુભેર્ મયા ॥

કસ્યાર્થસ્ય કૃતે વિદ્ધાઃ સપ્ત સાલાસ્ તપસ્વિનઃ ।
સ મા પ્રત્યેતુ વૈધેયઃ કિં ન સાધિતમ્ અન્યતઃ ॥

અક્ષાત્રં ક્ષત્રિયયુવા કો નુ રામ ઇવ ક્ષિપેત્ ।
વિશિખં વાલિનિ વ્યગ્રે સુગ્રીવસ્ય પશોઃ કૃતે ॥

ન પરિત્યજ્યતે માર્ગસ્ તાવન્ નિર્વાચ્યકર્દમઃ ।
યાવત્ પિહિતકષ્ટાય કાર્યાયાત્મા ન દીયતે ॥

ઇષ્વૈકયા મયા વિદ્ધો બાલિશેન વલીમુખઃ ।
અનુદ્ધારાઃ શરાસ્ તેન રોપિતા મયિ વાઙ્મયાઃ ॥

અનવાપ્તવિપત્પારઃ સ્મરિષ્યામિ કિયન્તિ વા ।
વત્સ કાલોચિતં શાધિ ન રામઃ કિંચિદ્ ઈક્ષતે ॥

અવલમ્બસ્વ માં ભ્રાતઃ સીતાસ્મરણનિસ્સહમ્ ।
દૂરં પુનઃ પ્રભવતા મનો મોહેન લુપ્યતે ॥

સનાથોભયપાર્શ્વસ્ય ત્વયા વત્સ તયા ચ મે ।
વનેષુ ચ સતઃ કષ્ટમ્ અજનિષ્ટ ન કિંચન ॥

હા ભીરુ હા પ્રિયતમે હા મદ્વિરહકાતરે ।
ક્વાસીત્ય્ અર્ધોક્તિનિસ્સંજ્ઞો જગામ સ મહીતલમ્ ॥

માતઃ કૈકેયિ તુષ્ટાસિ ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યમ્ અકણ્ટકમ્ ।
વદન્ન્ ઇત્ય્ અપતત્ તસ્ય લક્ષ્મણશ્ ચરણાબ્જયોઃ ॥

તતસ્ તૌ સાશ્રુનયનૌ મૃગૈર્ વિધુરવીક્ષિતૌ ।
નિપેતતુર્ દિવ ઇવ ભ્રષ્ટૌ વિધુરવી ક્ષિતૌ ॥

ઇતિ નિપતિતયોસ્ તયોર્ દ્વયોર્ દશરથનન્દનયોર્ મહીતલે ।
દશભિર્ અપિ દિગઙ્ગનામુખૈર્ અધૃતિવશાદ્ ઇવ તત્યજે રુચિઃ ॥

એતે નિકામરસિકસ્ય જયન્તિ પાદાઃ શ્રીહારવર્ષયુવરાજમહીતલેન્દોઃ ।
યૈર્ દ્વાદશાર્કકિરણોત્કરદુર્નિવારઃ સૃષ્ટો ઽભિનન્દકુમુદસ્ય મહાવિકાસઃ ॥