Prasannapada · અધ્યાય 9

ઇતિ ॥
ઉક્તં હિ ભગવતા-
ન ચક્ષુઃ પ્રેક્ષતે રૂપં મનો ધર્માન્ન વેત્તિ ચ ।
એતત્ત પરમં સત્યં યત્ર લોકો ન ગાહતે ॥
સામગ્ર્યા દર્શનં યત્ર પ્રકાશયતિ નાયકઃ ।
પ્રાહોપચારભૂમિં તાં પરમાર્થસ્ય બુદ્ધિમાન્ ॥ ઇતિ ॥
તથા-
ચક્ષુશ્ચ પ્રતીત્ય રૂપતઃ ચક્ષુવિજ્ઞાનમિહોપજાયતે ।
નો ચક્ષુષિ રૂપ નિશ્રિતં રૂપસંક્રાન્તિ ન ચૈવ ચક્ષુષિ ॥
નૈરાત્મ્ય ઽશુભાશ્ચ ધર્મિમે તેષ્વાત્મેતિ શુભાશ્ચ કલ્પિતાઃ ।
વિપરીતમસદ્વિકલ્પિતં ચક્ષુવિજ્ઞાન તતો ઽપિ જાયતે ॥
વિજ્ઞાનનિરોધસંભવં વિજ્ઞાનૌપાદવયં વિપશ્યતિ ।
ન કહિંચિ ગતં ન ચાગતં શૂન્ય માયોપમ યોગિ પશ્યતિ ॥
તથાચાર્યોપાલિપૃચ્છાયામ્-
સર્વ સયોગિ તુ પશ્યતિ ચક્ષુસ્તત્ર ન પશ્યતિ પ્રત્યયહીનમ્ ।
નૈવ ચ ચક્ષુ પ્રપશ્યતિ રૂપં તેન સયોગવિયોગવિકલ્પઃ ॥
આલોકસમાશ્રિત પશ્યતિ ચક્ષૂ રૂપ મનોરમચિત્રવિશિષ્ટમ્ ।
યેન ચ યોગસમાશ્રિતચક્ષુસ્તેન ન પશ્યતિ ચક્ષુ કદાચિ ॥
યો ઽપિ ચ શ્રૂયતિ શબ્દુ મનોજ્ઞઃ સો ઽપિ ચ નાન્તરિ જાતુ પ્રવિષ્ટઃ ।
સંક્રમણં ન ચ લભ્યતિ તસ્ય કલ્પવશાત્તુ સમુચ્છ્રિતુ શબ્દઃ ॥ ઇતિ ॥
તથા-
ગીતં ન નૃત્યમપિ વાદ્યરુતં ન ગ્રાહ્યં સ્વપ્નોપમા હિ રતયો ઽબુધમોહનાશ્ચ ।
સંકલ્પલાલસ ગતા અબુધા ઽત્ર નાશં કિં ક્લેશદાસ ઇવ બાલજનો ભવામિ ॥ ઇતિ ॥
ઇત્યાચાર્યચન્દ્રકીર્તિપાદોપરચિતાયાં પ્રસન્નપદાયાં મધ્યમકવૃત્તૌ ચક્ષુરાદીન્દ્રિયપરીક્ષા નામ તૃતીયં પ્રકરણમ્ ॥
4
સ્કન્ધપરીક્ષા ચતુર્થ પ્રકરણમ્ ।
અત્રાહ- યદ્યેવં ચક્ષુરાદીનીન્દ્રિયાણિ ન સન્તિ, ન સ્કન્ધાઃ, અપ્રતિષેધાત્ તદન્તર્ગતાનિ ચેન્દ્રિયાણિ, અતસ્તાન્યપિ ભવિષ્યન્તીતિ । ઉચ્યતે । સ્યુરેવ, યદિ સ્કન્ધાઃ સ્યુઃ તત્ર રૂપસ્કન્ધમધિકૃત્યાહ-
રૂપકારણનિર્મુક્તં ન રૂપમુપલભ્યતે ।
રૂપેણાપિ ન નિર્મુક્તં દૃશ્યતે રૂપકારણમ્