ફલદીપિકા · અધ્યાય p19

ભાવચિન્તા
ભાવાહ્ સર્વે શુભપતિયુતા વીક્ષિતા વા શુભેશૈ-
સ્તત્તદ્ભાવાઃ સકલફલદાઃ પાપદૃગ્યોગહીનાઃ ।
પાપાઃ સર્વે ભવનપતયશ્ચેદિહાહુસ્તથૈવ
ખેટૈઃ સર્વૈઃ શુભફલમિડં નીચમૂઢારિહીનૈઃ

તત્તદ્ભાવાત્ ત્રિકોણે સ્વસુખમદનભે ચાસ્પદે સૌમ્યયુક્તે
પાપાનાં દૃષ્ટિહીને ભવનપસહિતે પાપખેટૈરયુક્તે
ભાવાનાં પુષ્ટિમાહુઃ સકલશુભકરીમન્યથા ચેત્પ્રણાશં ।
મિશ્રં મિશ્રૈર્ગ્રહેન્દ્રૈઃ સકલમપિ તથા મુર્તિભાવાદિકાનામ્

નાશસ્થાનગતો દેવાકરકરૈર્લુપ્તસ્તુ યુદ્ભાવપો
નીચારાતિગૃહં ગતો યદિ ભવેત્સૌમ્યૈરયુક્તેક્ષિતઃ ।
તદ્ભાવસ્ય વિનાશનં વિતનુતે તાદૃગ્વધોઽન્યોઽસ્તિ ચેત્
તદ્ભાવોઽપિ ફલપ્રદો ન હિ શુભશ્ચેન્નાશમુગ્રગ્રહઃ

લગ્નાદિભાવાદ્રિપુરન્ધ્રરિઃફે પાપગ્રહાસ્તદ્ભવનાદિનાશમ્ ।
સૌમ્યાસ્તુ નાત્યન્તફલપ્રદાઃ સ્યુર્ભવાદિકાનાં ફલમેવમાહુઃ

યદ્ભાવનાથો રિપુરન્ધ્રરિઃફે દુઃસ્થાનપો યદ્ભવનસ્થિતો વા ।
તદ્ભાવનાશં કથયન્તિ તજ્જ્ઞાઃ શુભેક્ષિતસ્તદ્ભવનસ્ય સૌખ્યમ્

ભાવાધીશે ચ ભાબે સતિ બલરહિતે ચ ગ્રહે કારકાખ્યે
પાપાન્તહ્સ્થે ચ પાપૈરરિભિરપિ સનેક્ષિતે નાન્યખેટૈઃ ।
પાપૈસ્તદ્બન્ધુમૃત્યુવ્યયભવનગતૈસ્તત્ત્રિકોણસ્થિતૈર્વા
વાચ્યા તદ્ભાવહાનિઃ સ્ફુટમિહ ભવતિ દ્વિત્રિસંવાદભાવાત્

તત્તદ્ભાવપરાભવેશ્વરખરદ્રેષ્કાણપા દુર્બલા
ભાવાર્યષ્ટમકામગા નિજદશાયાં ભાવનાશપ્રદાઃ ।
પાપા ભાવગૃહાત્ ત્રિશત્રુભવગાઃ કેન્દ્રત્રિકોણે શુભાઃ
વીર્યઢ્યાઃ ખલુ ભાવનાથસુહૃદો ભાવસ્ય સિદ્ધિપ્રદાઃ

રાશ્તોજન્મવિલગ્નયોર્ધૃતિપતિર્ભૃત્યુસ્થતદ્વીક્ષકૌ
મન્દઃ ક્રૂરદૃગાણપો ગુલિકપસ્તૈર્યુક્તરાશ્યંશપા
રાહુશ્ચૈષ સુદુર્બલઃ સ જનનેભાવાનભીષ્ટસ્થિતઃ
પાપાલોકિતસંયુતો નિજદશાયાં ભાવનાશાવહાઃ

ભાવસ્યોદયપાશ્રિતસ્ય કુશલં યદ્ભાવપેનોદય-
સ્વામી તિષ્ઠતિ સંયુતોઽપિ કલયેત્તદ્ભાવજાતં ફલમ્ ।
દુઃસ્થાને વિપરીતમેતદુદિતં ભાવેશ્વરે દુર્બલે
દોષોઽતીવ ભવેદ્બલેન સહિતે દોષાલ્પતા જલ્પિતા

યદ્ભાવેષ્વશુભોઽપિ વોદયપતિસ્તદ્ભાવવૃદ્ધિં દિશે-
દ્દુઃસ્થાનાધિપતિઃ સ ચેદ્યદિ તનોઃ પ્રાબલ્યમન્યસ્ય ન ।
અત્રોદાહરણં કુજે સુતગતે સિંહે બુષે વા સ્થિતે
પુત્રાપ્તિં શુભવીક્ષિતે ભુટિતિ તત્પ્રાપ્તિં વદન્ત્યુત્તમાઃ

દ્વિસ્થાનાધિપતિત્વમસ્તિ યદિ ચેન્મુખ્યં ત્રિકોણર્ક્ષજં
તસ્યાર્દ્ધં સ્વગૃહેઽથ પૂર્વમુભયોર્યત્તદૃષાદૌ વદેત્ ।
પશ્ચદ્ભાવમિહાપરાર્દ્ધસમયે યુગ્મે ગૃહે યુગ્મજં
ત્વોજસ્થે સતિ ચૌજભાવજફલં શંસન્તિ કેચિજ્જનાઃ

યદ્ભાવેશસ્યાધિશત્રુગ્રહો વા
યો વા ખેટો બિન્દુશૂન્યર્ક્ષયુક્તઃ
તત્તત્પાકે મૂર્તિભાવાદિકાનાં
નાશં ક્રૂયાદૃઐવવિત્પ્રાશ્રિકાય

સ્વોચ્ચે સુહૃત્ક્ષેત્રગતો ગ્રહેન્દ્રઃ
ષડ્ભિર્બલૈર્મુખ્યબલાન્વિતોઽપિ ।
સન્ધૌ સ્થિતઃ સન્નફલપ્રદઃ સ્યત્
એવં વિચિન્ત્યાત્ર વદેદ્વિપાકે

ભાવેષુ ભાવસ્ફુટતુલ્ભાગસ્ત-
દ્ભાવજં પૂર્ણફલં વિધત્તે ।
સન્ધૌ ફલં નાસ્તિ તદન્તરાલે
ચિન્ત્યોઽનુપાતઃ ખલુ ખેચરાણમ્

સૂર્યાદાત્મપિતૃપ્રભાવનિવિજાં શક્તિં શ્રિયં ચિન્તયેત્
ચેતોબુદ્ધિનૃપપ્રસાદજનનીસંપત્કરશ્ચન્દ્રમાઃ ।
સત્વં રોગગુણાનુજાવનિરિપુજ્ઞાતીન્ધરાસૂનુના
વિદ્યાબન્ધુવિવેકમાતુલસુહૃદ્વાક્કર્મકૃદ્બોધનઃ

પ્રજ્ઞાવિત્તશરીરપુષ્ટિતનયજ્ઞાનાનિ વાગીશ્વરાત્
પત્નીવાહનભૂષણાનિ મદનવ્યાપારસૌખ્યં ભૃગોઃ ।
આયુર્જીવન્મૃત્યુકારણવિપદ્ભૃત્યાંશ્ચ મન્દાદ્વદેત્
સર્પેણૈવ પિતામહંતુ શિખિના માતામહં ચિન્તયેત્

દ્યુમણિરમન્ત્રી ભૂસુતઃ સૌમસૌમ્યૌ
ગુરુરિનતનયારૌ ભાર્ગવો ભાનુપુત્રઃ ।
દિનકરદ્વિજેજૌ જીવભાનુજ્ઞમન્દાઃ
સુરગુરુરિનસૂનુઃ કારકાઃ સ્યુવિલગ્નાત્

સુહૃદરિપરકીયસ્વર્ક્ષતુઙ્ગસ્થિતાનાં
ફલમનુપરિચિન્ત્યં લગ્નદેહાદિભાવૈઃ ।
સમુપચયવિપત્તી સૌમ્યપાપેષુ સત્યઃ
કથયતિ વિપરીતં રિઃફષષ્ટમેષુ

પાપગ્રહાઃ ષષ્ઠમૃતિવ્યયસ્થા-
સ્તદ્ભાવવૃદ્ધિં કલયન્તિ દોષૈઃ ।
શુભાસ્તુ તદ્ભાવલયં હિ
તસ્માચ્છત્રવાદિ ભાવોત્ફલપ્રણાશઃ

ભાવસ્ય યસ્યૈવ ફલં વિચિન્ત્યં
ભાવં ચ તં લગ્નમિતિ પ્રકલ્પ્ય ।
તસ્માદ્વદેદ્દ્વાદશભાવજાનિ
ફલાનિ તદ્રૂપધનાદિકાનિ

એવં હિ તત્કારકતો વિચિન્ત્યં
પિતુશ્ચ માતુશ્ચ સહોદરસ્ય ।
તન્માતુલસ્યાપિ સુતસ્ય પત્યુ-
ર્ભૃત્યસ્ય સૂર્યાદિખગસ્થિતર્ક્ષાત્

સૂર્યાસ્થિતર્ક્ષાજ્જનકસ્વરૂપં
વૃદ્ધિં દ્વિતીયેન તુ તત્પ્રકાશમ્ ।
તદ્ભ્રાતરં તસ્ય ગુણં તૃતીયાત્
તન્માતરં ચાપિ સુખં ચતુર્થાત્

બુધિં પ્રસાદં સુતભાચ્ચ ષષ્ઠા-
ત્પીડા પિતુર્દોષર્મારં ચ રોગમ્ ।
કામં મદં તસ્ય તુ સપ્તમેન
દુઃખં મૃતિં મૃત્યુગૃહાત્તદયુઃ

પુણ્યં શુભં તત્પિતરં શુભેન
વ્યાપારમસ્યૈવ હિ કર્મભાવાત્ ।
લાભં હ્યુપાન્ત્યાત્ ક્ષયમન્ત્ય-
ભાવાચ્ચન્દ્રાદિકાનાં ફલમેવમાહુઃ

તત્તદ્ભાવાત્કારકાદેવમૂહ્યં
તત્તન્માતૃભ્રાતૃપિત્રાત્મજાદ્યમ્ ।
તસ્મિન્ ભાવે કારકે ભાવનાથે
વીર્યોપેતે તસ્ય ભાવસ્ય સૌખમ્

ધર્મે સૂર્યઃ શીતગુર્બન્ધુભાવે
શૌર્યે ભૌમઃ પઞ્ચમે દેવમન્ત્રી
કામે શુક્રશ્ચાષ્ટમે ભાનુપુત્રઃ
કુર્યાત્તસ્ય ક્લેશમિત્યાહુરન્યે

લગ્નેશ્વરો યદ્ભવનેશયુક્તો
યદ્ભાવગસ્તસ્ય ફલં દદાતિ ।
ભાવે તદીશે બલભાજિ તેન
ભાવેન સૌખ્યં વ્યસનં બલોને

યદ્ભાવપ્રભુણા યુતો બલવતા મુખ્યાઙ્ગગો લગ્નપ-
સ્તદ્ભાવાનુભવં વિતનુતે યદ્ભાવગસ્તસ્ય ચ ।
સંયુક્તો બલહીનભાવપતિના નિન્દ્યાઙ્ગભાજાં ફલં
કુર્યાત્તદ્વિપરીતમેવમુદિતં સર્વેષુ ભાવેષ્વપિ

દુઃસ્થાનપસ્તદિતરસ્વગૃહસ્થિતશ્ચેત્
સ્વક્ષેત્રભાવફલમેવ કરોતિ નાન્યતિ
મન્દો મૃગે સુતગૃહે યદિ પુત્રસિદ્ધિઃ
ષષ્ઠાધિપતકૃતદોષફલં ચ નાત્ર

રાશૌ સ્થિતિર્મિથો યોગો દૃષ્તિઃ કેન્દ્રેષુ સંસ્થિતઃ ।
ત્રિકોણે વા સ્થિતિઃ પઞ્ચપ્રકારો બન્ધ ઈરિતઃ