પૈપ્પલાદ-સંહિતા · અધ્યાય 9.5

સહસ્રબાહુઃ પુરુષઃ
સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ ।
સ ભૂમિં વિશ્વતો વૃત્વા-
-અત્ય્ અતિષ્ઠદ્ દશાઙ્ગુલમ્ ॥

ત્રિભિઃ પદ્ભિર્ દ્યામ્ અરોહત્
પાદ્ અસ્યેહાભવત્ પુનઃ ।
તથા વ્ય્ અક્રામદ્ વિષ્વઙ્ઙ્
અશનાનશને અનુ ॥

તાવન્તો અસ્ય મહિમાનસ્
તતો જ્યાયાંશ્ ચ પુરુષઃ ।
પાદ્ અસ્ય વિશ્વા ભૂતાનિ
ત્રિપાદ્ અસ્યામૃતં દિવિ ॥

પુરુષ એવેદં સર્વં
યદ્ ભૂતં યચ્ ચ ભાવ્યમ્ ।
ઉતામૃતત્વસ્યેશ્વરો
યદ્ અન્નેનાભવત્ સહ ॥

યત્ પુરુષં વ્યદધુઃ
કતિધા વ્ય્ અકલ્પયન્ ।
મુખં કિમ્ અસ્ય કિં બાહૂ
કિમ્ ઊરૂ પાદા ઉચ્યેતે ॥

બ્રાહ્મણો ઽસ્ય મુખમ્ આસીદ્
બાહૂ રાજન્યો ઽભવત્ ।
મધ્યં તદ્ અસ્ય યદ્ વૈશ્યઃ
પદ્ભ્યાં શૂદ્રો અજાયત ॥

વિરાડ્ અગ્રે સમ્ અભવદ્
વિરાજો અધિ પૂરુષઃ ।
સ જાતો અત્ય્ અરિચ્યત
પશ્ચાદ્ ભૂમિમ્ અથો પુરઃ ॥

યત્ પુરુષેણ હવિષા
દેવા યજ્ઞમ્ અતન્વત ।
વસન્તો અસ્યાસીદ્ આજ્યં
ગ્રીષ્મ ઇધ્મઃ શરદ્ ધવિઃ ॥

તં યજ્ઞં પ્રાવૃષા પ્રૌક્ષન્
પુરુષં જાતમ્ અગ્રશઃ ।
તેન દેવા અયજન્ત
સાધ્યા વસવશ્ ચ યે ॥

તસ્માદ્ અશ્વા અજાયન્ત
યે ચ કે ચોભયાદતઃ ।
ગાવો હ જજ્ઞિરે તસ્માત્
તસ્માજ્ જાતા અજાવયઃ ॥

તસ્માદ્ યજ્ઞાત્ સર્વહુત
ઋચઃ સામાનિ જજ્ઞિરે ।
છન્દો હ જજ્ઞિરે તસ્માદ્
યજુસ્ તસ્માદ્ અજાયત ॥

તસ્માદ્ યજ્ઞાત્ સર્વહુતઃ
સંભૃતં પૃષદાજ્યમ્ ।
પશૂન્ તાંશ્ ચક્રે વાયવ્યાન્
આરણ્યાન્ ગ્રામ્યાશ્ ચ યે ॥

સપ્તાસ્યાસન્ પરિધયસ્
ત્રિઃ સપ્ત સમિધઃ કૃતાઃ ।
દેવા યદ્ યજ્ઞં તન્વાના
અબધ્નન્ પુરુષં પશુમ્ ॥

મૂર્ધ્નો દેવસ્ય બૃહતો
ઽંશવઃ સપ્ત સપ્તતીઃ ।
રાજ્ઞઃ સોમસ્યાજાયન્ત
જાતસ્ય પુરુષાદ્ અધિ ॥

ચન્દ્રમા મનસો જાતશ્
ચક્ષુઃ સૂર્યો ઽજાયત ।
શ્રોત્રાદ્ વાયુશ્ ચ પ્રાણશ્ ચ
મુખાદ્ અગ્નિર્ અજાયત ॥

નાભ્યા આસીદ્ અન્તરિક્ષં
શીર્ષ્ણો દ્યૌઃ સમ્ અવર્તત ।
પદ્ભ્યાં ભૂમિર્ દિશઃ શ્રોત્રાઙ્
તથા લોકાઁ અકલ્પયન્ ॥