પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 7.20

વ્યાસ ઉવાચ-
વિષ્ણુપૂજાફલં વિપ્ર સંક્ષેપાત્કથિતં મયા ।
ઇદાનીં વચ્મિ દાનાનિ નિશામય સમાહિતઃ

દાનં તપો દ્વયોર્મધ્યે દાનમેકં પરં સ્મૃતમ્ ।
તપસા પાપમિત્યુક્તં ન પાપો દાનકર્મણિ

તપઃ કૃતયુગે શ્રેષ્ઠં ત્રેતાયાં ધ્યાનમેવ ચ ।
સપર્યા દ્વાપરે શ્રેષ્ઠા દાનં શ્રેષ્ઠં કલૌ યુગે

તસ્માત્કલિયુગે દાનં પ્રીતયે કમલાપતેઃ ।
કર્તવ્યં સતતં પ્રાજ્ઞૈરિચ્છદ્ભિઃ પરમં પદમ્

કલયા કલયા ચન્દ્ર કલાં સંવર્દ્ધતે તથા ।
દાનસ્ય સા ગતિઃ પ્રોક્તા તપસશ્ચ મનીષિભિઃ

પલાદપિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ કર્તવ્યો વિત્તસંગ્રહઃ ।
સંચિતં તુ ધનં પ્રાજ્ઞો દાનકર્મણિ સંક્ષિપેત્

ધને સ્થિતોપિ યો મર્ત્યો નાશ્નાતિ ન દદાતિ યઃ ।
દરિદ્ર સઃ ચ વિજ્ઞેયો દાનભોગવિવર્જિતઃ

વિત્તં કેન સહાયાતિ યાતિ તેન તુ કો દ્વિજ ।
આયાતિ તત્પુરા દત્તમિહ પંચત્વમાગતે

દત્વા દત્વા સદા દાનં માનવા યે દરિદ્રતિ ।
ન તે દરિદ્રા વિજ્ઞેયાઃ પરલોકે મહેશ્વરાઃ

ધનં રક્ષંતિ કાર્પણ્યાદ્યે તે જ્ઞેયાઃ સુદુઃખિતાઃ ।
અંતે ત્યક્ત્વા ચ તત્સર્વં નિરાશા યાંતિ જૈમિને

પરલોકે દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ સાધુસદ્બલવર્જિતઃ ।
નિર્દ્ધને બંધુહીને ચ નાદત્તમુપતિષ્ઠતે

સ્તોકં સ્તોકં ચ વિપ્રેન્દ્ર ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ।
નિત્યં દેયાનિ દાનાનિ વૈષ્ણવૈર્નિજભક્તિતઃ

સર્વેષામેવ દાનાનામન્નદાનં દ્વિજોત્તમ ।
જલદાનં ચ તત્વજ્ઞૈરતિશ્રેષ્ઠં પ્રકીર્તિતમ્

વિનાન્નેન ન તિષ્ઠંતિ પ્રાણા દેહેષુ દેહિનામ્ ।
અન્નદઃ પ્રાણદો જ્ઞેયઃ પ્રાણદઃ સકલપ્રદઃ

તસ્માત્સમસ્તદાનાનામન્નદો લભતે ફલમ્ ।
અન્નદાનસમં દાનં જલદાનં ચ જૈમિને

વિના તોયેન નાન્નં સ્યાદતસ્તોયં પ્રદીયતે ।
ક્ષુધા તૃષાપિ વિપ્રેન્દ્ર દ્વે તુલ્યે તુ પ્રકીર્તિતે

તસ્માદ્દત્વા ચ તોયં ચ શ્રેષ્ઠં પ્રોક્તં મનીષિભિઃ ।
જીવનં જીવનં નૄણાં જીવનં ન ચ જીવનમ્

અતો જીવનરક્ષાર્થં જીવનં પ્રાજ્ઞ ઉત્સૃજેત્ ।
અન્નં તોયં ચ વિપ્રેન્દ્ર દત્તં યેન મહીતલે

તેન સર્વાણિ દાનાનિ કૃતાનિ નાત્ર સંશયઃ ।
અન્નદાનસ્ય માહાત્મ્યં જલદાનસ્ય વૈ શૃણુ

બભૂવ હાસ્તિનપુરે કુબેર ઇવ વિત્તવાન્ ।
તસ્મિન્નેવ પુરે વેશ્યા બભૂવ સુરસુંદરી

ખ્યાતા રતિવિદગ્ધેતિ સર્વલક્ષણસંયુતા ।
તત્ર ક્ષેમંકરી નામ બ્રાહ્મણી શ્રેષ્ઠવંશજા

સમસ્તગુણસમ્પન્ના વિધવાસીદ્દ્વિજાત્મજા ।
સા બ્રાહ્મણી દ્વિજશ્રેષ્ઠ જારાનુરક્તમાનસા

નિષિદ્ધં કર્મ કુર્વંતી ત્યક્ત્વા યાત્યવિવેકતામ્ ।
તયા સંનિહિતા વિપ્ર વેશ્યાપિ બ્રાહ્મણી ચ સા

ચકાર સખ્યં સ્નેહેન વેશ્યાવૃત્તિમુપેત્ય સા ।
સા વેશ્યા બ્રાહ્મણી ચાપિ દ્વેઽપ્યેકત્ર દિને દિને

પાપાનિ ચક્રતુઃ પ્રીત્યા અસંખ્યાતાનિ જૈમિને ।
તતો રતિવિદગ્ધા સા વૃદ્ધભાવમુપાગતા

બ્રાહ્મણી ચાપિ વિપ્રેન્દ્ર દુઃશીલાત્યંતપાપિની ।
કદાચિદ્વારમુખ્યા સા જરંતી તાં નિજાં સખીમ્

પ્રાહેતિ વિસ્મિતા વિપ્ર વચનં વિનયાન્વિતા ।
રતિવિદગ્ધોવાચ -
સખિ ત્વયા સહાનેકં દારુણં પાતકં કૃતમ્

અદ્યાપિ પાતકે દૃષ્ટિર્મહતી વર્તતે મમ ।
સૌન્દર્યં ચ બલં ચૈવ સર્વં મે જરયા હૃતમ્

ઇત્થમસ્વાસ્થ્યકૃન્નિત્યમાશાં ત્યક્તું ન શક્યતે ।
સ્થાવરં સુમહત્પ્રાપ્તં કૃતપાતકયા મયા

સમાગતમિવૈતર્હિ સમીક્ષ્ય મરણં ગતમ્ ।
ઉપાર્જિતેન પાપેન યાનિ વિત્તાનિ વૈ મયા

રક્ષિષ્યંત્યનપત્યાયાં મૃતાયાં મયિ તાનિ કે ।
તસ્માત્સર્વાણિ વિત્તાનિ અન્યાયોપાર્જિતાનિ ચ

દાતુમિચ્છામિ વિપ્રેભ્યો યદિ ત્વં મન્યસે સખિ ।
બ્રાહ્મણ્યુવાચ-
મયા યાવન્તિ વિત્તાનિ પશ્યેતિ સંચિતાનિ ચ

અસત્પાત્રેષુ દત્તાનિ તાનિ સર્વાણિ નિત્યશઃ ।
તસ્માદહં ધનૈર્હીના કિં દાસ્યામિ દ્વિજાતયે

અસ્તિ ચેદ્યદિ વિત્તં તે દાનમાશુ તદા કુરુ ।
તસ્યા એવં વચઃ શ્રુત્વા સા વેશ્યાત્યંતહર્ષિતા

વિત્તેન સકલેનૈવ અન્નદાનં ચકાર હ ।
હરિશર્મા ચ વિપ્રેન્દ્રો ધનવાનતિભક્તિતઃ

પૂજયામાસ સતતં ભગવંતં જનાર્દનમ્ ।
જિતેન્દ્રિયો જિતક્રોધો હિંસાદમ્ભવિવર્જિતઃ

પ્રીતયે કમલાભર્તુઃ સ તેપે સુમહત્તપઃ ।
ગંધપુષ્પૈશ્ચ બલિભિર્ઘૃતધૂપૈઃ પ્રદીપકૈઃ

પૂજયામાસ દેવેશં નિત્યમેવ જનાર્દનમ્ ।
ધનવાનપિ વિપ્રોઽસૌ વિત્તસ્ય ક્ષયશંકિતઃ

પિપીલિકામૂષિકાશ્ચ તથાન્યેઽપિ ચ જંતવઃ ।
કૃપણસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ ગૃહે નિત્યં બુભુક્ષિતાઃ

ઉપાર્જિતં ધનં સર્વં સ્વયમેવ દિનેદિને ।
બુભુજે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ દાનકર્મવિવર્જિતઃ

સુહૃદાં બ્રાહ્મણાનાં ચ બાંધવાનાં કદાપિ સઃ ।
ચકાર ન ચ સંભાષામર્થપ્રાર્થનશંકયા

વિગણય્ય સ્વવિત્તાનિ સુબહૂનિ નિજાલયે ।
મત્વા શ્રેષ્ઠમિવાત્માનં મોદતેઽસૌ દ્વિજોત્તમ

કદાચિત્પ્રાપ્તકાલોઽસૌ બ્રાહ્મણોઽત્યંતવિત્તવાન્ ।
ગણિકા બ્રાહ્મણી સા ચ એકકાલે મૃતા દ્વિજ

અથ દૂતાઃ સમાયાતાસ્તાન્નેતુમતિભીષણાઃ ।
ધર્મરાજસ્ય દેવસ્ય પાશમુદ્ગરપાણયઃ

તે ચ ચણ્ડાદયો દૂતાસ્તાન્સમાદાય જૈમિને ।
યયુર્ધર્મપુરં સદ્યો દુર્ગમેન પથા તતઃ

ચણ્ડ ઉવાચ-
આનીતો હરિશર્મા ચ વેશ્યા ચ બ્રાહ્મણી ચ સા ।
તવાજ્ઞયા જીવિતેશ પશ્યૈતાન્પુરતઃ સ્થિતાન્

તાન્સમાલોક્ય જીવેશઃ પ્રહસ્ય દ્વિજસત્તમ ।
ચિત્રગુપ્તમિતિ પ્રાહ સર્વકાર્યવિચક્ષણમ્

યમ ઉવાચ-
એતેષાં સર્વકાર્યાણિ શુભદાન્યશુભાનિ ચ ।
મૂલાદ્વિચારય પ્રાજ્ઞ ચિત્રગુપ્ત મહામતે

યમાદેશાત્તતસ્તેષાં ચિત્રગુપ્તો વિચક્ષણઃ ।
સર્વં વિચારયામાસ શુભકર્માશુભં તથા

ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ-
દેવાકર્ણય વક્ષ્યામિ પુણ્યં ચ પાતકં તથા ।
ઇયં વેશ્યા બ્રાહ્મણી ચ હરિશર્મા ચકાર યત્ ૫૦

એષા રતિવિદગ્ધાખ્યા ગણિકાતિ દુરાશયા ।
ચકાર યાનિ પાપાનિ વક્તું તાનિ ન શક્યતે

અન્યાયોપાર્જિતૈર્વિત્તૈરખિલૈરેવ સૂર્યજ ।
અન્નદાનં ચકારેયં ગણિકા ગતયૌવના

અન્નદાનપ્રભાવેણ યાતનાગૃહવાસદૈઃ ।
ત્યક્તેયં પાતકૈઃ સર્વૈઃ કોટિજન્માર્જિતૈરપિ

અન્નદાનં મહારાજ યે કુર્વંતિ જનાઃ ક્ષિતૌ ।
તે પાપિનોઽપિ ગચ્છંતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

યાવન્ત્યન્નાનિ યચ્છંતિ માનવાઃ ક્ષિતિમણ્ડલે ।
તાવંત્યો બ્રહ્મહત્યાશ્ચ તસ્ય નશ્યંત્યસંશયઃ

અન્નાનિ યચ્છતાં ત્યક્ત્વા શરીરાણિ ચ પાતકમ્ ।
ગૃહ્ણતામેવ પાત્રાણિ સહસા યાતિ સૂર્યજ

તસ્માત્પાપિનામન્નાનિ ન ગૃહ્ણંતિ વિચક્ષણાઃ ।
મોહાદ્ગૃહ્ણંતિ યે મૂઢાસ્ત એવ પાપભાગિનઃ

શુભકર્માશુભં વાપિ વેશ્યાયાઃ કથિતં પ્રભો ।
બ્રાહ્મણ્યાઃ શૃણુ કર્માણિ શુભાનિ ચાશુભાનિ ચ

ઇયં ક્ષેમંકરી નામ બ્રાહ્મણી શુદ્ધવંશજા ।
ભદ્રકીર્તિપ્રિયા સર્વં ચકાર દુરિતં પ્રભો

ત્યક્ત્વા નિજાશ્રમાચારં નિજયૌવનગર્વિતા ।
બભૂવાત્યંતપાપિષ્ઠા જારસંગમલોલુપા

કદાચિચ્છૈશવે રાજન્ખેલંતી શિશુભિઃ સહ ।
રથ્યાયાં ખનનં ચક્રે ચતુષ્કોણસમન્વિતમ્

તસ્મિન્નેવ દિને મેઘ ઉદકાનિ વવર્ષ ચ ।
પૂરિતં તજ્જલૈઃ ખાતં તયા વિનિર્મિતં પ્રભો

તતો મધ્યાહ્નસમયે ગૌરેકસ્તૃષિતો નૃપ ।
અપિબત્તત્ર પાનીયં તાપિતસ્તપનાતપૈઃ

તેનૈવ સર્વપાપાનિ વિનષ્ટાનિ મહાંતિ વૈ ।
તસ્યાઃ સૂર્યસુત પ્રાજ્ઞ જલદાનપ્રભાવતઃ

વિમુક્તાઃ સકલૈઃ પાપૈર્વ્રજેન્નારાયણાલયમ્ ।
કૃતપાપા હિ દેવેશ બ્રાહ્મણીયં દુરાશયા

વિમુક્તા સકલૈઃ પાપૈર્જલદાનપ્રભાવતઃ ।
અયં વિપ્રો મહાભક્તો દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ

તતોઽસ્યોપરિ જીવેશ પ્રભુરેકોઽચ્યુતઃ સ્મૃતઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ-
ચિત્રગુપ્તસ્ય તદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય સ દંડભૃત્

તાં વેશ્યાં બ્રાહ્મણીં ચાપિ વવંદે બ્રાહ્મણં ચ તમ્ ।
દિવ્યૈઃ સુવર્ણાલંકારૈર્વસ્ત્રૈર્નાનાવિધૈસ્તથા

તેષાં પૂજાં યમઃ શ્રુત્વા કુટુંબિનાં ચ જૈમિને ।
ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં સુપ્રીતો મૃદુલાક્ષરમ્

યમ ઉવાચ-
યૂયં સર્વે મહાત્માનો વિનષ્ટાખિલપાતકાઃ ।
સમસ્તસુખદં સ્થાનં ગચ્છત શ્રીપતેઃ પ્રભોઃ

તાનારોપ્ય તતો દિવ્યે યમઃ કાંચનનિર્મિતે ।
રાજહંસયુતે સ્થાને પ્રેષયામાસ ચક્રિણઃ

તતો દિવ્યરથારૂઢાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ।
પુરં ભગવતો જગ્મુસ્તે સર્વે ગતપાતકાઃ

ગણિકા બ્રાહ્મણી સા ચ વિનષ્ટાખિલકલ્મષા ।
સાન્નિધ્યં પ્રાપ્ય દેવસ્ય તસ્થૌ વિપ્ર ચિરં સુખમ્

હરિશર્માણમાલોક્ય સમાયાંતં જનાર્દ્દનઃ ।
દદૌ વરાસનં તસ્મૈ સ્નેહાત્કનકનિર્મિતમ્

પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયૈશ્ચ તમભ્યર્ચ દ્વિજોત્તમમ્ ।
વરાસનોપવિષ્ટં ચ પપ્રચ્છેતિ મુદા હરિઃ

શ્રીભગવાનુવાચ-
દ્વિજન્મ કુશલં બ્રૂહિ મદ્ભક્તપ્રવરોઽસિ યત્ ।
ચિરં મે મંદિરં તિષ્ઠ સર્વોપદ્રવવર્જિતે

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
ત્વાં સ્મૃત્વાપીક્ષિતો દેવ લભતે કુશલં પ્રભો ।
ત્વત્સાન્નિધ્યં મયા પ્રાપ્તં કુશલં કિમતઃ પરમ્

વ્યાસ ઉવાચ-
એતસ્ય વચનં શ્રુત્વા ભગવાન્પ્રણયોદિતમ્ ।
દત્તવાન્નિજસારૂપ્યં પ્રીતસ્તસ્મૈ દ્વિજન્મને

દદૌ તસ્મૈ સુખં સર્વં દુર્લ્લભં કમલાપતિઃ ।
આહારમાત્રં ન દદૌ તત્કાર્પણ્યં સ્મરન્પ્રભુઃ

દિનદ્વયાંતરે વિપ્રો નિરાહારઃ ક્ષુધાકુલઃ ।
પ્રોવાચ વિષ્ણું દેવેશં વિનયાવનતઃ સ્થિતઃ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
પ્રભોપ્રાપ્તંતવસ્થાનમનેકતપસાંફલૈઃ ।
અત્રાપિ ક્ષુધયા નિત્યં વિફલોઽસ્મિ કથં પ્રભો

દેવકન્યા ગણૈર્દિવ્યૈઃ સંપ્રાપ્તનવયૌવનૈઃ ।
શ્વેતચામરવાતેન મંચેષ્વપિ નિવીજિતઃ

સુગંધાનાં પ્રસૂનાનાં મહાસ્રગ્ભિરલંકૃતઃ ।
ચંદનૈર્લિપ્તસર્વાંગો રાજશ્રેષ્ઠ ઇવ પ્રભો

ચાર્વઙ્ગીભિઃ કામિનીભિર્નિત્યં મત્પુરતઃ પ્રભો ।
ગીતેન નૃત્યતે ચાપિ નારાયણ તવાજ્ઞયા

વાસવાદ્યાઃ સુરાઃ સર્વે રજાંસિ મમ પાદયોઃ ।
શિરઃ કિરીટશોભીનિ નિત્યમેવ વહંતિ વૈ

દેવદેવર્ષયશ્ચાપિ મુનયશ્ચ જગત્પતે ।
સ્તુવંતિ માં સ્તવૈર્નિત્યં કિંકરા ઇવ સર્વદા

ચતુર્બાહુરહં શ્યામઃ શઙ્ખચક્રગદાબ્જભૃત્ ।
પ્રફુલ્લપુણ્ડરીકાક્ષઃ પીતવાસાઃ સુકુણ્ડલઃ

સ્વર્ણયજ્ઞોપવીતી ચ કિરીટી કુણ્ડલી તથા ।
દૃશ્યે ત્વમિવ દેવાદ્યૈર્દ્વિતીયો ગરુડધ્વજઃ

સુખાન્યેતાનિ દત્તાનિ દુર્લ્લભાનિ ત્વયા પ્રભો ।
દદાસિ કથમાહારં ન મહ્યં પરમેશ્વર

ક્ષુધાગ્નિના ચ સુમહચ્છરીરં મમ દહ્યતે ।
યથૈવ જ્વલિતો વૃક્ષઃ કોટરસ્થેન વહ્નિના

સુખમેતત્ત્વયા દત્તં હરે મહ્યં ન રોચતે ।
પ્રજ્વલજ્જઠરાગ્નૌ તુ વિહ્વલાઙ્ગાય કેશવ

કર્મણા મનસા વાચા ત્વાં વિના જગદીશ્વરમ્ ।
ન પૂજિતો મયા કશ્ચિદ્દેવદેવ ગણાર્ચિતઃ

સ્વપ્નેનાપિ જગન્નાથ તસ્ય ભક્તિઃ કૃતા નહિ ।
આહારં કેન દોષેણ દદાસિ નહિ મે પ્રભો

વ્યાસ ઉવાચ-
અથાસૌ ભગવાન્વિષ્ણુઃ કૌતુકી સમુવાચ તમ્ ।
ગચ્છ બ્રાહ્મણ ભદ્રં તે બ્રહ્માણં પ્રતિ સત્વરમ્

ઇતિ શ્રુત્વા વચો વિપ્રઃ શીઘ્રં બ્રહ્માણમાયયૌ ।
બ્રહ્મા તં પ્રતિ પ્રોવાચ કાર્પણ્યં તસ્ય દર્શયન્

બ્રહ્મોવાચ-
દુઃખાદુપાર્જિતં કર્મ દીયતે યન્ન ભૂસુરે ।
સ્વયં ન ભુંજતે તચ્ચ નષ્ટમેવ ન સંશયઃ

કારણં તવ દુઃખસ્ય સર્વમેવ મયોદિતમ્ ।
ગચ્છ બ્રાહ્મણ ભદ્રં તે નિઃસંદેહોયમાગતઃ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
નિજકર્મવિપાકોઽયં ત્વત્પ્રસાદાચ્છ્રુતોઽખિલઃ ।
ઇદાનીં બ્રૂહિ દાનાનિ કાનિ દેયાનિ માનવૈઃ

બ્રહ્મોવાચ-
બહૂનિ સંતિ દાનાનિ તાનિ વક્તું ન શક્યતે ।
સંક્ષેપાત્કથ્યતે વિપ્ર નિશામય સમાહિતઃ

ભૂમિદાનં દ્વિજશ્રેષ્ઠ સર્વદાનોત્તમોત્તમમ્ ।
કૃતં પુણ્યાત્મના યેન સ જ્ઞેયઃ સર્વદાનકૃત્ ૧૦૦

ગોચર્મમાત્રં ભૂમિં યો દદાતિ દ્વિજસત્તમ ।
સ ગચ્છેત્પરમં સ્થાનં વિમુક્તઃ સર્વપાતકૈઃ

ભૂમિં સસ્યસમેતાં યો દરિદ્રાય દ્વિજાતયે ।
દદાતિ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ તસ્ય પુણ્યં નિશામય

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો નારાયણપુરં વ્રજેત્ ।
તત્ર ભુંક્તે સુખં સર્વં યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

ભૂયો ભૂમિં સમાસાદ્ય સાર્વભૌમો નૃપો ભવેત્ ।
ચિરં ભુક્ત્વા મહીં કૃત્સ્નાં નરો નારાયણો ભવેત્

યસ્માદ્ભૂમિર્દ્વિજૈર્ગ્રાહ્યા ત્યક્ત્વા દાનશતાન્યપિ ।
ભૂમિદો ભૂમિનેતા ચ દ્વાવપિ સ્વર્ગગામિનૌ

મંદબુર્દ્ધિર્દ્વિજો યસ્તુ ભૂમિદાનં પરિત્યજેત્ ।
પ્રતિજન્મનિ વિપ્રેન્દ્ર સ ભવેદતિદુઃખિતઃ

અન્યેભ્યોઽપિ સમાદાય ભૂમિદાનં ય આચરેત્ ।
તસ્ય વિષ્ણુરતિ પ્રીતો દદાતિ પરમં પદમ્

ગ્રામં યચ્છતિ યો વિપ્ર દરિદ્રાય દ્વિજાતયે ।
દાપયત્યપિ વા તસ્ય પુણ્યં વાપિ નિશામય

યાવંતો રેણવો ભૂમૌ યાવંતો વૃષ્ટિબિંદવઃ ।
મન્વંતરાણિ તાવંતિ વિષ્ણુલોકે વસેત્સુધીઃ

ધેનું પયસ્વિનીં યસ્તુ સવત્સાં યચ્છતિ દ્વિજ ।
તસ્ય બ્રવીમ્યહં પુણ્યમાકર્ણય મહાત્મનઃ

સપ્તદ્વીપાં મહીં દત્વા સસસ્યાં યત્ફલં લભેત્ ।
તત્ફલં લભતે મર્ત્યો ધેનું યચ્છન્દ્વિજાતયે

દદાતિ વૃષભં યસ્તુ બ્રાહ્મણાય કુટુંબિને ।
વિમુક્તઃ પાતકૈ રુદ્રૈ રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

તસ્ય યાવંતિ રોમાણિ શરીરે વૃષભસ્ય ચ ।
તાવત્કલ્પસહસ્રાણિ રુદ્રેણ સહ મોદતે

યસ્તુ વેદવિદે ધેનું દદ્યાદુભયતોમુખીમ્ ।
ન તસ્ય પુનરાવૃત્તી રુદ્રલોકાત્કદાચન

વૃષં તિલસમાયુક્તં કૃષ્ણં યસ્તુ પ્રયચ્છતિ ।
સ રુદ્રભવને તિષ્ઠેદ્દ્વિજેન્દ્ર તિલસંખ્યયા

તિલપ્રમાણમપિ ચ સ્વર્ણં દદ્યાદ્દ્વિજાતયે ।
સ યાતિ વિષ્ણુભવનં કુલકોટિસમન્વિતઃ

યો ભક્ત્યા રજતં યચ્છેદ્દરિદ્રાય દ્વિજાતયે ।
ચંદ્રલોકં સમાસાદ્ય સુધાપાનં કરોતિ સઃ

હીરકં મૌક્તિકં ચાપિ પ્રવાલં ચ મણિં તથા ।
યો દદાતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ શક્રલોકં સ ગચ્છતિ

અશ્વદાનં દ્વિજશ્રેષ્ઠ યઃ કરોતિ મહાશયઃ ।
ગન્ધર્વરાજરાજત્વં સ પ્રાપ્નોતિ ન સંશયઃ

દદાતિ વારણં યસ્તુ યુવાનં દોષવર્જિતમ્ ।
દેવરાજ્યે વિભાગી સ ભવેદિન્દ્ર ઇવ દ્વિજ

નરદોલાં ચ યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય સદક્ષિણામ્ ।
સોઽપીન્દ્રપદમાસાદ્ય વસેત્કલ્પચતુષ્ટયમ્

શાલિગ્રામશિલાદાનં યો દદાતિ દ્વિજાતયે ।
તસ્ય પુણ્યં પ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન શૃણુ દ્વિજ

સપ્તદ્વીપાં મહીં દત્વા સશૈલવનકાનનામ્ ।
યત્ફલં તચ્ચ લભતે શાલગ્રામશિલાપ્રદઃ

તુલાપુરુષદાનેન યત્ફલં પ્રાપ્યતે નરૈઃ ।
શાલગ્રામશિલાં યચ્છંસ્તસ્માત્કોટિગુણં લભેત્

શાલગ્રામશિલા યેન પ્રદત્તા દ્વિજસત્તમ ।
નૂનં તેન પ્રદત્તાનિ ભુવનાનિ ચતુર્દશ

તુલાપુરુષદાનં યઃ પ્રકરોતિ નરોત્તમ ।
દિવિ દિવ્યાંબરધરશ્ચિરં સ ચ મહીપતિઃ

જનનીજઠરે ભૂયસ્તસ્ય જન્મ ન વિદ્યતે ।
દદાતિ યસ્તુ વૈ કન્યાં સાલંકારાં નરોત્તમઃ

સ ગચ્છેદ્વિષ્ણુભવનં પુનરાવૃત્તિવર્જિતઃ ।
યઃ કન્યાવિક્રયં મૂઢો મોહાત્પ્રકુરુતે નરઃ

સ ગચ્છેન્નરકં ઘોરં પુરીષહ્રદસંજ્ઞકમ્ ।
વિક્રીતાયાશ્ચ કન્યાયા યઃ પુત્રો જાયતે દ્વિજ

સ ચાંડાલ ઇવ જ્ઞેયઃ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ ।
કન્યાવિક્રયિણઃ પુંસો મુખં પશ્યેન્ન શાસ્ત્રવિત્

પશ્યેદજ્ઞાનતો વાપિ કુર્યાદ્ભાસ્કરદર્શનમ્ ।
યત્કિંચિત્ક્રિયતે કર્મ કન્યાવિક્રયિણઃ પુરઃ

શુભં તત્સકલં કર્મ ગચ્છેદ્વિફલતાં દ્વિજ ।
કન્યાવિક્રયિણો નાસ્તિ નરકાન્નિષ્કૃતિઃ પુનઃ

કન્યાદાનકૃતો નાસ્તિ સ્વર્ગાદાગમનં પુનઃ ।
બહુનાત્ર કિમુક્તેન સંક્ષેપેણ બ્રવીમિ તે

હીરકક્ષિતિકન્યાનાં ફલં સ્યાચ્ચ શતાધિકમ્ ।
ઉપાનહં ચાતપત્રં યસ્તુ યચ્છતિ ભૂતલે

શૃણુ તસ્ય તુ વૈ પુણ્યં સંક્ષેપેણ બ્રવીમિ તે ।
ઇહ વર્ષશતં જીવેત્સર્વસંપત્સમન્વિતઃ

મૃતઃ શક્રપુરં પ્રાપ્ય શતકલ્પચતુષ્ટયમ્ ।
દદાતિ નૂતનં વસ્ત્રં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

વસ્ત્રં પુરાતનં યચ્છેદ્ધેનું ચ રજતીં તથા ।
કન્યાં રજસ્વલાં યસ્તુ સ સદા નરકં વ્રજેત્

ફલદો માનવો વિપ્ર ગચ્છતિ ત્રિદશાલયમ્ ।
ભુંક્તે કલ્પસહસ્રાણિ ફલં તત્રામૃતોપમમ્

શાકપ્રદો યાતિ વિપ્ર શંભોર્ભગવતઃ પદમ્ ।
તત્ર કલ્પદ્વયં ભુંક્તે પાયસં દુર્લ્લભં સુરૈઃ

દુગ્ધદો દધિદશ્ચૈવ ઘૃતદસ્તક્રદસ્તથા ।
પ્રાપ્નોતિ વૈ સુધાપાનં પુરો ભગવતો હરેઃ

પુષ્પદો મનુજો વિપ્ર ગન્ધદશ્ચ સુરાલયમ્ ।
તિષ્ઠેદ્યુગસહસ્રાણિ પુષ્પગન્ધવિભૂષિતઃ

શય્યાદાનં દ્વિજશ્રેષ્ઠ યઃ કરોતિ દ્વિજોત્તમ ।
સ બ્રહ્મલોકમાગત્ય પર્યંકશયનશ્ચિરમ્

દીપદઃ પીઠદશ્ચૈવ સર્વપાપવિવર્જિતઃ ।
દિવ્યસિંહાસનસ્થશ્ચ જલદીપાવલીવૃતઃ

તાંબૂલદો નરો રાજન્ભુવિ ભુંક્તેઽખિલં શુભમ્ ।
દિવિ દેવાઙ્ગનાક્રોડે સુપ્તસ્તાંબૂલમત્તિ વૈ

વિદ્યાદાનં દ્વિજશ્રેષ્ઠ યઃ કરોતિ નરોત્તમ ।
સંપ્રાપ્ય સંનિધિં વિષ્ણોસ્તિષ્ઠેદ્યુગશતદ્વયમ્

તતો જ્ઞાનં સમાસાદ્ય તત્રૈવ દ્વિજસત્તમ ।
પ્રાપ્નોતિ દુર્લ્લભં મોક્ષં પ્રસાદાત્કમલાપતેઃ

અનાથં બ્રાહ્મણં યસ્તુ પાઠયત્યતિદુઃખિતમ્ ।
સ યાતિ વિષ્ણુભવનં પુનરાવૃત્તિદુર્લ્લભમ્

કુલીનોઽપિ દ્વિજશ્રેષ્ઠો ન ભાતિ વિદ્યયા વિના ।
તસ્માદ્દિવજં પાઠયંતઃ પ્રયાંતિ પરમં પદમ્

ભુવિ પ્રત્યક્ષદેવોઽપિ બ્રાહ્મણો દેવતાશ્રયઃ ।
સર્વવર્ણગુરુર્નૈવ વિદ્યાહીનો વિરાજતે

સંસારે યાનિ દાનાનિ સંતિ હેમાદિકાનિ ચ ।
તાનિ તેન પ્રદત્તાનિ બ્રાહ્મણો યેન પાઠિતઃ ૧૫૦

કુર્યાત્પુસ્તકદાનં યો નરો ભક્તિસમન્વિતઃ ।
તસ્ય પુણ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ સંક્ષેપાત્તે વદામ્યહમ્

તત્રાક્ષરાણિ યાવંતિ પત્રે પત્રે ચ પુસ્તકે ।
પ્રત્યક્ષરે લભેત્પુણ્યં કપિલાકોટિદાનજમ્

યાવદ્દિનં પુસ્તકં તત્પ્રપઠંતિ દ્વિજાતયઃ ।
તાવન્મન્વંતરં તિષ્ઠેદ્વૈકુંઠે પુસ્તકપ્રદઃ

એવમાદીન્યનેકાનિ સંતિ દાનાનિ ભૂસુર ।
સમ્યગ્વક્તું જગત્યસ્મિન્કઃ શક્તો દ્વિશતૈરપિ

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનિ ક્રિયંતે યાનિ માનવૈઃ ।
હન્યંતે તાનિ પાપાનિ તસ્માદ્દાનં સમાચરેત્

આત્મપુણ્યેન યદ્દાનં દીયતે ચ ત્રિભિર્જનૈઃ ।
યાવદ્દ્રવ્યં ફલં તસ્માત્તસ્ય દાનસ્ય લભ્યતે

પ્રીતયે કમલાભર્તુર્યદ્દાનં દીયતે જનૈઃ ।
તસ્યકોટિગુણં પુણ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

તસ્માન્નારાયણપ્રીતિહેતવે મતિમાન્નરઃ ।
દાનં સમાચરેદ્વિપ્ર ભક્તિકર્મસમન્વિતઃ

તપસોઽપિ પરં દાનં નિરુક્તં તત્વદર્શિભિઃ ।
અતો યત્નાદપિ પ્રાજ્ઞો દાનકર્મસમાચરેત્

દાનં તપો દ્વે અપિ યઃ પ્રકરોતિ નરોત્તમઃ ।
તસ્ય તુલ્યો જગત્યસ્મિન્વિદ્યતે ન હિ ભૂસુર

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ક્રિયાયોગસારે સર્વદાનમાહાત્મ્યંનામ વિંશોઽધ્યાયઃ