પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 7.18

જૈમિનિરુવાચ-
તીર્થશ્રેષ્ઠમિતિ પ્રોક્તં યત્ત્વયા પુરુષોત્તમમ્ ।
તન્માહાત્મ્યં ગુરો બ્રૂહિ યદિ તે મય્યનુગ્રહઃ

વ્યાસ ઉવાચ-
પુરુષોત્તમસ્ય માહાત્મ્યં સમાસેન શૃણુ દ્વિજ ।
સમ્યગ્વક્તું જગત્યસ્મિન્કઃ શક્તો વિષ્ણુના વિના

લવણાંભોનિધેસ્તીરં પુરુષોત્તમસંજ્ઞિતમ્ ।
પુરં તદ્બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ સ્વર્ગાદપિ ચ દુર્લ્લભમ્

સ્વયમસ્તિ પુરે તસ્મિન્યતઃ શ્રીપુરુષોત્તમઃ ।
પુરુષોત્તમમિત્યુક્તં તસ્માત્તન્નામકોવિદૈઃ

ક્ષેત્રં તદ્દુર્લ્લભં વિપ્ર સમંતાદ્દશયોજનમ્ ।
તત્રસ્થદેહિનો દેવૈર્દૃશ્યંતે ચ ચતુર્ભુજાઃ

પ્રવિશન્વૈ તુ તત્ક્ષેત્રં સર્વે સ્યુર્વિષ્ણુમૂર્તયઃ ।
તસ્માદ્વિચારણા તત્ર ન કર્ત્તવ્યા વિચક્ષણૈઃ

ચાણ્ડાલેનાપિ સંસ્પૃષ્ટં ગ્રાહ્યં તત્રાન્નમગ્રજૈઃ ।
સાક્ષાદ્વિષ્ણુર્યતસ્તત્ર ચાણ્ડાલો દ્વિજસત્તમ

તત્રાન્નપાચિકા લક્ષ્મીઃ સ્વયં ભોક્તા જનાર્દ્દનઃ ।
તસ્માત્તત્રૌદનં વિપ્ર દૈવતૈરપિ દુર્લ્લભમ્

હરિભુક્તાવશિષ્ટં યત્પવિત્રં ભુવિ દુર્લ્લભમ્ ।
અન્નં યે ભુઞ્જતે લોકાસ્તેષાં મુક્તિર્ન દુર્લ્લભા

બ્રહ્માદ્યાસ્ત્રિદશાઃ સર્વે તદન્નમતિદુર્લ્લભમ્ ।
ભુઞ્જતે નિત્યમાગત્ય માનુષાણાં ચ કા કથા

ન યસ્ય રમતે ચિત્તં તસ્મિન્નન્ને સુદુર્લ્લભે ।
તમેવ વિષ્ણુદ્વેષ્ટારં પ્રાહુઃ સર્વમહર્ષયઃ

પવિત્રં ભુવિ સર્વત્ર યથા ગઙ્ગાજલં દ્વિજ ।
તથા પવિત્રં સર્વત્ર તદન્નં પાપનાશનમ્

તદન્નં કોમલં દિવ્યં યદ્યપિ દ્વિજસત્તમ ।
કૃકચસ્યોદરપ્રાયં તથાપ્યઘવિદારણે

પૂર્વાર્જિતાનિ પાપાનિ ક્ષયં યાસ્યંતિ યસ્ય વૈ ।
ભક્તિઃ પ્રવર્તતે યસ્ય તસ્મિન્નન્ને સુદુર્લ્લભે

બહુજન્માર્જિતં પુણ્યં યસ્ય યાસ્યતિ સંક્ષયમ્ ।
તસ્મિન્નન્ને દ્વિજશ્રેષ્ઠ તસ્ય ભક્તિર્ન જાયતે

ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય સરસિ માર્કંડેયહ્રદે તથા ।
રોહિણ્યાં ચ સમુદ્રે ચ શ્વેતગઙ્ગાજલેષુ ચ

સ્નાનં યે કુર્વતે મર્ત્યા ભક્તિભાવસમન્વિતાઃ ।
તેષાં ન વિદ્યતે જન્મ પુનરસ્મિન્મહીતલે

લવણાંભોનિધેસ્તોયૈઃ પિતરસ્તર્પિતા દ્વિજ ।
સર્વદુઃખવિનિર્મુક્તા વ્રજંતિ હરિમંદિરમ્

તીર્થરાજઃ સમુદ્રો ઽસૌ કીર્તિતસ્તત્વદર્શિભિઃ ।
તસ્માત્તત્ર કૃતં કર્મ સર્વમેવાક્ષયં ભવેત્

પિત્રર્ચનં તથા દાનં ભગવચ્ચરણાર્ચનમ્ ।
જપ યજ્ઞં તથાન્યચ્ચ તસ્મિન્ક્ષેત્રે મનોરમે

યત્કર્મ કુરુતે મર્ત્યો વિષ્ણુપ્રીણનહેતવે ।
સર્વમેવાક્ષયં તચ્ચ ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

બલભદ્રં સુભદ્રાં ચ કૃષ્ણં ચ કમલેક્ષણમ્ ।
યે માનવાઃ પ્રપશ્યંતિ તેષાં કિંચિન્ન દુર્લ્લભમ્

અદૃષ્ટ્વા શ્રીજગન્નાથં સુભદ્રાં ચ બલં તથા ।
મોક્ષં ન લભતે મર્ત્યઃ કુર્વન્પુણ્યશતાન્યપિ

તત્ર વેત્રપ્રહારેણ શરીરં યસ્ય લોહિતમ્ ।
તં વંદંતે દ્વિજશ્રેષ્ઠ દેવાઃ શક્રાદયોઽખિલાઃ

સ્થિત્વાંતરિક્ષે શક્રાદ્યાઃ સર્વદેવગણા દ્વિજ ।
વિમાનચારિણોઽન્યોન્યં પ્રવદંતીતિ હર્ષિતાઃ ૨૫અં।
કદા માનુષ્યમસ્મભ્યં દાસ્યતે કમલાપતિઃ ।
મનુષ્ય ઇવ ગચ્છામસ્તદા દ્રષ્ટું હરિં પ્રભુમ્

કદા વેત્રપ્રહારેણ ક્ષેત્રે શ્રીપુરુષોત્તમે ।
ભવિષ્યંત્યસ્મદીયાનિ લોહિતાનિ વપૂંષિ ચ

વાસવાદ્યાઃ સુરાઃ સર્વે તસ્મિન્ક્ષેત્રે વરપ્રદે ।
સદા વેત્રપ્રહારાંશ્ચ વાંછંતિ દ્વિજસત્તમ

તત્રાક્ષયવટં યે તુ ભક્ત્યા પશ્યંતિ માનવાઃ ।
કોટિજન્માર્જિતૈઃ પાપૈર્મુક્તા યાંતિ પરાં ગતિમ્

સુભદ્રાં બલભદ્રં ચ જગન્નાથમનામયમ્ ।
શ્વેતં માધવદેવેશં માર્કંડેયહ્રદં તથા

જ્યામેશ્વરં હનૂમંતં તત્રાક્ષય્યં વટં દ્વિજ ।
પશ્યંતિ ભક્ત્યા યે મર્ત્યાસ્તેષાં મુક્તિર્હિ શાશ્વતી

દોલાયમાનં ગોવિન્દં ફાલ્ગુનેમાસિ તત્ર યે ।
પશ્યંતિ માનવા ભક્ત્યા તેષાં પુણ્યં નિશામય

વિમુક્તાઃ સકલૈઃ પાપૈરંતે યાંતિ હરેર્ગૃહમ્ ।
જ્ઞાનં સંપ્રાપ્ય તત્રૈવ મોક્ષં યાંતિ સુદુર્લ્લભમ્

ચેત્રકે માસિ વારુણ્યાં યો જગન્નાથમીક્ષતે ।
સ મૃતઃ પ્રવિશેદ્દેહં જગન્નાથસ્ય જૈમિને

વૈશાખે ચૈવ શુક્લાયામેકાદશ્યાં જગત્પતિમ્ ।
તૃતીયાયાં ચ યઃ પશ્યેન્મુક્ત એવ સ માનવઃ

પ્રવિશેદ્યસ્તુ મનુજો મહાસ્નાનં જગત્પતેઃ ।
તસ્ય સિદ્ધ્યંતિ વિપ્રર્ષે સર્વ એવ મનોરથાઃ

બ્રહ્માદ્યાસ્ત્રિદશાઃ સર્વે સ્થિત્વાકાશે જગત્પતેઃ ।
મહાસ્નાનં પ્રપશ્યંતિ ભક્તિભાવસમન્વિતાઃ

મહાજ્યેષ્ઠ્યાં ચ વિપ્રર્ષે જગન્નાથમનામયમ્ ।
આલોક્ય લભતે મર્ત્યો વિષ્ણોસ્તત્પરમં પદમ્

ગુંડિકામણ્ડપં યાંતમાષાઢે કમલાપતિમ્ ।
બલભદ્રં ચ યઃ પશ્યેત્સ મુક્તો નાત્ર સંશયઃ

યઃ પશ્યતિ જગન્નાથં રથસ્થં કમલેક્ષણમ્ ।
તસ્ય નાસ્તિ પુનર્જન્મ સંસારે સર્વદુઃખદે

રથારૂઢાં સુભદ્રાં ચ ભક્ત્યા પશ્યંતિ માનવાઃ ।
છિનત્તિ ભગવાંસ્તસ્ય દુઃખદં ભવબંધનમ્

અપુત્રા મૃતપુત્રા ચ યા સુભદ્રાં પ્રપશ્યતિ ।
બહ્વપત્યા જીવવત્સા સા નારી ભવતિ દ્વિજ

દુર્ભગા કાકવંધ્યા વા સુભદ્રાં યા પ્રપશ્યતિ ।
સા સ્વામિસુભગા નારી બહ્વપત્યા ભવેત્ખલુ

ગુંડિકામંડપસ્થં ચ કૃષ્ણં પશ્યતિ યઃ પુમાન્ ।
બલભદ્રં સુભદ્રાં ચ સ યાતિ પરમં પદમ્

રોગી દુઃખી ચ યઃ પશ્યેદ્ગુણ્ડિકામંડપે હરિમ્ ।
રોગાચ્છોકાચ્ચ સહસા જૈમિને સ પ્રમુચ્યતે

યસ્ત્વપુત્રો જગન્નાથં ગુંડિકામણ્ડપે સ્થિતમ્ ।
પશ્યેત્સ ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠ પુત્રં પ્રાપ્નોતિ વૈષ્ણવમ્

વિદ્યાર્થી લભતે વિદ્યાં ધનાર્થી લભતે ધનમ્ ।
દારાર્થી લભતે દારાન્મોક્ષાર્થી મોક્ષમાપ્નુયાત્

ભ્રષ્ટરાજ્યો નૃપો યસ્તુ હરિં પશ્યતિ ભક્તિતઃ ।
ગુંડિકામંડપે વિપ્ર નિજરાજ્યં લભેત સઃ

શત્રુભિર્વર્જિતો યસ્તુ ગુંડિકામંડપે હરિમ્ ।
ભક્ત્યા પશ્યતિ વિપ્રર્ષે તસ્ય નશ્યંતિ શત્રવઃ

ગુંડિકામંડપે પશ્યેદ્યો રાજપીડિતો ભૃશમ્ ।
સ સદ્ય એવ રાજાનં સ્વકીયં વશમાનયેત્ ૫૦

સર્વાસામેવ યાત્રાણાં ગુંડિકા પ્રવરા મતા ।
તસ્માત્સ માનવૈઃ કાર્યા ત્યક્ત્વા કાર્યશતાન્યપિ

શયને ચ તથોત્થાને તસ્મિન્ક્ષેત્રે મનોરમે ।
હરિં પશ્યતિ યો મર્ત્યઃ સ દેવૈરપિ પૂજ્યતે

પુરુષોત્તમમાહાત્મ્યં વક્તું શક્નોતિ કઃ ક્ષિતૌ ।
યસ્ય પ્રવેશમાત્રેણ નરો નારાયણો ભવેત્

બહુનાત્ર કિમુક્તેન સંક્ષેપાદુચ્યતે મયા ।
સર્વેષામેવ તીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્

સંસારસિન્ધુમતિનિમ્નમિમં તિતીર્ષુઃ ક્લેશપ્રદં વિષમપાપગણાશ્રયં યઃ ।
ક્ષેત્રે સમસ્તસુખદે પુરુષોત્તમાખ્યે પશ્યેદમું સુરવરં પુરુષોત્તમં ચ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ક્રિયાયોગસારે પુરુષોત્તમમાહત્મ્યંનામ અષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ