પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 7.16

વ્યાસ ઉવાચ-
ભૂય એવ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મહાવિષ્ણોઃ પરાત્મનઃ ।
બ્રવીમિ શૃણુ માહાત્મ્યં સર્વદુઃખવિનાશનમ્

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્ત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચાન્યેન્ત્યજાસ્તથા ।
હરિભક્તિં પ્રપન્ના યે તે કૃતાર્થા ન સંશયઃ

હરેરભક્તો વિપ્રોઽપિ વિજ્ઞેયઃ શ્વપચાધિકઃ ।
હરિભક્તઃ શ્વપાકોઽપિ વિજ્ઞેયો બ્રાહ્મણાધિકઃ

સ કથં બ્રાહ્મણો યસ્તુ હરિભક્તિવિવર્જિતઃ ।
સ કથં શ્વપચો યસ્તુ ભગવદ્ભક્તિમાનસઃ

અવ્યાજેન યદા વિષ્ણુઃ શ્વપાકેનાપિ પૂજ્યતે ।
તદા પશ્યેત્તમપ્યેવં ચતુર્વેદદ્વિજાધિકમ્

પુરાસીચ્ચક્રિકો નામ શબરો લોકકર્ષકૃત્ ।
સુજાતિવૃત્તિહીનશ્ચ યુગે દ્વાપરસંજ્ઞકે

વિપ્રવાદી જિતક્રોધઃ પરહિંસાવિવર્જિતઃ ।
દયાલુર્દ્દમ્ભહીનશ્ચ પિતૃમાતૃપરાયણઃ

ન કૃતો વૈષ્ણવોલાપો મોક્ષશાસ્ત્રં ન ચ શ્રુતમ્ ।
તથાપિ જાતા તચ્ચિત્તે હરિભક્તિરચઞ્ચલા

હરે કેશવ ગોવિન્દ વાસુદેવ જનાર્દન ।
ઇત્યાદીનિ સ્મરન્નિત્યં સ ચ નામાનિચક્રિણઃ

વન્યં ફલં ચ યત્કિઞ્ચિત્પ્રાપ્નોતિ દ્વિજસત્તમ ।
આદૌ દદાતિ તદ્વક્ત્રે નિજે શબરવંશજઃ

તન્માધુર્યં તતો જ્ઞાત્વા વક્ત્રાન્નિષ્કાસ્ય તત્પુનઃ ।
દદાતિ હરયે ભક્ત્યા સુપ્રીતઃ પ્રતિવાસરમ્

ઉચ્છિષ્ટં વાપ્યનુચ્છિષ્ટં દ્વયમેવ ન વેત્તિ સઃ ।
નિજજાતિસ્વભાવો હિ સતતં મૂર્ઘ્નિ વર્તતે

કદાચિત્સ દ્વિજશ્રેષ્ઠ કાનનાભ્યંતરે ભ્રમન્ ।
ફલમેકં પ્રાપ્ય પક્વં પ્રિયાલસ્યેતિ શાખિનઃ

અથાસૌ હર્ષિતસ્તસ્ય ફલમપ્રાપ્ય ચક્રિકઃ ।
સ સંરંભેણ જ્ઞાત્વા વૈ નિજવક્ત્રાંતરે દદૌ

સ દદૌ તત્ફલં યાવન્નિજવક્ત્રાંતરે દ્વિજ ।
પ્રવિવેશ ગલં તાવત્તત્ફલં શૃણુ જૈમિને

તાવત્સવ્યેન હસ્તેન ગલરન્ધ્રં બબંધ સઃ ।
યત્નાદ્વિધૃત્ય સવ્યેન પાણિના સકલં દ્વિજ

ચક્રિકશ્ચિન્તયામાસ હરિભક્તિપરાયણઃ ।
ફલમેતદ્યદા તસ્મૈ ન દદામિ મુરારયે

ન જાતઃ કોઽપિ સંસારે તદાહમિવ પાતકી ।
હરિં સંચિંત્ય બહુધા સ ચકાર મતિં તતઃ

તથાપિ તત્ફલં તસ્ય ન નિષ્ક્રાંતં ગલાદ્દ્વિજ ।
હરેરેકાંતભક્તોઽસૌ છિત્ત્વા પરશુના ગલમ્

આનીય તત્ફલં પક્વં દદૌ દેવાય વિષ્ણવે ।
તત્સન્નિધિં સમાયાતસ્તમેવ હૃદિ ચિંતયન્

રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગઃ પતિતઃ ક્ષિતિમણ્ડલે ।
તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્વિષ્ણુર્ગતાસું વ્યથિતોઽભવત્

એતસ્ય સદૃશો ભક્તો મમ કોઽપિ ન વિદ્યતે ।
યતો નિજગલં છિત્ત્વા મમ સંતોષણં કૃતમ્

યથા ભક્તિમતાઽનેન સાત્વિકં કર્મ વૈ કૃતમ્ ।
યદ્દત્વાનૃણ્યમાપ્નોતિ તથા વસ્તુકિમસ્તિ મે

ધન્યોઽયમતિધન્યોઽયં ધન્યોઽયં નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રાણાનપિ પરિત્યજ્ય મમસંતોષણં કૃતમ્

બ્રહ્મત્વં વા શિવત્વં વા ચક્રિત્વં વાપિ દીયતે ।
તદાપ્યાનૃણ્યમેતસ્ય ભક્તસ્ય ન હિ ગમ્યતે

ઇત્યુક્ત્વાત્યંત સંતુષ્ટો ભગવાન્ગરુડધ્વજઃ ।
સ્વહસ્તકમલેનાસ્ય તતો મસ્તકમસ્પૃશત્

તદ્ધસ્તકમલસ્પર્શાચ્છબરોઽસૌ ગતવ્યથઃ ।
સમુત્તસ્થૌ મહાસત્વો નારાયણપરાયણઃ

વ્યાસ ઉવાચ-
તતોઽસ્ય ભક્તશ્રેષ્ઠસ્ય નિજવસ્ત્રેણ કેશવઃ ।
પુત્રસ્યેવ પિતા ગાત્રરજઃ પ્રોક્ષિતવાન્દ્વિજ

ચક્રિકસ્તં સમાલોક્ય મૂર્તિમંતં જનાર્દનમ્ ।
વાચા મધુરયાઽસ્તૌષીત્પ્રહ્વમસ્તઃ કૃતાઞ્જલિઃ

ચક્રિક ઉવાચ-
ગોવિન્દ કેશવ હરે જગદીશ વિષ્ણો જાનામિ યદ્યપિ ન તે સ્તુતિયોગવાક્યમ્ ।
સ્તોતું તથાપિ રસના મમ વાંછતિ ત્વાં સ્વામિન્પ્રસીદ હર દોષમિમં પ્રવૃદ્ધમ્

ત્યક્ત્વા ભવંતમખિલેશ્વરચક્રપાણે અન્યં યજંતિ મનુજા જગતીહ યે વૈ ।
મૂઢાસ્ત એવ દુરિતપ્રકરૈકધામ સાનુગ્રહસ્ત્વમસિ મય્યપિ દેવ યસ્માત્

જાનાતિ દેવ ભવતો ભવનૈકનાથ ભક્ત્યૈવ યદ્યપિ નૃણાંભવબંધહર્ત્રીમ્ ।
એકાંતપાપશબરાન્વયલબ્ધજન્મા વિષ્ણોસ્તથાપિ ભગવાન્મયિ સુપ્રસન્નઃ

યસ્ય પ્રભો તવ મનોજ્ઞ કરારવિંદં સ્પર્શં ચતુર્મુખમુખા અપિ દેવવૃન્દાઃ ।
ન પ્રાપ્નુવંતિ વિદિતસ્ય મયાદ્ય લબ્ધં ત્વત્તો ન કોઽપિ સદયો નિજસેવકેષુ

યેન ત્વયા ભગવતા ત્રિદશાદ્યવૈરી કંસાસુરો નિમિસુતઃ કૃતસર્વપાપઃ ।
સેન્દ્રામરપ્રકરમર્ત્યહિતાય પૂર્વં તસ્મૈ નમઃ પરમમંગલદાય તુભ્યમ્

યેન ત્વયાતિબલિના યમલાર્જુનૌ તૌ દેવોત્તમેન નિહતૌ વસુદેવજેન ।
દુષ્ટશ્ચ કાલયવનો યુધિ ધેનુકશ્ચ તસ્મૈ નમોઽસ્તુ નવમેઘનિભાય તુભ્યમ્

શ્રીકૃષ્ણદામોદરભો હ્યનંત યેન ત્વયામરપતેરચલા વિભૂતિઃ ।
પૂર્વં કૃતા ભગવતા પરમેશ્વરેણ તસ્મૈ નમોઽસ્તુ યદુવંશપરાય તુભ્યમ્

પારિજાતો હૃતો યેન વિજિતોઽખંડલસ્ત્વયા ।
લીલાજિત મહેશાય તસ્મૈ તુભ્યં નમોનમઃ

કૃત્વા વૃકોદરં હેતું જરાસંધો નિપાતિતઃ ।
બાણાસુરસ્ય નિહતા બાહવો યે ત્વયા હતાઃ

શિશુપાલો હતો યેન તસ્મૈ નિત્યં નમોનમઃ ।
ભૂમેરપહૃતો ભારસ્ત્વયા યેન મહાત્મના

ક્ષત્ત્રિયાન્માયયા હત્વા તસ્મૈ નિત્યં નમોનમઃ ।
વ્યાસ ઉવાચ-
ઇતિ તેન સ્તુતો વિષ્ણુશ્ચક્રિકેન મહાત્મના

ઉવાચ પરમપ્રીતો વરં વૃણ્વિતિ જૈમિને ।
ચક્રિક ઉવાચ-
પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પરમાત્મન્કૃપામય

પશ્યામિ ત્વામહં સાક્ષાદ્વરૈઃ કિમપરૈર્દ્વિજ ।
ન ધ્યાતા ભવતો મૂર્તિઃ પૂજા ચ ન કૃતા તવ

નૈવેદ્યૈર્દિવ્યપુષ્પૈશ્ચ દિવ્યધૂપૈઃ પ્રદીપકૈઃ ।
ન તે સ્મૃતાનિ નામાનિ કદાચિદ્ભવતો મયા

ત્વત્પાદસલિલં સ્વામિન્વિધૃતં ન હિ મૂર્દ્ધનિ ।
ન ભુક્તં તવ નૈવેદ્યં ત્વદ્વ્રતં ન મયા કૃતમ્

તથાપ્યહમપશ્યં ત્વાં કિં કરોમ્યપરૈર્વરૈઃ ।
શબરાન્વયજન્માસ્મિ સર્વધર્મબહિષ્કૃતઃ

તથાપિ પાદપદ્મં તે દૈવતૈરપિ દુર્લ્લભમ્ ।
તદેવાદ્ય મયા પ્રાપ્તં વરૈઃ કિમપરૈર્મમ

તથાપિ કમલાકાંત વરદિત્સુર્યદા ભવાન્ ।
ત્વયિ તિષ્ઠતુ મે ચિત્તં ન મજ્જેત્ત્વદનુગ્રહાત્

શ્રીભગવાનુવાચ-
વચનાઽમૃતવર્ષેણ ત્વદીયેન મહાશય ।
સંપ્રાપ્ય મહતીં તુષ્ટિં મયા સેવકપાપિના

યદિદં વત્સ મે દત્તં ત્વયા કમલમુત્તમમ્ ।
અનેનાત્યંતતુષ્ટોઽસ્મિ ભક્તિં ગૃહ્ણામિ હર્ષિતઃ

વ્યાસ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્વિષ્ણુર્ભક્તિગ્રાહી દયામયઃ ।
તમાલિંગિતવાન્ભક્તં ચતુર્ભિર્દીર્ઘબાહુભિઃ ૫૦

શ્રીભગવાનુવાચ-
તુષ્ટોઽસ્મિ ભવતો ભક્ત્યા વત્સ ચક્રિકસત્તમ ।
યદિદં વત્સ મે દત્તં ક્ષિપ્રં ભવતિ નિશ્ચિતમ્

ભૂયોઽપિ તં મહાભક્તમાલિઙ્ગ્ય પરમેશ્વરઃ ।
તત્રૈવાંતર્દ્દધે વિપ્ર વિશ્વાત્મા વિશ્વપાલકઃ

સ ચક્રિકોઽતિસંતુષ્ટો હરિભક્તિપરાયણઃ ।
પુત્રદારાદિકં ત્યક્ત્વા જગામ દ્વારકાં પુરીમ્

તત્ર ચૈવં સમાસાદ્ય કૃપયા કમલાપતેઃ ।
આયુષોઽન્તે યયૌ મોક્ષં દેવાનામપિ દુર્લ્લભમ્

તસ્માદ્ભક્તવશો દેવો ભક્તિમાત્રેણ તુષ્યતિ ।
ન ચ સ્તોત્રૈર્ન વિત્તૈશ્ચ ન તપોભિર્જપેન ચ

ફલં યદ્યપિ ચોચ્છિષ્ટં દત્તં તેન દ્વિજોત્તમ ।
તથાપિ તુષ્ટવાન્વિષ્ણુર્જ્ઞાત્વા ભક્તિમચઞ્ચલામ્

તસ્માન્નારાયણો દેવઃ સંસારેઽસ્મિન્મુમુક્ષુભિઃ

યે યજંતિ દૃઢયા કિલ ભક્ત્યા વાસુદેવચરણાંબુજયુગ્મમ્ ।
વાસવાદિવિબુધપ્રવરેજ્યં તે વ્રજન્તિ મનુજાઃ કિલ મોક્ષમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ક્રિયાયોગસારે ષોડશોઽધ્યાયઃ