પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 7.15

વ્યાસ ઉવાચ-
નારાયણસ્ય માહાત્મ્યં પુનર્વચ્મિ શૃણુ દ્વિજ।
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુક્તો ભવતિ માનવઃ

વિષ્ણ્વંશભૂતં સકલં જગદેતદ્દિવજોત્તમ।
તસ્માદ્વિષ્ણુમયં ધીરાઃ પશ્યંતિ પરમાર્થિનઃ

બ્રહ્મશંકરરુદ્રાદ્યા વિષ્ણ્વંશાઃ સકલાઃ સુરાઃ।
તસ્માત્સમસ્તદેવાર્ચા વિષ્ણુમેકં પ્રપદ્યતે

સ્મરતાં વિષ્ણુનામાનિ સર્વપાપહરાણિ ચ।
યેનકેનાપ્યુપાયેન વિદ્યતે નાશુભં ક્વચિત્

સર્વમેવ દ્વિજશ્રેષ્ઠ કર્મણા પાપમુચ્યતે।
અનપાયિ ઇદં વિષ્ણોઃ સ્મરણં પાપનાશનમ્

સ્વપન્ભુઞ્જન્વદંસ્તિષ્ઠન્નુત્તિષ્ઠંશ્ચ વ્રજંસ્તથા।
સ્મરેદવિરતં વિષ્ણું મુમુક્ષુર્વૈષ્ણવોજનઃ

ઉત્તુંગૈર્મુનિભિઃ સર્વૈઃ સ્મરણે કમલાપતેઃ।
ન કાલનિયમઃ પ્રોક્તઃ સર્વદુઃખવિનાશનઃ

નામપ્રભાવં વિપ્રર્ષે કેશવસ્ય મહાત્મનઃ।
બ્રવીમ્યહં સમાસેન સેતિહાસં નિશામય

આસીત્સ પરશુર્નામ પૂર્વં કૃતયુગે શુચિઃ।
વૈશ્યો વૈશ્યકુલશ્રેષ્ઠઃ સમસ્તગુણપારગઃ

સ વૈશ્યો દૈવયોગેન પ્રથમે વયસિ દ્વિજ।
જગામ વશતાં મૃત્યોઃ કાસશ્વાસગદાર્દિતઃ

જીવંતી નામ તત્પત્ની સુમધ્યા નવયૌવના।
મૃતે ભર્તરિ તાતસ્ય જગામ નિલયં યતઃ

સા જીવંતી દ્વિજશ્રેષ્ઠ નવયૌવનગર્વિતા।
ગતિં ચકાર જારેષુ બાધ્યમાનાપિ બાંધવૈઃ

વ્રતસ્ય નિયમં વાપિ ગૃહવ્યાપારમેવ ચ।
જારાનુરક્તચિત્તા સા તત્યાજ્ય નવયૌવના

અંધીકૃતા સા કામેન સુશ્રોણી પીવરસ્તની।
ધર્મમાર્ગં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ન કદાચિદ્દદર્શ હ

દુઃશીલાં ચૈવ તાં દૃષ્ટ્વા તત્પિતા ધર્મતત્પરઃ।
અપકીર્તિભયાદ્ભીરુરિત્યાહાત્યંત કોપવાન્

દુષ્ટે પાપિનિ મદ્વંશે સર્વદોષવિવર્જિતે।
આસાદ્ય જન્મ કિમિતિ ક્રિયતે પાતકં ત્વયા

યદિ તે પાતકે ચિત્તં હ્યદિતું નૈવ એહિ વૈ।
અભદ્રે ગચ્છ સદનાજ્જહીહિ મમ મંદિરમ્

તાતેનેતિ નિરુક્તા સા ક્રોધારુણિતલોચના।
પિતુર્ગેહં પરિત્યજ્ય સાજગામ યથાસુખમ્

અથ સા સ્વેચ્છયા નારી ભ્રમંતી જારકાંક્ષયા।
વેશ્યાવૃત્તિં સમાશ્રિત્ય તસ્થૌ લજ્જાવિવર્જિતા

પુલિંદઃ શબરો વાપિ ચાણ્ડાલો વાપિ તદ્ગૃહમ્।
આયાતિ તસ્યાસ્તેનાપિ મુદા ક્રીડતિ સાઽસતી

પરલોકભયં વિપ્ર કદાચિદપિ ચેતસા।
ન ચિંતયામાસ ચ સા વારનારી યથાક્રમાત્

કદાચિદ્બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ કશ્ચિદ્વ્યાધસ્તદાલયે।
શુકશાવં સમાદાય વિક્રયાર્થં સમાયયૌ

સાપિ વારાઙ્ગના તં ચ શુકશાવકમુત્તમમ્।
જગૃહે પરમપ્રીત્યા ધનૈઃ સંપૂજ્ય લુબ્ધકમ્

તદ્યોગ્યાહારદાનેન વારસ્ત્રી નિત્યમેવ સા।
શુકસ્ય પોષણં ચક્રે તસ્ય જાતકુતૂહલા

વારાંગનાનપત્યા સા તમેવ શુકશાવકમ્।
મત્વા પુત્રમિવાત્માનં ચક્રે તત્પ્રતિપાલનમ્

સોઽપિ પક્ષી દ્વિજશ્રેષ્ઠ નિત્યમેવ તદાજ્ઞયા।
જ્ઞાતિવચ્ચિત્તવાત્સલ્ય વ્યવહારં કરોતિ ચ

તતોઽસૌ લબ્ધભાવશ્ચ શુકો ગણિકયા તદા।
રામેતિ સતતં નામ પાઠ્યતે સુંદરાક્ષરમ્

રામનામ પરં બ્રહ્મ સર્વદેવાધિકં મહત્।
સમસ્તપાતકધ્વંસિ સ શુકસ્તુ સદા પઠન્

રામોચ્ચારણમાત્રેણ તયોશ્ચ શુકવેશ્યયોઃ।
વિનષ્ટમભવત્પાપં સર્વમેવ સુદારુણમ્

કદાચિદ્વારમુખ્યા સા શુકોઽપિ ચ દ્વિજોત્તમ।
ઉભાવપિ ચ પંચત્વમેકકાલે ગતૌ તતઃ

સમાનેતું તતસ્તૌ તુ વિહિતાખિલપાતકૌ।
કિંકરાન્પ્રેષયામાસ ચંડાદ્યાન્ધર્મરાટ્તતઃ

તતસ્તે કિંકરાઃ સર્વે ચંડાદ્યાઃ અતિવેગિનઃ।
યમાજ્ઞયા સમાયાતાઃ પાશમુદ્ગરપાણયઃ

આનેતું તૌ સમાયાતાઃ સર્વે વિષ્ણુપરાક્રમાઃ।
પાશબદ્ધૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા પતિતૌ વિષ્ણુકિંકરાઃ

ઊચુર્વાક્યમિદં ક્રુદ્ધા યમદૂતાન્સુરાસદાન્

વિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ -
અહો ચિત્રમિદં વાક્યં યમદૂતા મુખાચ્છ્રુતમ્

ભક્તાવપિ હરેરેતૌ દંડ્યૌ ભાસ્કરસૂનુના।
અહો ચરિત્રં દુષ્ટાનાં કદાચિદપિ નોત્તમમ્

યત્નાદપિ યતો હિંસાં કુર્વંતિ સતતં સતામ્।
દુષ્ટાનાં કૃતપાપાનાં ચરિત્રમિદમદ્ભુતમ્

નિષ્પાપમપિ પશ્યન્તિ પુણ્યાત્માનોઽખિલં જગત્।
પાપિનસ્તુ ન પશ્યન્તિ કૃતપાપમિવાખિલમ્

શ્રુત્વા પુણ્યાત્મનાં પુણ્યમભિતૃપ્યંતિ ધર્મિણઃ।
તૃપ્યંતિ પાતકં શ્રુત્વા પાપિનાં પાપિનો જનાઃ

પાપચર્ચાં સમાકર્ણ્ય યથા તૃપ્યંતિ પાપિનઃ।
ન તૃપ્યન્તિ યથા પ્રાપ્ય સ્વર્ણભારશતાન્યપિ

અહો બલવતી માયા મહાવિષ્ણોર્મહાત્મનઃ।
આત્મપીડાકરમપિ પાપં કુર્વંતિ તે દ્વિજ

વ્યાસ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા વિષ્ણુદૂતાસ્તે વિષ્ણુભક્તિ પરાયણાઃ।
છિન્નવંતસ્તયોર્વિપ્ર બંધનં ચક્રધારયા

તતસ્તુ શમનપ્રેષ્યાઃ ક્રુદ્ધાસ્તે વહ્નિસંન્નિભાઃ।
વવર્ષુઃ સહસા તત્ર જ્વલદંગારસંચયાન્

દંડ ઉવાચ-।
વિહિતં ચ મયાપ્યેવં શુકં વેશ્યાં ચ પાપિનીમ્।
નેતું યૂયં સમાયાતા ઇત્યદ્ભુતમિવાભવત્

નૂનમેતૌ યદા નેતું યૂયમિચ્છતસત્તમાઃ।
તદા કુરુત સંગ્રામમસ્માભિઃ સહ સંપ્રતિ

ઇત્યુક્ત્વા રામદૂતાસ્તે બલિનો વિધૃતાયુધાઃ।
સિંહનાદૈર્દિશઃ સર્વે પૂરયામાસુરુદ્ધતાઃ

વિષ્ણુદૂતા મહાત્માનઃ સુપ્રતીકાદયસ્તથા।
શઙ્ખનાદૈઃ સુલલિતૈશ્ચક્રુઃ શબ્દમયં જગત્

યામ્યૈસ્તતો મહાદૂતૈર્ધનુર્મુક્તૈઃ શિલીમુખૈઃ।
છાદિતા વિષ્ણુદૂતાસ્તે સંગ્રામેઽત્યંતદારુણે

શૂલાન્યધ્યક્ષિપુઃ કેચિચ્છક્તિં કેચિન્મહાર્ણવે।
કેચિચ્છરસહસ્રાણિ કેચિચ્ચક્રાણિ તે રુષા

તૈર્મુક્તાનિ મહાસ્ત્રાણિ વિષ્ણુદૂતા મહામરાઃ।
બાણાન્વિચૂર્ણયામાસુર્ગદાપ્રહરણાદિભિઃ ૫૦

તતો ભાગવતૈરેતૈર્યામ્યાનાં ચક્રધારયા।
કેષાંચિચ્ચરણાશ્છિન્નાઃ કેષાંચિદ્બાહવસ્તથા

કેચિદ્વિચ્છિન્નશિરસઃ કેચિન્નિર્ભિન્નવક્ષસઃ।
અત્યદ્ભુત ક્ષતાઃ કેચિદ્વ્યાસ્યાઃ પેતુર્ગતાસવઃ

છિન્નૈકચરણાઃ કેચિત્કેચિચ્છિન્નૈકપાણયઃ।
સંત્યજ્ય સહસા યામ્યાઃ સંગ્રામાચ્ચ પ્રદુદ્રુવુઃ

તાનાલોક્ય તતો દૂતાન્પલાયનપરાયણાન્।
પ્રવિવેશ રુષા ચંડઃ સંગ્રામં ધૃતમુદ્ગરઃ

યમદૂતગણશ્રેષ્ઠશ્ચંડોઽત્યંત પ્રતાપવાન્।
તાડયામાસ શતશો મુદ્ગરૈર્વિષ્ણુકિઙ્કરાન્

અથ ભાગવતા દૂતા નિશિતાયુધવર્ષણૈઃ।
વવર્ષુસ્તરસા ક્રુદ્ધાસ્તં ચંડં ચંડવિક્રમમ્

મુદ્ગરેણ તતશ્ચણ્ડો વિષ્ણુદૂતાન્પૃથક્પૃથક્।
તાડયામાસ વિગલદ્રક્તસંસિક્તવિગ્રહઃ

ચંડેન તાડિતાસ્તેન દૂતા ભગવતો યુધિ।
ત્યક્તસત્વાઃ પૃષ્ઠભાગં સુપ્રકાશસ્ય વૈ યયુઃ

સુપ્રકાશસ્તતઃ ક્રુદ્ધો જપાપુષ્પનિભેક્ષણઃ।
પ્રવિવેશ રણે યુદ્ધં ગદાપાણિર્મહાબલઃ

તાડયામાસ સંક્રુદ્ધો વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમઃ।
મુદ્ગરાચ્ચંડહસ્તાચ્ચ પ્રેક્ષ્ય જનભયપ્રદાત્

સમુત્તસ્થૌ મહાભીષ્મઃ સધૂમઃ પૂતિગન્ધવાન્।
સ મુદ્ગરેણ ચંડેન તાડિતસ્તસ્ય વેગિના

સ્ફુલિંગા વર્ષણં સદ્યો મુમોચાત્યંતભીતિદમ્।
તતઃ ક્રુદ્ધેન ચંડોઽસૌ તેનૈવ મુદ્ગરેણ ચ

તાડયામાસ વિપ્રર્ષે સુપ્રકાશં મહાબલમ્।
સુપ્રકાશસ્તતો વિપ્ર વ્યથાં વિસ્મૃત્ય કોપવાન્

ગદયા તાડયામાસ ચંડં શમનકિંકરમ્।
તેન પ્રતાડિતશ્ચંડસ્તત્ર રક્તઃ પરિપ્લુતઃ

પપાત મૂર્ચ્છિતો ભૂમૌ બાલાર્ક ઇવ જૈમિને।
યામ્યદૂતાસ્તતસ્તે ચ ચંડમાદાય મૂર્ચ્છિતમ્

હાહાકારં પ્રકુર્વંતો યુદ્ધાદ્ભીતાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ।
વિષ્ણુદૂતાસ્તતો વિપ્ર સર્વે ચાતિપ્રહર્ષિતાઃ

અથ શંખાન્સમાદધ્મુર્જૈમિને દ્વિજસત્તમ।
યમદૂતાસ્તતસ્તે ચ શોણિતૌઘપરિપ્લુતાઃ

યમસ્યસન્નિધિં જગ્મુઃ ક્રંદંતો ભયવિહ્વલાઃ

યમદૂતા ઊચુઃ-
સૂર્યપુત્ર મહાબાહો તવાજ્ઞાકારિણો વયમ્।
તથાપિ વિષ્ણુદૂતૈર્નઃ કૃતા દુર્ગતિરીદૃશી

મહાપાતકિનાં શ્રેષ્ઠૌ પ્રભો યદ્યપિ તૌ ખલુ।
રામનામપ્રભાવેણ ગતૌ નારાયણાલયમ્

ભવતા દંડનીયા યે દુરાત્માનઃ કૃતૈનસઃ।
તેઽપિ વિષ્ણુપુરં યાંતિ પ્રભુત્વં તવ કિં તદા

નાસ્માકં વિષ્ણુદૂતાત્સ્તૈઃ કૃતઃ પરિભવસ્ત્વયમ્।
તવૈવ કેવલં નાથ યતો વૈ કિંકરા વયમ્

યમ ઉવાચ-
દૂતાઃ સ્મરંતૌ તૌ રામ રામનામાક્ષરદ્વયમ્।
તદા ન મે દંડનીયૌ તયોર્નારાયણઃ પ્રભુઃ

સંસારે નાસ્તિ તત્પાપં યદ્રામસ્મરણૈરપિ।
ન યાતિ સંક્ષયં સદ્યો દૃઢં શૃણુત કિંકરાઃ

યે માનવાઃ પ્રતિદિનં મધુસૂદનસ્ય નામાનિ ઘોરદુરિતૌઘવિનાશનાનિ।
ભક્ત્યા સ્મરંતિ વિબુધપ્રવરાર્ચિતસ્ય તે પાપિનોઽપિ હિ ભટા મમ નૈવ દંડ્યાઃ

ગોવિન્દ કેશવ હરે જગદીશ વિષ્ણો નારાયણપ્રણતવત્સલમાધવેતિ।
ભક્ત્યા વદંતિ પુરુષાઃ સતતં ક્ષિતૌ યે દંડ્યા ન તે મમ ભટા અતિપાપિનોઽપિ

ભક્તાર્તિનાશનસુરેશ્વરદીનબંધો લક્ષ્મીપતે સકલપાપવિનાશકારિન્।
એતદ્વદાંતસતતં ભુવિ યે મનુષ્યાસ્તે પાપિનોઽપિ ન ભટા મમ દંડનીયાઃ

દામોદરેશ્વરમુખામરવૃન્દસેવ્ય શ્રીવાસુદેવ પુરુષોત્તમ માધવેતિ।
યેષાં વદંતિ વદનેષુ સદૈવ શબ્દા દૂતા નમામ્યહમપિ પ્રતિવાસરં તાન્

નારાયણસ્ય જગદેકપતેર્મુરારેશ્ચર્ચાસુ ચિત્તમતિહાર્દ્દિ નૃણાં ચ યેષામ્।
તેષામહં ચ સતતં સુભટા હ્યધીનો યે તે પ્રફુલ્લકમલેક્ષણરૂપભાજઃ

યે વિષ્ણુપૂજનરતા હરિભક્તભક્તા એકાદશીવ્રતરતાઃ કપટૈર્વિહીનાઃ।
યે વિષ્ણુપાદસલિલં શિરસા વહંતિ તે પાપિનોઽપિ ન ભટા મમ દંડનીયાઃ

યે ભુઞ્જતે ભગવતો મધુસૂદનસ્ય નૈવેદ્યશેષમખિલૌઘવિનાશકારિ।
યે કર્ણયોશ્ચ શિરસિચ્છદનં તુલસ્યા નિત્યં વહંતિ ચ ભટાઃ પ્રણમામ્યહં તાન્

યે કૃષ્ણપાદકમલાર્ચનતત્પરાશ્ચ યે બ્રાહ્મણાર્ચનરતા ગુણસેવિનશ્ચ।
યે દીનલોકહૃદયાતિસુખપ્રદાશ્ચ તેષામહં સતતમેવ ભટા અધીનઃ

યે સત્યવાક્યકથનેષુ સદાનુરક્તા લોકપ્રિયાશ્ચ શરણાગતલોકપાલાઃ।
પશ્યંતિ યે ચ સતતં વિષવત્પરસ્વં તે માનવા મમ ભટા ન હિ દંડનીયાઃ

યે ચાન્નદાનનિરતાઃ સલિલપ્રદાશ્ચ ભૂમિપ્રદા નિખિલલોકહિતૈષિણશ્ચ।
યે વૃત્તિહીનજનતૃપ્તિકરાઃ પ્રશાંતા દૂતા ન તે ખલુ કદાપિ ચ દંડનીયાઃ

યે જ્ઞાતિપોષણરતાઃ પ્રિયવાદિનશ્ચ યે દમ્ભકોપમદમત્સરહીનચિત્તાઃ।
યે પાપદૃષ્ટિરહિતા વિજિતેંદ્રિયાશ્ચ તેષામહં ન વિદધામિ કદાપિ ચર્ચામ્

વ્યાસ ઉવાચ-
એવં પ્રબોધિતાસ્તેન યમેન યમકિંકરાઃ।
જ્ઞાતવંતો જગદ્ભર્તુઃ પ્રભાવમતુલં હરેઃ

વિષ્ણોર્નામાનિ વિપ્રેન્દ્ર સર્વદેવાધિકાનિ વૈ।
તેષાં મધ્યે તુ તત્ત્વજ્ઞા રામનામવરં સ્મૃતમ્

રામેત્યક્ષરયુગ્મં હિ સર્વં મંત્રાધિકં દ્વિજ।
યદુચ્ચારણમાત્રેણ પાપી યાતિ પરાઙ્ગતિમ્

રામનામપ્રભાવં હિ સર્વદેવપ્રપૂજનમ્।
મહેશ એવ જાનાતિ નાન્યો જાનાતિ જૈમિને

વિષ્ણોર્નામસહસ્રાણાં પઠનાલ્લભતે ફલમ્।
તત્ફલં લભતે મર્ત્યો રામનામસ્મરન્નપિ

અહો ચિત્રં મનુષ્યાણાં ચરિત્રમિદમુચ્યતે।
રામેતિ મુક્તિદં નામ ન સ્મરંતિ દુરાશયાઃ

વક્તું શ્રમો ન ચાલ્પોઽપિ શ્રોતુમત્યંતસુન્દરમ્।
તથાપિ રામરામેતિ ન વદંતિ દુરાશયાઃ

અત્યંતદુઃખલભ્યાપિ મુક્તિર્જગતિ માનવૈઃ।
લભ્યતે રામનામ્નૈવ કર્માસ્તિ કિમતઃ પરમ્

તાવત્તિષ્ઠંતિ પાપાનિ દેહેષુ દેહિનાં વર।
રામરામેતિ યાવદ્વૈ ન સ્મરંતિ સુખપ્રદમ્

શ્રાદ્ધે ચ તર્પણે ચૈવ બલિદાને તથોત્સવે।
યજ્ઞે દાને વ્રતે ચૈવ દેવતારાધનેઽપિ ચ

અન્યેષ્વપિ ચ કાર્યેષુ વૈદિકેષુ વિચક્ષણઃ।
સ્મરેદ્યસ્તત્ફલપ્રેપ્સૂ રામરામેતિ ભક્તિતઃ

નમો રામાયેતિ વિપ્રેન્દ્ર મન્ત્રમોઙ્કારપૂર્વકમ્।
ષડક્ષરં જપેદ્યસ્તુ સાયુજ્યં પ્રાપ્યતે હરેઃ

ષડક્ષરેણ મંત્રેણ હરિપૂજનકૃન્નરઃ।
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ પ્રસાદાચ્ચક્રપાણિનઃ

મૃત્યુકાલે દ્વિજશ્રેષ્ઠ રામરામેતિ યઃ સ્મરેત્।
સ પાપિષ્ઠોઽપિ પરમં મોક્ષમાપ્નોતિ માનવઃ

રામેતિ નામ યાત્રાયાં યે સ્મરંતિ મનીષિણઃ।
સર્વસિદ્ધિર્ભવેત્તેષાં યાત્રાયાં નાત્ર સંશયઃ ૧૦૦

અરણ્યે પ્રાંતરેવાપિ શ્મશાને યો ભયાનકે।
રામનામસ્મરેત્તસ્ય વિદ્યંતે નાપદો દ્વિજ

રાજદ્વારે તથા દુર્ગે વિદેશે દસ્યુસંમુખે।
દુઃસ્વપ્નદર્શને ચૈવ ગ્રહપીડાસુ જૈમિને

ઔત્પાતિકે ભયે ચૈવ વાતરોગભયે તથા।
રામનામ સ્મરન્મર્ત્યો લભતે નાશુભં ક્વચિત્

રામનામ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સર્વાશુભનિવારણમ્।
કામદં મોક્ષદં ચૈવ સ્મર્તવ્યં સતતં બુધૈઃ

રામનામેતિ વિપ્રર્ષે યસ્મિન્ન સ્મર્યતે ક્ષણે।
ક્ષણઃ સ એવ વ્યર્થઃ સ્યાત્સત્યમેવ મયોચ્યતે

સ્મરંતો હરિનામાનિ નાવસીદંતિ માનવાઃ

જન્મકોટિદુરિતક્ષયમિચ્છુઃ સંપદં ચ લભતે ભુવિ મર્ત્યઃ।
વિષ્ણુનામ સતતં ભુવિ ભક્ત્યા મોક્ષદાતિમધુરં સ્મરતિ સ્મ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ક્રિયાયોગસારે પંચદશોઽધ્યાયઃ