પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 7.13

વ્યાસ ઉવાચ-
જ્યેષ્ઠે માસિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ ભગવંતં જનાર્દનમ્ ।
પૂજયેદ્ભક્તિભાવેન જલૈઃ સંસ્નાપ્ય શીતલૈઃ

ઉદ્વર્તનં ચ દાતવ્યં સુગન્ધ્યામલકં તથા ।
તૈલં સુંગંધં હરયે ગ્રીષ્મકાલે દિનેદિને

સુવાસિતે શીતલે ચ મન્દિરેઽતિમનોરમે ।
પ્રત્યહં કમલાકાંતં સ્થાપયેજ્જનમંડપે

ન રૌદ્રદેશે વિપ્રેન્દ્ર સધૂમે ઇંધનાલયે ।
ન સૂતિકાગૃહે ચૈવ સ્થાપયેત્કમલાપતિમ્

ચામરૈર્વીજિતઃ શ્વેતૈઃ સુદીર્ઘૈઃ કમલાપતિમ્ ।
જ્યેષ્ઠે માસિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સુપ્રીતઃ કિં ન યચ્છતિ

મયૂરપુચ્છવ્યજનૈર્નિદાર્ઘૈર્વીજિતો હરિઃ ।
દદાત્યભિમતં સર્વમચિરેણૈવ સત્તમ

તાલવૃંતકવાતેન પવિત્રાંબરવાયુના ।
યૈ ગ્રીષ્મે વીજ્યતે વિષ્ણુસ્તે સર્વે સ્વર્ગગામિનઃ

યો ગાત્રલેપનં કુર્યાત્સુગન્ધીયૈશ્ચ કર્દમૈઃ ।
ગ્રીષ્મે હરિં ચંદનૈશ્ચ સ વિશેન્માધવીં તનુમ્

ઉષ્માગમે દ્વિજશ્રેષ્ઠ સ મુક્તો નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રફુલ્લકુસુમોદ્યાને તુલસીકાનને તથા

સંધ્યાયાં સ્થાપયેદ્વિષ્ણું દેશે ધીરસમીરણે ।
સ્રગ્ભિઃ પાટલપુષ્પાણાં યેન વિષ્ણુરલંકૃતઃ

જ્યેષ્ઠે માસિ સ વિજ્ઞેયો અશ્વમેધસહસ્રકૃત્ ।
યસ્તુ મુક્તાવલિં દદ્યાદ્ગ્રીષ્મે વૈ શ્રીપતેર્જનઃ

ભૂપાલત્વં હરિસ્તસ્મૈ યચ્છેજ્જન્મનિ જન્મનિ ।
યસ્તુ મણ્ડયતિ ગ્રીષ્મે શ્રીકૃષ્ણં મણિમાલયા

તસ્ય પુણ્યફલં વિપ્ર વદતો મે નિશામય ।
યાવદ્બ્રહ્મા સૃજત્યેતજ્જૈમિને સકલં જગત્

તિષ્ઠેદ્વિષ્ણુપુરે તાવન્મણિમાલાવિભૂષિતઃ ।
સુવર્ણાભરણૈર્યસ્તુ રજતાભરણૈસ્તથા

કૃષ્ણં મંડયતિ ગ્રીષ્મે સોઽપિ તત્ફલમાપ્નુયાત્ ।
વિચિત્રં યસ્તુ પર્યંકં સગંડૂકં પ્રયચ્છતિ

હરયે દેવદેવાય ન સ દુઃખી કદાચન ।
ગ્રીષ્મકાલે ન દેયાનિ ગુરૂણિ વસનાનિ ચ

હરયે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ દેયં તન્વંશુંકં શુચિ ।
યસ્ત્વચ્યુતફલૈર્દિવ્યૈઃ સુગંધૈઃ પૂજયેદ્ધરિમ્

અંતે શક્રપુરં ગત્વા સપિબેદમૃતં મુદા ।
પ્રિયાલાનાં ફલૈર્દિવ્યૈર્યોઽર્ચયેત્કમલાપતિમ્

સોઽપિ તત્ફલમાપ્નોતિ કિમન્યૈર્બહુભાષિતૈઃ ।
નિદાઘે હરયે યસ્તુ યવાગૂમતિશીતલામ્

નાનાવ્યંજનસંયુક્તાં શ્રદ્ધયા વૈષ્ણવો જનઃ ।
આષાઢે માસિ વિપ્રેન્દ્ર દેવદેવં જગદ્ગુરુમ્

દધિભિઃ સ્નાપયિત્વા ચ પૂજયેદ્ભક્તિતો બુધઃ ।
માતુઃ પયોધરપયઃ પુનસ્તેન ન પીયતે

ઘનાગમે ઘનશ્યામં કદંબકુસુમૈર્હરિમ્ ।
આરાધયતિ વિપ્રર્ષે પરાઙ્ગતિમવાપ્નુયાત્

કદમ્બપુષ્પમાલાભિર્મણ્ડપં જ્વલનોપમમ્ ।
યસ્તસ્ય બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ વાજિમેધફલં ભવેત્

સુગન્ધૈઃ કેતકીપુષ્પૈઃ પૂજિતઃ કમલાપતિઃ ।
સર્વદુઃખં હરત્યેવ માનવાનાં દ્વિજોત્તમ

પનસાનાં ફલૈર્દિવ્યૈઃ સુપક્વૈર્ઘૃતમિશ્રિતૈઃ ।
પૂજિતો ભગવાન્વિષ્ણુર્દદ્યાદૈશ્વર્યમુત્તમમ્

આષાઢે માસિ દધ્યન્નં હરયે પ્રતિવાસરમ્ ।
શ્રદ્ધયા વૈષ્ણવો દદ્યાન્મુક્તિમિચ્છન્દ્વિજોત્તમ

કૃષ્ણાય નવનીતં યો દદાતિ વૈષ્ણવો જનઃ ।
વિશુદ્ધઃ સકલૈઃ પાપૈર્બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ

શેફાલિકાપ્રસૂનૈશ્ચ યૂથિકાકુસુમૈસ્તથા ।
યોઽર્ચયેત્પરમાત્માનં સગચ્છેત્પરમં પદમ્

પ્રફુલ્લમાલતીપુષ્પૈઃ સુગન્ધૈર્યોઽર્ચયેદ્ધરિમ્ ।
તત્પુણ્યેનાસ્ય તત્પુણ્યં યેન નો ભવિતા દ્વિજ

કંદપુષ્પૈશ્ચ બકુલૈર્જગદ્બંધું જનાર્દનમ્ ।
અર્ચયન્સકલં કામં પ્રાપ્નોતિ ભુવિ માનવઃ

મહામહાપ્રસૂનૈશ્ચ તથા કુરુબકૈર્હરિમ્ ।
પ્રફુલ્લૈઃ પૂજયેદ્યસ્તુ તસ્ય તુષ્ટઃ સદા હરિઃ

સૈરીયકૈશ્ચ યો વિષ્ણું પ્રસૂપુષ્પૈશ્ચ યોઽર્ચયેત્ ।
કરવીરપ્રસૂનૈશ્ચ સ યાતિ હરિસન્નિધિમ્

શ્રાવણે ચૈવ યો દદ્યાલ્લાજાન્ઘૃતસમન્વિતાન્ ।
હરયે તસ્ય વિપ્રર્ષે ગૃહે શ્રીઃસ ર્વતોમુખી

ભાદ્રે માસિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ નારાયણમનામયમ્ ।
શ્રદ્ધયા પૂજયેત્પ્રાજ્ઞશ્ચતુર્વર્ગપ્રદાયકમ્

નિર્મિતે નૂતનાગારે સર્વોપદ્રવવર્જિતે ।
સ્થાપયેત્પુણ્ડરીકાક્ષં ભગવંતં જનાર્દનમ્

દંશૈશ્ચ મશકૈશ્ચાપિ પ્રકીર્ણે મક્ષિકાદિભિઃ ।
હરિં પુરાતનાગારે સ્થાપયેન્ન હિ માનવઃ

સકર્દમે પતદ્દ્વારે ગલદ્ભિત્તૌ ગૃહે તથા ।
હરિં ન સ્થાપયેત્પ્રાજ્ઞો વર્ષાસુ પરમેશ્વરમ્

વિષ્ણ્વાલ્યે દ્વિજશ્રેષ્ઠ પ્રકુર્યાદ્યસ્તુ માનવઃ ।
ચન્દ્રાતપં વિચિત્રં ચ ચન્દ્રલોકં સ ગચ્છતિ

રાત્રૌ નાનાવિધૈર્ધૂપૈર્મન્દિરે જગતીપતેઃ ।
દંશાશ્ચ મશકાશ્ચૈવ પૂજાકાલે નિવારયેત્

મંસારિકાભિઃ પ્રાવૃત્ય મંચશાયિનમચ્યુતમ્ ।
પ્રાવૃષિ સ્થાપયેદ્વિષ્ણું નિશાયાં દિવ્યમંદિરે

કહ્લારપત્રૈર્દેવેશં સુગંધૈર્નૂતનૈસ્તથા ।
મુમુક્ષુઃ પૂજયેન્મર્ત્યો ભાદ્રે માસિ દિનેદિને

ન ભાદ્રે કેતકીપુષ્પૈઃ પૂજિતવ્યો જનાર્દનઃ ।
યતો ભાદ્રપદેમાસિ કેતકી સ્યાત્સુરા સમા

પક્વૈસ્તાલફલૈર્દિવ્યૈર્યોઽર્ચયેદ્યદુનંદનમ્ ।
ગર્ભવાસમહાદુઃખં સ ભૂયો લભતે ન ચ

સંયુક્તં ઘૃતદુગ્ધાભ્યાં પક્વતાલં મુરારયે ।
યો દદ્યાચ્છ્રદ્ધયા મર્ત્યઃ સ ગચ્છેન્મન્દિરં હરેઃ

ભાદ્રે માસિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ હરયે તાલપિષ્ટકમ્ ।
સઘૃતં વૈષ્ણવો દદ્યાત્કેવલપ્રાપ્તિહેતવે

માસિ ભાદ્રપદે વિપ્ર ન કુર્યાચ્છાકભક્ષણમ્ ।
ન રાત્રૌ ભોજનં કુર્યાન્મુમુક્ષુર્વૈષ્ણવો જનઃ

આશ્વિને માસિ વિપ્રેન્દ્ર કેશવં ક્લેશનાશનમ્ ।
યત્તોયં દીયતે વિપ્ર પૂર્વાહ્ણે હરયે જનૈઃ

પીયૂષમિવ તત્તોયં ગૃહ્ણાતિ કમલાપતિઃ ।
મધ્યાહ્ને દીયતે યચ્ચ તત્તોયં ચક્રપાણયે

તત્તોયમિવ વેત્તવ્યં તદ્ગૃહ્ણાતિ દ્વિજોત્તમ ।
અપરાહ્ણે ચ યત્તોયં ગોવિન્દાય પ્રદીયતે

તત્તોયં રક્તતુલ્યં સ્યાન્ન ગૃહ્ણાતિ તતો હરિઃ ।
અતએવ દ્વિજશ્રેષ્ઠ પૂર્વાહ્ણે હરિમર્ચયેત્ ૫૦

સમસ્તં લભતે કામં કેશવસ્યાનુકંપયા ।
એકવસ્ત્રેણ વિપ્રેન્દ્ર ન કુર્યાત્પૂજનં હરેઃ

કુર્યાદ્વાપિ તથા પૂજાં ન ગૃહ્ણાતિ ચ કેશવઃ ।
અધૌતેન ચ વસ્ત્રેણ યઃ પૂજાં કુરુતે હરેઃ

વિફલા સા ચ પૂજા સ્યાન્ન ચ વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ ।
યૈસ્ત્વબદ્ધશિખૈઃ પૂજા ક્રિયતે ચક્રિણો જનૈઃ

પૂજાફલં નાપ્નુવંતિ બલિગ્રાહ્યા ચ સા ભવેત્ ।
અસંસ્કૃતગૃહે પૂજા ક્રિયતે જગતીપતેઃ

સા પૂજા બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ બલિગ્રાહ્યા ભવેત્ખલુ ।
સ્નાનં દેવાર્ચનં ચૈવ દાનં ચ પિતૃપૂજનમ્

તિલકેન વિના વિપ્ર કુરુતે ન વિચક્ષણઃ ।
તિલકાન્યગૃહીત્વા યત્પુણ્યકર્મ વિધીયતે

ભસ્મીભવતિ તત્સર્વં કર્તા ચ નારકી ભવેત્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મૈરઙ્કિતં યસ્ય દૃશ્યતે

શરીરં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ વિજ્ઞેયઃ સોઽચ્યુતઃ સ્વયમ્ ।
યો લિખેદ્દક્ષિણે બાહૌ શઙ્ખ પદ્મે ચ વૈષ્ણવઃ

સવ્યે ચક્રં ગદાં ચૈવ સ વિષ્ણુર્નાત્ર સંશયઃ ।
પઙ્કજં દક્ષિણે બાહૌ શઙ્ખસ્યોપરિ યો લિખેત્

પાતકં સકલં તસ્ય ક્ષણાદેવ તુ નશ્યતિ ।
ચક્રોપરિ ગદાં યસ્તુ લિખેત્સવ્યે ભુજે દ્વિજ

તં વંદંતે દ્વિજશ્રેષ્ઠ શક્રાદ્યા અપિ નિર્જરાઃ ।
મુરારિપાદયુગ્મં ચ સ્વલલાટે લિખેદ્બુધઃ

પાપાત્માપિ ચ તં દૃષ્ટ્વા મુક્તો ભવતિ પાતકાત્ ।
અષ્ટાક્ષરં મહામંત્રં મત્સ્યં કૂર્મં ચ યો હૃદિ

લિખેત્સ વૈષ્ણવશ્રેષ્ઠઃ પુનાતિ ભુવનત્રયમ્ ।
કૃષ્ણાયુધાંકિતં યસ્ય શરીરં સ્યાદ્દિનેદિને

તસ્ય કૃષ્ણો જગન્નાથો દદાતિ પરમં પદમ્ ।
કૃષ્ણાયુધાંકિતતનુર્યત્કર્મ કુરુતે નરઃ

શુભં વાપ્યશુભં વાપિ તત્સર્વમક્ષયં ભવેત્ ।
દાનવા રાક્ષસાશ્ચૈવ ભૂતવેતાલકાસ્તથા

પિશાચાઃ પન્નગાશ્ચાપિ યક્ષવિદ્યાધરાસ્તથા ।
કિન્નરા ગુહ્યકાશ્ચૈવ ગ્રહા બાલગ્રહાસ્તથા

કૂષ્માણ્ડાશ્ચૈવ ડાકિન્યસ્તથાન્યે વિઘ્નકારકાઃ ।
સર્વે ભીત્યા પલાયંતે દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણાયુધાઙ્કિતમ્

દ્વીપાશ્ચ દ્વીપિનશ્ચૈવ તથાન્યે વનવાસિનઃ ।
દૃષ્ટ્વૈવ પ્રપલાયંતે ભયાત્કૃષ્ણાયુધાંકિતમ્

કામલાદ્યા મહારોગા દેહદેહાવપાતિનઃ ।
કૃષ્ણાયુધાંકિતતનું ભક્ત્યા પશ્યતિ યો જનઃ

કૃષ્ણદર્શનતુલ્યસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
ત્રિપત્રીકૃતદૂર્વાભિરશ્વિને યોઽર્ચયેદ્ધરિમ્

દૂર્વાવત્સંતતિસ્તસ્ય અવિચ્છિન્ના પ્રવર્તતે ।
આશ્વિને માસિ યો દદ્યાદ્ધરયે કર્કટીફલમ્

શોકો ન જાયતે તસ્ય કદાચિદ્ધૃદયે દ્વિજ ।
કાર્તિકે ચ સમાયાતે સર્વમાસોત્તમે શુભે

દામોદરં દેવદેવં ભક્ત્યા પ્રાજ્ઞઃ પ્રપૂજયેત્ ।
કાર્તિકે માસિ વિપ્રેન્દ્ર વિષ્ણુપ્રીણનહેતવે

યથોક્તવિધિના પ્રાજ્ઞઃ પ્રાતઃસ્નાનં સમાચરેત્ ।
આમિષં મૈથુનં ચૈવ કાર્તિકે માસિ યસ્ત્યજેત્

જન્માન્તરાર્જિતૈઃ પાપૈર્મુક્તો યાતિ પરાઙ્ગતિમ્ ।
તુલારાશિગતે સૂર્યે પ્રાતઃસ્નાનં દ્વિજોત્તમ

હવિષ્યં બ્રહ્મચર્યં ચ મહાપાતકનાશનમ્ ।
આમિષં મૈથુનં ચૈવ કાર્તિકેમાસિ સેવતે

જન્મજન્મનિ વિપ્રેન્દ્ર સ ભવેદ્ગ્રામશૂકરઃ ।
દ્વિભોજનં પરાન્નં ચ તૈલં ચ વૈષ્ણવો જનઃ

આયાતે કાર્તિકે માસિ યત્નાદપિ પરિત્યજેત્ ।
દામોદરાય નભસિ દીપં યસ્તુ પ્રયચ્છતિ

ફલં તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન શૃણુ દ્વિજ ।
બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ પાપૈર્વિમુક્તઃ ક્લેશદાયકૈઃ

દામોદરપુરં ગત્વા તિષ્ઠેત્કોટિયુગાવધિ ।
દીપં જ્વલંતં નભસિ ત્રિદશા વાસવાદયઃ

વિલોક્ય હર્ષિતાઃ સર્વે વદંતીતિ પરસ્પરમ્ ।
અસૌ પુણ્યાત્મનાં શ્રેષ્ઠઃ કેશવાર્ચનતત્પરઃ

પ્રદીપં કાર્તિકે માસિ યતો યચ્છતિ ચક્રિણે ।
કાર્તિકે માસિ વિપ્રેન્દ્ર તસ્ય તુષ્ટઃ સદા હરિઃ

દદ્યાદક્ષયદીપં યઃ કાર્તિકે હરિમંદિરે ।
દિનેદિનેઽશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

તુલસીદલલક્ષૈર્યઃ કાર્તિકે પૂજયેદ્ધરિમ્ ।
લક્ષૈકવાજિમેધસ્ય માનવો લભતે ફલમ્

બિલ્વસ્ય દલલક્ષેણ યોઽર્ચયેદ્વિષ્ણુમવ્યયમ્ ।
પરમં મોક્ષમાપ્નોતિ પ્રસાદાજ્જગતીપતે

યત્કિઞ્ચિત્કાર્તિકેમાસિ વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય દીયતે ।
તદક્ષયં ભવેત્સર્વં સત્યમેતન્મયોચ્યતે

ઘૃતાક્તં સુરપત્રં યઃ કાર્તિકે માસિ વૈષ્ણવે ।
દદ્યાદ્દિનેદિને વિપ્ર તસ્ય વિષ્ણોઃ પુરે સ્થિતિઃ

પ્રફુલ્લપદ્મપત્રેણ સિતેનાપ્યસિતેન વા ।
યોઽર્ચયેત્કમલાકાંતં તસ્ય કિં ભુવિ દુર્લ્લભમ્

દ્વિજાગ્ર્યઃ કાર્તિકે માસિ હરયે યેન પઙ્કજમ્ ।
ન દત્તં તેન કિં વિપ્ર વિષ્ણવે દૈત્યજિષ્ણવે

એકમેવાંબુજં હૃત્વા દદાતિ કૈટભારયે ।
તસ્મૈ કિં ભગવાન્વિષ્ણુર્ન દદાતિ શ્રિયઃ પતિઃ

કમલૈઃ કાર્તિકે માસિ યેન નારાધિતો હરિઃ ।
જન્મજન્મનિ તદ્ગેહે કમલા ન હિ તિષ્ઠતિ

પદ્મબીજાનિ યો દદ્યાત્કેશવાય મહાત્મને ।
સ જાયતે વિપ્રકુલે શુદ્ધે ચ પ્રતિજન્મનિ

બ્રાહ્મણસ્ય કુલે જાતશ્ચતુર્વેદસુહૃદ્ભવેત્ ।
ધનવાન્બહુપુત્રશ્ચ કુટુંબાનાં ચ પોષકઃ

નાસ્તિ પદ્મસમં પુષ્પં જૈમિને સત્યમુચ્યતે ।
યેન સંપૂજ્ય ગોવિન્દં પાપાત્માપિ ચ મોક્ષભાક્

પદ્મપુષ્પસ્ય માહાત્મ્યં વિશેષાદુચ્યતે મયા ।
સેતિહાસં દ્વિજશ્રેષ્ઠ સાવધાનં નિશામય

આસીદેકઃ પ્રજા નામ બ્રાહ્મણઃ સર્વશાસ્ત્રવિત્ ।
હરિપાદાંબુજે યસ્ય મનોભૃઙ્ગ સદા સ્થિતિઃ

દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ ગુરૂણાં ચૈવ સર્વદા ।
કૃતા પૂજા દ્વિજશ્રેષ્ઠ કાર્યાકાર્યશતાન્યપિ

પરદ્રવ્યં વિષં ચૈવ પરસ્ત્રીષુ સ્વમાતૃવત્ ।
કૃતં તેનૈવ યચ્ચૈવં તથા મિત્રે ચ શાત્રવે

આયાંતમતિથિં દૃષ્ટ્વા સ વિપ્રઃ પરમાર્થવિત્ ।
ભૃશં માનં ન ચાપ્નોતિ યાચકં ચ દ્વિજોત્તમમ્

સર્વયજ્ઞાઃ કૃતાસ્તેન વ્રતાનિ સકલાનિ ચ ।
સંસારસાગરં ઘોરમપારંચ તિતીર્ષુણા ૧૦૦

એકદા સ દ્વિજશ્રેષ્ઠો હરિભક્તિપરાયણઃ ।
સ્વમૃત્યું ચ નિજાં જાતિં ચિંતયામાસ ચેતસા

અહં પૂર્વં સ્થિતઃ કો વા કિં વા કર્મ કૃતં પુરા ।
કથં વા જન્મ સંપ્રાપ્તં ગમિષ્યામિ ક્વ વા પુનઃ

ઇતિ સંચિંત્ય વિપ્રોઽસૌ નિઃશ્વસ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
વિજ્ઞાતું પૂર્વવૃત્તાંતં શિવક્ષેત્રં જગામ હ

તત્ર બદ્ધાઞ્જલિર્વિપ્રો ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
તુષ્ટાવ શંકરં દેવં વાચા મધુરયા શિવમ્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
નમસ્તુભ્યં મહાદેવ નમસ્તે પરમેશ્વર ।
નમસ્તે શંકરેશાન નમસ્તે વરદ પ્રભો

નમસ્તે જ્ઞાનરૂપાય નમસ્તે જ્ઞાનદાયિને ।
નમસ્તે સર્વભૂતાનાં હૃદમ્બુજનિવાસિને

જગત્સ્રષ્ટ્રે નમસ્તુભ્યં જગત્પિત્રે નમો નમઃ ।
નમઃ સંહરાકર્ત્રે ચ પશૂનાં પતયે નમઃ

મનસ્તે વહ્નિનેત્રાય નમસ્તે વહ્નિચક્ષુષે ।
નમસ્તે ચન્દ્રનેત્રાય સૂર્યનેત્રાય વૈ નમઃ

નમસ્તે ભસ્મભૂષાય નમસ્તે કૃત્તિવાસસે ।
નમોઽસ્થિમાલિને તુભ્યં નીલકંઠાય વૈ નમઃ

નમસ્તે પંચક્ત્રાય નમસ્તે શૂલપાણિને ।
કન્દર્પદર્પવિધ્વંસકારિણે ભીમમૂર્તયે

નમસ્તે દેવદેવાય નમસ્તે ત્રિપુરારયે ।
પાર્વતીપતયે તુભ્યં નમસ્તે ભીમમૂર્તયે

બાણભક્ત્યાતિસંતુષ્ટ માનસાય નમોસ્તુ તે ।
બહુરૂપાય વૈ તુભ્યં વિશ્વરૂપાય વૈ નમઃ

ગઙ્ગાધરાય વૈ તુભ્યં દક્ષયજ્ઞવિનાશિને ।
પ્રેતાનાં પતયે તુભ્યં નમસ્તુભ્યં પિનાકિને

ઈશાનાય નમસ્તુભ્યં મનીષાય નમો નમઃ ।
તુભ્યં નમોઽસ્તુ દૃશ્યાય અદૃશ્યાય નમો નમઃ ।
નમશ્ચિન્ત્યાય વૈ તુભ્યમચિન્ત્યાય નમોનમઃ

બ્રહ્મા ત્વમેવ ત્રિદશૈકનાથસ્ત્વમેવ વિષ્ણુસ્તપનસ્ત્વમેવ ।
ત્વમેવ સોમઃ સકલાર્ત્તિહારી નમો નમસ્તે પરમેશ્વરાય

તસ્યસ્તવં સમાકર્ણ્ય શંકરો લોકશંકરઃ ।
આવિર્બભૂવ સહસા પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ

આવિર્ભૂતં સમાલોક્ય સર્વદેવનમસ્કૃતમ્ ।
વવંદે ચરણૌ તસ્ય સ વિપ્રોઽત્યંતભક્તિમાન્

ભૂયોઽપિ સ દ્વિજશ્રેષ્ઠો હર્ષનિર્ભરમાનસઃ ।
કૃતાઞ્જલિર્મહાદેવં તુષ્ટાવ વરદં પ્રભુમ્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
યં ન પશ્યંતિ દેવેશં દેવા અપિ સવાસવાઃ ।
પશ્યામિ તમહં સાક્ષાન્મહાભાગ્યમિદં મમ

ધ્યાનાવસ્થિતચિત્તેન યોઽદૃશ્યઃ પરમેશ્વરઃ ।
પશ્યામિ તમહં સાક્ષાન્ સાધ્યં કિમપરં મમ

ત્વન્નામસ્મરણાદેવ મહાપાતકિનોઽપિ ચ ।
ગચ્છંતિ પરમં સ્થાનં સમીક્ષે તમહં પ્રભુમ્

કૃતાર્થોઽસ્મિ કૃતાર્થોઽસ્મિ કૃતાર્થોઽસ્મિ ચ ભાગ્યવાન્ ।
નમસ્તુભ્યં નમસ્તુભ્યં પ્રસીદ પરમેશ્વર

મહાદેવ ઉવાચ-।
ભવતોઽનેન વાક્યેન તુષ્ટોઽસ્મિ દ્વિજસત્તમ ।
વરં વૃણુ મહાભાગ વરં દિત્સુરહં ખલુ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ-
ભવંતં પરમાત્માનમદૃશ્યં દૈવતૈરપિ ।
સાક્ષાત્પશ્યામ્યહં નાથ કિં કાર્યમપરૈર્વરૈઃ

તથાપિ ત્વં મહાદેવ વરં દિત્સુઃ કૃપામયઃ ।
પૃચ્છામિ યદહં કિંચિત્તદ્બ્રૂહિ પરમેશ્વર

કોઽહં તસ્થૌ પુરા દેવ કિં વા કાર્યં કૃતં પુરા ।
સંસારસાગરે નાથ પતિતોઽસ્મિ કથં પ્રભો

કર્મણા પ્રાપ્યતે દેહો દેહી પાપેન લિપ્યતે ।
પુનઃ પાપપ્રભાવેણ પ્રાપ્યતે વિષમા ગતિઃ

પ્રભાવૈઃ કર્મણાં કેષાં જન્મ પ્રાપ્તમિદં મયા ।
નાનાદુઃખપ્રદં નાથ પ્રસન્નો બ્રૂહિ શંકર

પાપમૂલમિદં જન્મ જન્મ દુઃખસ્ય કારણમ્ ।
જ્ઞાતુમિચ્છામ્યહં તસ્માત્પૂર્વવૃત્તાંતમાત્મનઃ

સ્થિતોઽહં જનની કુક્ષૌ જનઠરાનલતાપિતઃ ।
મૂત્રવિષ્ઠાપ્રકીર્ણે ચ વિપાકેન ચ કર્મણામ્

ગર્ભવાસસમં દુઃખં સંસારે ન હિ મન્યતે ।
કથં મયાનુભૂતં તત્પ્રભો ભક્તાર્તિનાશન

સંસારેઽસ્મિન્મહાઘોરે નાનાદુઃખસમન્વિતે ।
અસારે માયયા વિષ્ણોર્મોહિતે પાતકાશ્રયે

દુસ્તરે બંધુહીને ચ કામક્રોધાદિસંયુતે ।
શોકરોગપ્રદે ચૈવ જન્મમૃત્યુપ્રદે તથા

અપારે જગતામીશ પતિતોઽસ્મિ કથં શિવ ।
એતત્સર્વં વિભો બ્રૂહિ યદિ તે મય્યનુગ્રહઃ

મહાદેવ ઉવાચ-
યદ્યપ્યેતદ્દિવજશ્રેષ્ઠ ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મહત્ ।
અપ્રકાશ્યં તથાપિ ત્વાં ભક્તં પ્રતિવદામ્યહમ્

પુરા ત્વં બ્રાહ્મણઃ શ્રેષ્ઠ શબરાન્વયસંભવ ।
દણ્ડપાણિરિતિ ખ્યાતઃ સ્થિતઃ સલ્લોકદુઃખદઃ

પરલોકભયં ત્યક્ત્વા વિવેકૈઃ પરિવર્જિતઃ ।
દસ્યુવૃત્તિં પ્રપન્નાર્તિ પરમક્લેશદાયિનીમ્

દસ્યુવૃત્તિગતં દૃષ્ટ્વા ભવંતમતિનિર્દયમ્ ।
અપરે ભ્રાતરઃ સર્વે બભૂવુસ્તે ચ દસ્યવઃ

તેષાં નામાનિ વિપ્રેન્દ્ર ભાતૄણાં નિગદામ્યહમ્ ।
યૈઃ સાર્દ્ધં ભવતા પૂર્વં ભ્રાતૃભિર્દસ્યુતા કૃતા

દંડી દંડાયુધશ્ચૈવ દત્તવાન્દત્તભૂસ્તથા ।
સુંદડો દંડકેતુશ્ચ ભ્રાતરઃ ષટ્પ્રકીર્તિતાઃ

તૈર્ભ્રાતૃભિર્મહાઘોરૈર્દયાભિઃ પરિવર્જિતઃ ।
દંડેન ભવતા નિત્યં સર્વે વ્યગ્રીકૃતા જનાઃ

ધનલોભેન ભવતા દુષ્ટૈસ્તૈર્ભ્રાતૃભિઃ સહ ।
અરણ્યે પ્રાંતરો વિપ્ર હતાઃ શતસહસ્રશઃ

હત્વા ચ સાયકૈસ્તીક્ષ્ણૈર્વનસ્થેન ત્વયા સદા ।
ગવાં ક્રવ્યાણિ ભુક્ત્વા ચ મદિરાભિઃ સહ દ્વિજ

તતો યાનવિધિં સર્વે વણિજસ્ત્વદ્ભયાત્તથા ।
તત્યજુર્વિપિને તસ્મિન્નનર્થઃ પતિતઃ સદા

યસ્ય વિત્તં ન તદ્વિત્તં ગૃહં યસ્ય ન તદ્ગૃહમ્ ।
યસ્ય ભાર્યા ન તદ્ભાર્યા ત્વયિ દસ્યુત્વમાગતે

એવં સ્વભ્રાતૃભિસ્તૈસ્તુ તસ્મિન્નેવ મહાવને ।
ગતો વર્ત્મશ્રમશ્રાંતઃ સ્નાનાર્થં સરસીં પ્રતિ

તત્ર સ્નાનં સમાચર્ય ક્ષુધિતેન દ્વિજોત્તમ ।
ભક્ષિતાનિ મૃણાલાનિ ભ્રાતૃભિસ્તૈર્જલાનિ ચ

અથ ત્વયા દ્વિજશ્રેષ્ઠ કૌતુકાત્તત્ર સત્તમ ।
ભુક્તાનિ પદ્મપુષ્પાણિ પ્રફુલ્લાનિ બહૂનિ ચ

તસ્મિન્નેવ તતઃ કાલે બ્રાહ્મણો વિપિનેચરઃ ।
સર્વવેદા ઇતિ ખ્યાતસ્તત્ર સ્નાનાર્થમાગતઃ

તત્ર સ્નાત્વા સ ધર્માત્મા ભગવંતં જનાર્દનમ્ ।
યષ્ટું ત્વામકમંભોજં યયાચે વિનયાન્વિતઃ ૧૫૦

અથ ત્વયા ચ વિપ્રેન્દ્ર પદ્મમેકં સુનિર્મલમ્ ।
દત્તં પરમયા ભક્ત્યા પૂજાર્થં કમલાપતેઃ

ત્વયા દત્તેન પદ્મેન સ ચ પ્રીતો દ્વિજોત્તમઃ ।
પૂજયામાસ તત્રૈવ વિષ્ણું સકલકારકમ્

વિષ્ણુપૂજા પરં દૃષ્ટ્વા તં વિપ્રં સર્વવેદસમ્ ।
ત્વમપિ પ્રહસન્વિષ્ણું નનન્થ ચ સુકામદમ્

અથાભ્યર્ચ્ય પરાત્માનં ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્ ।
યથોક્તવિધિના વિપ્ર સ જગામ યથાગતઃ

તેનામ્બુજપ્રદાનેન પ્રણામેન ચ સત્તમ ।
વિષ્ણુપૂજાદર્શનેન નષ્ટં તે સર્વપાતકમ્

તતઃ કિયદ્ભિર્દિવસૈસ્તસ્મિન્નેવ મહાવને ।
સંપ્રાપ્તકાલઃ પંચત્વં ગતોઽસિ ત્વં દ્વિજોત્તમ

તેનૈવ કર્મણા તુષ્ટો ભગવાન્કરુણાલયઃ ।
દદૌ તુભ્યં પરં સ્થાનં દેવૈરપિ સુદુર્લ્લભમ્

મન્વંતરસહસ્રાણિ મન્વંતરશતાનિ ચ ।
ભુક્તં નાનાસુખં તત્ર કૃપયા કમલાપતેઃ

તતઃ કર્માવસાને તુ કર્મભૂમિમિમાં દ્વિજ ।
આગત્ય તૈઃ પુણ્યફલૈર્જાતોઽસિ દ્વિજસંતતૌ

બ્રાહ્મણસ્ય કુલે શુદ્ધે જન્મ સંપ્રાપ્ય સત્તમ ।
સર્વગુણાશ્રયા લબ્ધા હરિભક્તિરચંચલા

આરાધિતો મહાવિષ્ણુઃ ક્રિયાયોગૈસ્ત્વયા પ્રભુઃ ।
તુભ્યં દાસ્યતિ વિજ્ઞાનં જ્ઞાનાન્મુક્તો ભવિષ્યતિ

ગચ્છ બ્રાહ્મણ ભદ્રં તે સુપ્રીતો નિજમંદિરમ્ ।
મદ્દર્શનં ત્વયા પ્રાપ્તં મુક્તોઽસિ ભવબંધનાત્

વ્યાસ ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે વિપ્ર તત્રૈવ જગદીશ્વરઃ ।
કૃતાર્થો બ્રાહ્મણઃ સોઽપિ જગામ ભવનં સ્વકમ્

અથ સ ત્રિદિનં વિષ્ણું પદ્મપુષ્પૈર્મનોરમૈઃ ।
યત્નાદારાધયામાસ સ્તુત્યર્થં પરમેશ્વરમ્

વિષ્ણું સમારાધ્ય ચિરં પ્રસુપ્તઃ પદ્મપ્રસૂનૈર્વિચિત્રૈઃ સુપુષ્પૈઃ ।
જ્ઞાનં સમાસાદ્ય જગામ મોક્ષં પ્રસાદતઃ શ્રીગરુડધ્વજસ્ય

અનિચ્છયાપિ કમલં યચ્છતઃ ફલમીદૃશમ્ ।
વિષ્ણવે યચ્છતો ભક્ત્યા ન જાને કિં ભવેદિતિ

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં સત્યમેવ મયોચ્યતે ।
કમલૈર્હરિમભ્યર્ચ્ય પ્રાપ્યતે પરમં પદમ્

એકમેવારવિંદં યઃ પ્રદદાતિ મુરારયે ।
તસ્ય નાસ્તિ પુનર્જન્મ સંસારેષુ ભયાવહે

નારાયણં યે ચ પ્રફુલ્લવારિજૈર્દયામયં કામદમર્ચયંતિ ।
એકાહમપ્યુત્કટપાપયુક્તાસ્તે યાંતિ મુક્તિં પ્રતિ પાપિનોઽપિ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ક્રિયાયોગસારે ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ