પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.78

મહાદેવ ઉવાચ-
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ અપામાર્જનમુત્તમમ્ ।
પુલસ્ત્યેન યથોક્તં તુ દાલભ્યાય મહાત્મને

સર્વેષાં રોગદોષાણાં નાશનં મંગલપ્રદમ્ ।
તત્તેઽહં તુ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ ત્વં નગનંદિનિ

શ્રીદાલભ્ય ઉવાચ-
ભગવન્પ્રાણિનઃ સર્વે વિષરોગાદ્યુપદ્રવૈઃ ।
કુષ્ઠગ્રહાભિભૂતાશ્ચ સર્વકાલે હ્યુપદ્રુતાઃ

આભિચારિકકૃત્યાદ્યા બહુરોગાશ્ચ દારુણાઃ ।
ન ભવંતિ મુનિશ્રેષ્ઠ તન્મે ત્વં વક્તુમર્હસિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ-
વ્રતોપવાસનિયમૈર્વિષ્ણુર્વૈ તોષિતસ્તુ યૈઃ ।
તે નરા નૈવ રોગાર્ત્તા જાયંતે મુનિસત્તમ

યૈર્ન કૃતં વ્રતં પુણ્યં ન દાનં ન તપસ્તદા ।
ન તીર્થં દેવપૂજા ચ નાન્નં દત્તં તુ ભૂરિશઃ

તે વૈ લોકાસ્તદા જ્ઞેયા રોગદોષૈઃ પ્રપીડિતાઃ ।
આરોગ્યં પરમામૃદ્ધિં મનસા યદ્યદિચ્છતિ

તત્તદાપ્નોત્યસંદિગ્ધં વિષ્ણોઃ સેવી વિશેષતઃ ।
નાધિં પ્રાપ્નોતિ ન વ્યાધિં ન વિષગ્રહબંધનમ્

કૃત્યાસ્પર્શભયં નાપિ તોષિતે મધુસૂદને ।
સમસ્તદોષનાશશ્ચ સર્વદા ચ શુભા ગ્રહાઃ

દેવાનામપ્યધૃષ્યોઽસૌ તોષિતે ચ જનાર્દને ।
યઃ સર્વેષુ ચ ભૂતેષુ યથાત્મનિ તથાપરે

ઉપવાસાદિના તેન તોષિતો મધુસૂદનઃ ।
તોષિતે તત્ર જાયંતે નરાઃ પૂર્ણમનોરથાઃ

અરોગાઃ સુખિનો ભોગભોક્તારો મુનિસત્તમ ।
તેષાં ચ શત્રવો નૈવ ન ચ રોગાભિચારિકમ્

ગ્રહરોગાદિકં ચૈવ પાપકાર્યં ન જાયતે ।
અવ્યાહતાનિ કૃષ્ણસ્ય ચક્રાદીન્યાયુધાનિ વૈ ।
રક્ષંતિ સકલાપદ્ભ્યો યેન વિષ્ણુરુપાસિતઃ

શ્રીદાલભ્ય ઉવાચ-
અનારાધિતગોવિંદા યે નરા દુઃખભાગિનઃ ।
તેષાં દુઃખાભિભૂતાનાં યત્કર્ત્તવ્યં દયાલુભિઃ

પશ્યદ્ભિઃ સર્વભૂતસ્થં વાસુદેવં સનાતનમ્ ।
સમદૃષ્ટિભિરપ્યત્ર તન્મે બ્રૂહિ વિશેષતઃ

શ્રીપુલસ્ત્ય ઉવાચ-।
તદ્વક્ષ્યામિ મુનિશ્રેષ્ઠ સમાહિતમનાઃ શૃણુ ।
રોગદોષાશુભહરં વિજ્વરાદિ વિનાશનમ્

શિખાયાં શ્રીધરં ન્યસ્ય શિખાધઃ શ્રીકરં તથા ।
હૃષીકેશં તુ કેશેષુ મૂર્ધ્નિ નારાયણં પરમ્

ઊર્ધ્વશ્રોત્રે ન્યસેદ્વિષ્ણું લલાટે જલશાયિનમ્ ।
વિભું વૈ ભ્રૂયુગે ન્યસ્ય ભ્રૂમધ્યે હરિમેવ ચ

નરસિંહં નાસિકાગ્રે કર્ણયોરર્ણવેશયમ્ ।
ચક્ષુષોઃ પુંડરીકાક્ષં તદધો ભૂધરં ન્યસેત્

કપોલયોઃ કલ્કિનાથં વામનં કર્ણમૂલયોઃ ।
શંખિનં શંખયોર્ન્યસ્ય ગોવિંદં વદને તથા

મુકુંદં દંતપંક્તૌ તુ જિહ્વાયાં વાક્પતિં તથા ।
રામં હનૌ તુ વિન્યસ્ય કંઠે વૈકુંઠમેવ ચ

બલઘ્નં બાહુમૂલાધશ્ચાંસયોઃ કંસઘાતિનમ્ ।
અજં ભુજદ્વયે ન્યસ્ય શાર્ઙ્ગપાણિં કરદ્વયે

સંકર્ષણં કરાંગુષ્ઠે ગોપમંગુલિપંક્તિષુ ।
વક્ષસ્યધોક્ષજં ન્યસ્ય શ્રીવત્સં તસ્ય મધ્યતઃ

સ્તનયોસ્ત્વનિરુદ્ધં ચ દામોદરમથોદરે ।
પદ્મનાભં તથા નાભૌ નાભ્યધશ્ચાપિ કેશવમ્

મેઢ્રે ધરાધરં દેવં ગુદે ચૈવ ગદાગ્રજમ્ ।
પીતાંબરધરં કટ્યામૂરુયુગ્મે મધોર્દ્વિષમ્

મુરદ્વિષં પિંડકયોર્જાનુયુગ્મે જનાર્દનમ્ ।
ફણીશં ગુલ્ફયોર્ન્યસ્ય ક્રમયોશ્ચ ત્રિવિક્રમમ્

પાદાંગુષ્ઠે શ્રીપતિં ચ પાદાધો ધરણીધરમ્ ।
રોમકૂપેષુ સર્વેષુ વિષ્વક્સેનં ન્યસેદ્બુધઃ

મત્સ્યં માંસે તુ વિન્યસ્ય કૂર્મં મેદસિ વિન્યસેત્ ।
વારાહં તુ વસામધ્યે સર્વાસ્થિષુ તથાચ્યુતમ્

દ્વિજપ્રિયં તુ મજ્જાયાં શુક્રે શ્વેતપતિં તથા ।
સર્વાંગે યજ્ઞપુરુષં પરમાત્માનમાત્મનિ

એવં ન્યાસવિધિં કૃત્વા સાક્ષાન્નારાયણો ભવેત્ ।
યાવન્ન વ્યાહરેત્કિંચિત્તાવદ્વિષ્ણુમયઃ સ્થિતઃ

ગૃહીત્વા તુ સમૂલાગ્રાન્કુશાન્શુદ્ધાન્સમાહિતઃ ।
માર્જયેત્સર્વગાત્રાણિ કુશાગ્રૈરિહ શાંતિકૃત્

વિષ્ણુભક્તો વિશેષેણ રોગગ્રહવિષાર્દિતે ।
વિષાર્ત્તાનાં રોગિણાં ચ કુર્યાચ્છાંતિમિમાં શુભામ્

જાયતે તેન ભો વિપ્ર સર્વરોગપ્રણાશનમ્ ।
ૐનમઃ શ્રીપરમાર્થાય પુરુષાય મહાત્મને

અરૂપબહુરૂપાય વ્યાપિને પરમાત્મને ।
વારાહં નારસિંહં ચ વામનં ચ સુખપ્રદમ્

ધ્યાત્વા કૃત્વા નમો વિષ્ણોર્નામાન્યંગેષુ વિન્યસેત્ ।
નિષ્કલ્મષાય શુદ્ધાય વ્યાધિપાપહરાય વૈ

ગોવિંદપદ્મનાભાય વાસુદેવાય ભૂભૃતે ।
નમસ્કૃત્વા પ્રવક્ષ્યામિ યત્તત્સિધ્યતુ મે વચઃ

ત્રિવિક્રમાય રામાય વૈકુંઠાય નરાય ચ ।
શ્રીવારાહનૃસિંહાય વામનાય મહાત્મને

હયગ્રીવાય શુભ્રાય હૃષીકેશ હરાશુભમ્ ।
પરોપતાપમહિતં પ્રમુક્તં ચાભિચારિકમ્

ગરસ્પર્શમહારોગપ્રયોગં જરયાજર ।
નમોઽસ્તુ વાસુદેવાય નમઃ કૃષ્ણાય ખડ્ગિને

નમઃ પુષ્કરનેત્રાય કેશવાયાદિચક્રિણે ।
નમઃ કિંજલ્કવર્ણાગ્ર્ય પીતનિર્મલવાસસે

મહાદેવ વપુષ્કંધ ધૃતચક્રાય ચક્રિણે ।
દંષ્ટ્રોદ્ધૃતક્ષિતિતલત્રિમૂર્તિપતયે નમઃ

મહાયજ્ઞવરાહાય શ્રીવલ્લભ નમોસ્તુ તે ।
તપ્તહાટકકેશાંત જ્વલત્પાવકલોચનઃ

વજ્રાધિકનખસ્પર્શ દિવ્યસિંહ નમોઽસ્તુ તે ।
કશ્યપાયાતિહ્સ્વાય ઋગ્યજુઃ સામલક્ષણ

તુભ્યં વામનરૂપાય ક્રમતે ગાં નમોનમઃ ।
વારાહાશેષદુઃખાનિ સર્વપાપફલાનિ ચ

મર્દમર્દ મહાદંષ્ટ્ર મર્દમર્દ ચ તત્ફલમ્ ।
નૃસિંહકુલિશસ્પર્શ દંતપ્રાંત નખોજ્વલ

ભંજભંજ નિનાદેન દુઃખાન્યસ્યાર્ત્તિનાશન ।
ઋગ્યજુઃસામભિર્વાગ્ભિઃ કામરૂપધરાદિધૃક્

પ્રશમં સર્વદુઃખાનિ નયત્વસ્ય જનાર્દનઃ ।
એકાહિકં દ્વ્યાહિકં ચ તથા ત્રિદિવસજ્વરમ્

ચાતુર્થિકં તથાત્યુગ્રં તથા વૈ સતતજ્વરમ્ ।
દોષોત્થં સન્નિપાતોત્થં તથૈવાગંતુકજ્વરમ્

શમં નયતુ ગોવિંદો ભિત્વા છિત્વાસ્ય વેદનામ્ ।
નેત્રદુઃખં શિરોદુઃખં દુઃખં તૂદરસંભવમ્

અનુચ્છ્વાસં મહાશ્વાસં પરિતાપં સવેપથુમ્ ।
ગુદઘ્રાણાંઘ્રિરોગાંશ્ચ કુષ્ઠરોગં તથાક્ષયમ્

કામલાદીંસ્તથારોગાન્પ્રમેહાદીંશ્ચ દારુણાન્ ।
યે વાતપ્રભવા રોગા લૂતાવિસ્ફોટકાદયઃ

તે સર્વે વિલયં યાંતુ વાસુદેવાપમાર્જિતાઃ ।
વિલયં યાંતિ તે સર્વે વિષ્ણોરુચ્ચારણેન વા

ક્ષયં ગચ્છંતુ ચાશેષાસ્તે ચક્રાભિહતા હરેઃ ।
અચ્યુતાનંતગોવિંદ નામોચ્ચારણભેષજાત્

નશ્યંતિ સકલા રોગાઃ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્ ।
સ્થાવરં જંગમં યચ્ચ કૃત્રિમં ચાપિ યદ્વિષમ્

દંતોદ્ભવં નખોદ્ભૂતમાકાશપ્રભવં ચ યત્ ।
ભૂતાદિપ્રભવં યચ્ચ વિષમત્યંતદુઃસહમ્

શમં નયતુ તત્સર્વં કીર્તિતોઽસ્ય જનાર્દનઃ ।
ગ્રહાન્પ્રેતગ્રહાંશ્ચૈવ તથાન્યાઞ્છાકિનીગ્રહાન્

મુખમંડલિકાન્ક્રૂરાન્રેવતીં વૃદ્ધિરેવતીમ્ ।
વૃદ્ધિકાખ્યાન્ગ્રહાંશ્ચોગ્રાંસ્તથા માતૃગ્રહાનપિ

બાલસ્ય વિષ્ણોશ્ચરિતં હંતુ બાલગ્રહાનપિ ।
વૃદ્ધાનાં યે ગ્રહાઃ કેચિદ્બાલાનાં ચાપિ યે ગ્રહાઃ

નૃસિંહદર્શનાદેવ નશ્યંતે તત્ક્ષણાદપિ ।
દંષ્ટ્રાકરાલવદનો નૃસિંહો દૈત્યભીષણઃ

તં દૃષ્ટ્વા તે ગ્રહાઃ સર્વે દૂરં યાંતિ વિશેષતઃ ।
શ્રીનૃસિંહમહાસિંહજ્વાલામાલોજ્જ્વલાનન

ગ્રહાનશેષાન્સર્વેશ નુદસ્વાસ્ય વિલોચન ।
યે રોગા યે મહોત્પાતા યે દ્વિષો યે મહાગ્રહાઃ

યાનિ ચ ક્રૂરભૂતાનિ ગ્રહપીડાશ્ચ દારુણાઃ ।
શસ્ત્રક્ષતેષુ યે રોગા જ્વાલગર્દભિકાદયઃ

વિસ્ફોટકાદયો યે ચ ગ્રહા ગાત્રેષુ સંસ્થિતાઃ ।
ત્રૈલોક્યરક્ષાકર્ત્તસ્ત્વં દુષ્ટદાનવવારણ

સુદર્શનમહાતેજશ્છિંધિ છિંધિ મહાજ્વરમ્ ।
છિંધિ વાતં ચ લૂતાં ચ છિંધિ ઘોરં મહાવિષમ્

ઉદ્દંડામરશૂલં ચ વિષજ્વાલાસગર્દભમ્ ।
ૐ હાંહાંહૂંહૂં પ્રધારેણ કુઠારેણ હનદ્દિવષઃ

ૐ નમો ભગવતે સુદર્શનાય દુઃખદારણવિગ્રહ ।
યાનિ ચાન્યાનિ દુષ્ટાનિ પ્રાણિપીડાકરાણિ વૈ

તાનિ સર્વાણિ સર્વાત્મા પરમાત્મા જનાર્દનઃ ।
કિંચિદ્રૂપં સમાસ્થાય વાસુદેવ નમોસ્તુ તે

ક્ષિપ્ત્વા સુદર્શનં ચક્રં જ્વાલમાલાવિભીષણમ્ ।
સર્વદુષ્ટોપશમનં કુરુ દેવ વરાચ્યુત

સુદર્શનમહાચક્ર ગોવિંદસ્ય વરાયુધ ।
તીક્ષ્ણધાર મહાવેગ સૂર્યકોટિસમદ્યુતે

સુદર્શનમહાજ્વાલ છિંધિ છિંધિ મહારવ ।
સર્વદુઃખાનિ રક્ષાંસિ પાપાનિ ચ વિભીષણ

દુરિતં હન ચારોગ્યં કુરુ ત્વં ભો સુદર્શન ।
પ્રાચ્યાં ચૈવ પ્રતીચ્યાં ચ દક્ષિણોત્તરતસ્તથા

રક્ષાં કરોતુ વિશ્વાત્મા નરસિંહઃ સ્વગર્જિતૈઃ ।
ભૂમ્યાંતરિક્ષે ચ તથા પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતોઽગ્રતઃ ।
રક્ષાં કરોતુ ભગવાન્બહુરૂપી જનાર્દનઃ

યથા વિષ્ણુમયં સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ।
તેન સત્યેન સકલં દુઃખમસ્ય પ્રણશ્યતુ

યથા યોગેશ્વરો વિષ્ણુઃ સર્વદેવેષુ ગીયતે ।
તેન સત્યેન સકલં દુઃખમસ્ય પ્રણશ્યતુ

પરમાત્મા યથા વિષ્ણુર્વેદાંગેષુ ચ ગીયતે ।
તેન સત્યેન વિશ્વાત્મા સુખદોઽસ્ત્વસ્ય કેશવઃ

શાંતિરસ્તુ શિવં ચાસ્તુ પ્રણાશં યાતુ ચાસુખમ્ ।
વાસુદેવશરીરોત્થૈઃ કુશૈઃ સંમાર્જિતં મયા

અપામાર્જિતગોવિંદ નમો નારાયણસ્તથા ।
તથાપિ સર્વદુઃખાનાં પ્રશમો વચનાદ્ધરેઃ

શાંતાઃ સમસ્તદોષાસ્તે ગ્રહાઃ સર્વે વિષાણિ ચ ।
ભૂતાનિ ચ પ્રશામ્યંતિ સંસ્મૃતે મધુસૂદને

એતે કુશા વિષ્ણુશરીરસંભવા જનાર્દનોઽહં સ્વયમેવ ચાગ્રતઃ ।
હતં મયા દુઃખમશેષમસ્ય વૈ સ્વસ્થો ભવત્વેષ વચો યથા હરેઃ

શાંતિરસ્તુ શિવં ચાસ્તુ પ્રણશ્યતુ સુખં ચ યત્ ।
યદસ્ય દુરિતં કિંચિત્ક્ષિપ્તં તલ્લવણાંભસિ

સ્વાસ્થ્યમસ્ય સદૈવાસ્તુ હૃષીકેશસ્ય કીર્તનાત્ ।
યદ્યતોઽત્રાગતં પાપં તત્તુ તત્ર પ્રગચ્છતુ

એતદ્રોગેષુ પીડાસુ જંતૂનાં હિતમિચ્છુભિઃ ।
વિષ્ણુભક્તૈશ્ચ કર્ત્તવ્યમપામાર્જનકં પરમ્

અનેન સર્વદુઃખાનિ વિલયં યાંત્યશેષતઃ ।
સર્વપાપવિશુધ્યર્થં વિષ્ણોશ્ચૈવાપમાર્જનમ્

આર્દ્રં શુષ્કં લઘુસ્થૂલં બ્રહ્મહત્યાદિકં તુ યત્ ।
તત્સર્વં નશ્યતે તૂર્ણં તમોવદ્રવિદર્શનાત્

નશ્યંતિ રોગા દોષાશ્ચ સિંહાત્ક્ષુદ્રમૃગા યથા ।
ગ્રહભૂતપિશાચાદિ શ્રવણાદેવ નશ્યતુ

દ્રવ્યાર્થં લોભપરમૈર્ન કર્ત્તવ્યં કદાચન ।
કૃતેપામાર્જને કિંચિન્ન ગ્રાહ્યં હિતકામ્યયા

નિરપેક્ષૈઃ પ્રકર્તવ્યમાદિમધ્યાંતબોધકૈઃ ।
વિષ્ણુભક્તૈઃ સદા શાંતૈરન્યથા સિદ્ધિદં ભવેત્

અતુલેયં નૃણાં સિદ્ધિરિયં રક્ષા પરા નૃણામ્ ।
ભેષજં પરમં હ્યેતદ્વિષ્ણોર્યદપમાર્જનમ્

ઉક્તં હિ બ્રહ્મણા પૂર્વં પુલસ્ત્યાય સુતાય વૈ ।
એતત્પુલસ્ત્યમુનિદાલભ્યાયોતં સ્વયમ્

સર્વભૂતહિતાર્થાય દાલભ્યેન પ્રકાશિતમ્ ।
ત્રૈલોક્યે તદિદં વિષ્ણોઃ સમાપ્તં ચાપમાર્જનમ્

તવાગ્રે કથિતં દેવિ યતો ભક્તાસિ મે સદા ।
શ્રુત્વા તુ સર્વં ભક્ત્યા ચ રોગાન્દોષાન્વ્યપોહતિ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે અપામાર્જનસ્તોત્રંનામ અષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ