પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.55

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ।
શ્રાવણસ્ય સિતે પક્ષે કિં નામૈકાદશીભવેત્ ।
કથયસ્વ પ્રસાદેન મમાગ્રે મધુસૂદન

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ-
શૃણુષ્વાવહિતો રાજન્કથાં પાપહરાં પરામ્ ।
યસ્યાઃ શ્રવણમાત્રેણ વાજપેયફલં ભવેત્

દ્વાપરસ્ય યુગસ્યાદૌ પુરા માહિષ્મતી પુરે ।
રાજા મહીજિદાખ્યાતો રાજ્યં પાલયતિ સ્વકમ્

પુત્રહીનસ્ય તસ્યૈવ ન તદ્રાજ્યં સુખપ્રદમ્ ।
અપુત્રસ્ય સુખં નાસ્તિ ઇહલોકે પરત્ર ચ

ચિંતયાસ્ય સુતસ્યૈવં કાલો બહુતરો ગતઃ ।
ન પ્રાપ્તશ્ચ સુતો રાજ્ઞા સર્વસૌખ્યપ્રદો નૃણામ્

દૃષ્ટ્વાત્માનં પ્રવયસં રાજા ચિંતાપરોઽભવત્ ।
તદાગતઃ પ્રજામધ્યે ઇદં વચનમબ્રવીત્

ઇહજન્મનિ ભો લોકા ન મયા પાતકં કૃતમ્ ।
અન્યાયોપાર્જિતં વિત્તં ક્ષિપ્તં કોશે મયા ન હિ

બ્રહ્મસ્વં દેવદ્રવિણં ન ગૃહીતં મયા ક્વચિત્ ।
ન્યાસાપહારો ન કૃતઃ પરસ્ય બહુપાપદઃ ।
પુત્રવત્પાલિતો લોકો ધર્મેણ વિજિતા મહી

દુષ્ટેષુ પાતિતો દંડો બંધુપુત્રોપમેષ્વપિ ।
શિષ્ટાસ્તુ પૂજિતા નિત્યં ન દ્વેષ્યાશ્ચ મયા જનાઃ

ઇત્યેવં બ્રુવતો માર્ગં ધર્મયુક્તં દ્વિજોત્તમાઃ ।
કસ્માન્મમ ગૃહે પુત્રો ન જાતસ્તદ્વિમૃશ્યતામ્

ઇતિ વાક્યં દ્વિજાઃ શ્રુત્વા સપ્રજાઃ સપુરોહિતાઃ ।
મંત્રયિત્વા નૃપહિતં જગ્મુસ્તે ગહનં વનમ્

ઇતસ્તતશ્ચ પશ્યંત આશ્રમાનૃષિસેવિતાન્ ।
નૃપતેર્હિતમિચ્છંતો દદૃશુર્મુનિસત્તમમ્

તપ્યમાનં તપો ઘોરં નિરાલંબં નિરામયમ્ ।
નિરાહારં જિતાત્માનં જિતક્રોધં સનાતનમ્

લોમશં ધર્મતત્વજ્ઞં સર્વશાસ્ત્રવિશારદમ્ ।
દીર્ઘાયુષં મહાત્માનં સકેશં બ્રહ્મસંમિતમ્

કલ્પેકલ્પે ગતે તસ્ય એકં લોમ વિશીર્યતે ।
અતો લોમશનામાયં ત્રિકાલજ્ઞો મહામુનિઃ

તં દૃષ્ટ્વા હર્ષિતાઃ સર્વે આજગ્મુસ્તસ્ય સન્નિધિમ્ ।
યથાન્યાયં યથાર્હં તે નમશ્ચક્રુર્યથોદિતમ્

વિનયાવનતાઃ સર્વે ઊચુસ્તે ચ પરસ્પરમ્ ।
અસ્મદ્ભાગ્યવશાદેવ પ્રાપ્તોઽયં મુનિસત્તમઃ ।
તાસ્તથા સ પ્રજા વીક્ષ્ય ઉવાચ ઋષિસત્તમઃ

લોમશ ઉવાચ-
કિમર્થમિહ સંપ્રાપ્તઃ કથયધ્વં સકારણમ્ ।
દર્શનાદ્ધૃષ્ટમનસઃ સ્તુવંતશ્ચૈવ માં કિમુ

અસંશયં કરિષ્યામિ ભવતાં યદ્ધિતં ભવેત્ ।
પરોપકૃતયે જન્મ માદૃશાનાં ન સંશયઃ

જના ઊચુઃ -
શ્રૂયતામભિધાસ્યામો વયં સ્વાગમકારણમ્ ।
સંશયચ્છેદનાર્થાય તવ સાન્નિધ્યમાગતાઃ

પદ્મયોનેઃ પરતરસ્ત્વત્તઃ શ્રેષ્ઠો ન વિદ્યતે ।
અતઃ કાર્યવશાત્પ્રાપ્તાઃ સમીપં ભવતો વયમ્

મહીજિન્નામ રાજાસૌ પુત્રહીનોઽસ્તિ સાંપ્રતમ્ ।
વયં તસ્ય પ્રજા બ્રહ્મન્પુત્રવત્તેન પાલિતાઃ

તં પુત્રરહિતં દૃષ્ટ્વા તસ્ય દુઃખેન દુઃખિતાઃ ।
તપઃ કર્તુમિહાયાતા મતિં કૃત્વા તુ નૈષ્ઠિકીમ્

તસ્ય ભાગ્યેન દૃષ્ટોઽસિ હ્યસ્માભિસ્ત્વં દ્વિજોત્તમ ।
મહતાં દર્શનેનૈવ કાર્યસિદ્ધિર્ભવેન્નૃણામ્

ઉપદેશં વદ મુને રાજ્ઞઃ પુત્રો યથા ભવેત્ ।
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા મુહૂર્ત્તં ધ્યાનમાસ્થિતઃ ।
પ્રત્યુવાચ મુનિર્જ્ઞાત્વા તસ્ય જન્મ પુરાતનમ્

લોમશ ઉવાચ-
પુરા જન્મનિ વૈશ્યોઽયં ધનહીનો નૃશંસકૃત્ ।
વાણિજ્યકર્મનિરતો ગ્રામાદ્ગ્રામાંતરં ભ્રમન્

જ્યેષ્ઠે માસિ સિતે પક્ષે દશમી દિવસે તથા ।
મધ્યગે દ્યુમણૌ પ્રાપ્તે ગ્રામસીમ્નિ જલાશયમ્

કૂપિકાં સજલાં દૃષ્ટ્વા જલપાને મનોદધે ।
સદ્યસ્તતઃ સવત્સા ચ ધેનુસ્તત્ર સમાગતા

તૃષ્ણાતુરા નિદાઘાર્તા તસ્યામંબુપપૌ તુ સા ।
પિબંતીં વારયિત્વા તામસૌ તોયં પપૌ સ્વયમ્

કર્મણા તેન પાપેન પુત્રહીનો નૃપો ભવેત્ ।
કસ્યાપિ જન્મનઃ પુણ્યાત્પ્રાપ્તં રાજ્યમકંટકમ્

લોકા ઊચુઃ -
પુણ્યાત્પાપં ક્ષયં યાતિ પુરાણે શ્રૂયતે મુને ।
પુણ્યોપદેશં કથય યેન પાપક્ષયો ભવેત્ ।
યથા ભવત્પ્રસાદેન પુત્રો ભવતિ ભૂપતેઃ

લોમશ ઉવાચ-
શ્રાવણે શુક્લપક્ષે તુ પુત્રદા નામ વિશ્રુતા ।
એકાદશી વાંચ્છિતદા કુરુધ્વં તદ્વ્રતં જનાઃ

ઇતિ શ્રુત્વા નમસ્કૃત્ય મુનિમેત્ય પુરં વ્રતમ્ ।
યથાવિધિયથાન્યાયં કૃતં તૈર્જાગરાન્વિતમ્

તસ્ય પુણ્યં સુવિમલં દત્તં નૃપતયે જનૈઃ ।
દત્તે પુણ્યેઽથ સા રાજ્ઞી ગર્ભમાધત્ત શોભનમ્

પ્રાપ્તો પ્રસવકાલે સા સુષુવે પુત્રમૂર્જિતમ્ ।
શ્રાવણસ્ય સિતે પક્ષે કર્કટસ્થે દિવાકરે

દ્વાદશ્યાં વાસુદેવાય પવિત્રારોપણં સ્મૃતમ્ ।
હેમ રૌપ્ય તામ્ર ક્ષૌમૈઃ સૂત્રૈઃ કૌશેયપદ્મજૈઃ

કુશૈઃ કાશૈશ્ચ કાર્પાસૈર્બ્રાહ્મણ્યા કર્તિતૈઃ શુભૈઃ ।
સ્નાત્વા ત્રિગુણિતં સૂત્રં ત્રિગુણીકૃત્ય શોધયેત્

ગોદોહાંતરિતે કાલે પૂર્વેદ્યુરધિવાસનમ્ ।
બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય ગુરુપાદૌ પ્રણમ્ય ચ

ગીતમંગલનિર્ઘોષઃ કુર્યાજ્જાગરણં તતઃ ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા ભિલ્લાઃ શૂદ્રાસ્તથૈવ ચ

સ્વધર્માવસ્થિતાઃ સર્વે ભક્ત્યા કુર્યુઃ પવિત્રકમ્ ।
તતઃ પવિત્રં ગુરવે દદ્યાદ્વૈ વિધિપૂર્વકમ્

બ્રાહ્મણાન્વૈષ્ણવાંશ્ચૈવ ગંધપુષ્પાદિનાર્ચયેત્ ।
અતો દેવેતિ મંત્રેણ દ્વિજો વિષ્ણૌ નિવેદયેત્

શૂદ્રસ્તુ મૂલમંત્રેણ યથા વિષ્ણૌ તથા શિવે ।
વર્ષેવર્ષે પ્રકર્ત્તવ્યં પવિત્રારોપણં નરૈઃ

ભુક્તિં મુક્તિં ચ ઇચ્છદ્ભિઃ સંસારે શોકસાગરે ।
ન કરોતિ વિધાનેન પવિત્રારોપણં તુ યઃ

તસ્ય સાંવત્સરી પૂજા નિષ્ફલા વૈષ્ણવસ્ય તુ ।
શ્રુત્વા માહાત્મ્યમેતસ્યા નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે ।
ઇહ પુત્રસુખં પ્રાપ્ય પરત્ર સ્વર્ગતિં ભવેત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતા।
યામુત્તરખંડે ઉમાપતિનારદસંવાદે શ્રાવણશુક્લાપવિત્રારોપણી પુત્રદૈકાદશીનામ પંચપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ