પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.253

શ્રીપાર્વત્યુવાચ-
ભગવન્સર્વમાખ્યાતં વૈભવાવસ્થિતં હરેઃ ।
એતસ્મિન્રામકૃષ્ણાભ્યાં ચરિત્રમતિ વિસ્મિતમ્

અહો રામસ્યચરિતં કૃષ્ણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ।
શૃણ્વત્યા મમ દેવેશ કલ્પાંતરશતૈરપિ

તૃપ્તિં નૈવેતિ ભૂતેશ ચેતો હરિકથામૃતમ્ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ વિષ્ણોર્માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
તત્પૂજનવિધિં દેવ શ્રોતુમિચ્છામ્યહં તથા

શ્રીરુદ્ર ઉવાચ-
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ હરેશ્ચ સુમહાત્મનઃ ।
સ્થાપનં ચ સ્વયં વ્યક્તં દ્વિવિધં તત્પ્રકીર્તિતમ્

શિલા મૃદ્દારુલોહાદ્યૈઃ કૃત્વા પ્રતિકૃતિં હરેઃ ।
શ્રૌતસ્માર્તાગમપ્રોક્તક્રિયાસંસ્થાપનં હિ યત્

તત્સ્થાપનમિતિ પ્રોક્તં સ્વયં વ્યક્તં હિ મે શૃણુ ।
યસ્મિન્સંનિહિતો વિષ્ણુઃ સ્વયમેવ નૃણાં ભુવિ

પાષાણદાર્વોરાત્મેશઃ સ્વયં વ્યક્તં હિ તત્સ્મૃતમ્ ।
સ્વયં વ્યક્તં સ્થાપિતં વા પૂજયેન્મધુસૂદનમ્

દેવતાનાં મર્હષીણામર્ચનાર્થે સનાતનઃ ।
સ્વયમેવ જગન્નાથઃ સાન્નિધ્યં યાતિ કેશવઃ

યસ્ય યદ્વિગ્રહે ભોગ્યં તદેવાવિરભૂદ્ભુવિ ।
તદેવ પૂજયેન્નિત્યં તસ્મિન્નેવ રમેત્સદા

શ્રીરઙ્ગશાયી દેવેશો વિધિનાર્ચ્યઃ સુરોત્તમઃ ।
સ એવેક્ષ્વાકુનાથાનાં તપસાવિરભૂદ્ભુવિ

મમાપિ કાશ્યાં સંપૂજ્યો માધવઃ કલુષાપહઃ ।
યત્ર યત્ર ગૃહે રમ્યે સ્વયં વ્યક્તઃ સનાતનઃ

તત્રતત્ર સમાગમ્ય રમેઽહં સંવ્યવસ્થિતઃ ।
નાષ્ટાંગયોગે યજ્ઞેશસ્ત્વર્ચાયાં વિંદતે નૃણામ્

ચક્ષુષોર્વિષયં પ્રાપ્ય દદાતિ વરમીપ્સિતમ્ ।
સર્વાવસ્થાસુ સૌલભ્યમર્ચાયાં લભ્યતે જનૈઃ

અજ્ઞાનામપિ સાન્નિધ્યં સર્વદા પૃથિવીતલે ।
જંબૂદ્વીપે મહાપુણ્યે વર્ષે વૈ ભારતે શુભે

અર્ચાયાં સંનિધૌ વિષ્ણુર્નેતરેષુ કદાચન ।
તત્તસ્માદ્ભારતે વર્ષે મુનિભિસ્ત્રિદશૈરપિ

સેવિતઃ સતતં દેવિ તપોયજ્ઞક્રિયાદિભિઃ ।
ભારતેઽસ્મિન્મહાવર્ષે નિત્યં સંનિહિતો હરિઃ

ઐંદ્રદ્યુમ્ને તથા કૌર્મે સિંહાદ્રૌ કરવીરકે ।
કાશ્યાં પ્રયાગે સૌમ્યે ચ શાલગ્રામાચલે તથા

દ્વારવત્યાં નૈમિષે ચ તથા બદરિકાશ્રમે ।
કૃતશૌચે હરેત્પાપં પૌંડરીકે ચ દંડકે

માથુરે વેઙ્કટાદ્રૌ ચ શ્વેતાદ્રૌ ગરુડાચલે ।
કાંચ્યામનંતશયને શ્રીંરગે વાસવાચલે

નારાયણાચલે સૌમ્યે વારાહે વામનાશ્રમે ।
એવમાદ્યાઃ સ્વયં વ્યક્તાઃ સર્વકામફલપ્રદાઃ

સ્વયમેવ હિ સાન્નિધ્યં યસ્મિન્યાતિ જનાર્દનઃ ।
તસ્મિન્નેવ સ્વયં વ્યંક્તં વદંતિ મુનયઃ શુભાઃ

મહાભાગવતશ્રેષ્ઠો વિધિના સ્થાપ્ય કેશવમ્ ।
મંત્રેણ કુર્યાત્સાંનિધ્યં સ્થાપનં તદ્વિશિષ્યતે

તસ્મિન્સંપૂજયેદ્દેવં ગ્રામેષુ ચ ગૃહેષુ ચ ।
શાલગ્રામશિલાયાં તુ ગૃહાર્ચા સદ્ભિરિષ્યતે

અર્ચનં મંત્રપઠનં યાગયોગો મહાત્મનઃ ।
નામસંકીર્તનં સેવા તચ્ચિહ્નૈરંકનં તથા

તદીયારાધનં ચ સ્યાન્નવધા ભિદ્યતે શુભે ।
તત્તત્કર્મવિધાનં ચ વિપ્રસ્ય સતતં સ્મૃતમ્

મહાભાગવતઃ શ્રેષ્ઠો બ્રાહ્મણો વૈ ગુરુર્નૃણામ્ ।
સર્વેષામેવલોકાનામસૌ પૂજ્યો યથા હરિઃ

તાપાદિપંચ સંસ્કારિ નવેજ્યાકર્મકારકઃ ।
અર્થપંચકવિદ્વિપ્રો મહાભાગવતઃ સ્મૃતઃ

તત્તત્કર્મવિધાનેજ્યા ક્ષત્ત્રિયસ્ય વિધીયતે ।
તચ્ચિહ્નૈરંકને સેવા તદીયાનાં ચ પૂજનમ્

મંત્રવર્ણસ્ય જપનં નામસંકીર્તનં હરેઃ ।
વંદનં ચ વિશાં પ્રોક્તં ષટ્કર્મેજ્યાવિધાનતઃ

નામસંકીર્તનં સેવા પૂજનં વંદનં તથા ।
અર્ચનં ચ તદીયાનાં પંચેજ્યા શૂદ્રજન્મનઃ

સાધારણેન સર્વેષાં માનસેજ્યા નૃણાં પ્રિયે ।
સ્વાધિકારાનુરૂપં ચ કાર્યા ચેજ્યા જગત્પતેઃ

અનન્યદેવતાભક્તૈરનન્યફલસાધકૈઃ ।
વેદવિદ્બ્રહ્મતત્ત્વજ્ઞૈર્વીતરાગૈર્મુમુક્ષુભિઃ

ગુરુભક્તિસમાયુક્તૈઃ સુપ્રસન્નૈઃ સુસાધુભિઃ ।
બ્રાહ્મણૈરિતરૈશ્ચાપિ પૂજનીયો હરિઃ સદા

યથોચિતા ચ વર્ણસ્ય કાર્યા ઇજ્યા હરેર્નૃણામ્ ।
વર્ણાશ્રમાનુરૂપં ચ કર્ત્તવ્યં વૈષ્ણવૈઃ શુભૈઃ

શ્રુતિસ્મૃત્યુદિતં સમ્યઙ્નિત્યમત્ર સમાચરેત્ ।
શ્રુતિસ્મૃત્યુક્તકર્માણિ નાતિક્રામેત બુદ્ધિમાન્

શ્રુતિસ્મૃત્યુક્તમાચારં યો ન સેવેત વૈષ્ણવઃ ।
સ ચ પાખંડમાપન્નો રૌરવે નરકે વસેત્

તસ્માદ્વર્ણાનુરૂપાં વૈ કુર્યાદિજ્યાં જગત્પતેઃ ।
તસ્માત્સ્મૃત્યુક્તમાચારં કુર્યાદ્વૈ માનવઃ સદા

સાધારણા હિ સર્વેષાં માનસેજ્યા શુભે નૃણામ્ ।
સ્વાધિકારં નિરીક્ષ્યૈવ કર્મ કુર્યાદતંદ્રિતઃ

શમોદમસ્તપઃ શૌચં સત્યમામિષવર્જનમ્ ।
અસ્તેયમેવાહિંસા ચ સર્વેષાં ધર્મસાધનમ્

તસ્માદ્વર્ણાનુરૂપેણ પૂજયેન્મધુસૂદનમ્ ।
રાત્રાવંતે સમુત્થાય ઉપસ્પૃશ્ય યથાવિધિ

નમસ્કૃત્ય ગુરૂન્સ્વસ્ય સંસ્મરેદચ્યુતં હૃદિ ।
સહસ્રનામભિર્ભક્ત્યા કીર્તયેદ્વાગ્યતઃ શુચિઃ

બહિર્ગ્રામાત્સમુસૃજ્ય મૂલમંત્રં યથાવિધિ ।
શૌચં કૃત્વા યથાન્યાયમાચમ્ય પ્રયતઃ શુચિઃ

દંતધાવનપૂર્વં તુ સ્નાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ ।
આદાય તુલસીમૂલમૃદં તત્પત્રસંયુતામ્

મૂલમંત્રેણાભિમંત્ર્ય ગાયત્ર્યા ચ શુભાનને ।
મંત્રેણૈવાનુલિપ્તાંગઃ સ્નાયાત્કૃત્વાઘમર્ષણમ્

હરિપાદોદ્ભવાં ગંગાં તત્રાવાહ્ય સુનિર્મલે ।
નિમજ્જ્યાશુ જપેત્સૂક્તમઘમર્ષણમુત્તમમ્

આચમ્ય માર્જનં કુર્યાત્પૌરુષોક્તક્રમાદથ ।
પશ્ચાદાશુ નિમજ્જ્યાથ મૂલમંત્રં જપેદ્બુધઃ

અષ્ટાવિંશતિવારં વા શતમષ્ટોત્તરં ચ વા ।
પ્રાર્થયેદભિમંત્ર્યાથ જલમંત્રેણ વૈષ્ણવઃ

આચમ્ય તર્પયેદ્દેવાન્નૃષીંશ્ચૈવ પિતૄંસ્તથા ।
નિપીડ્ય વસ્ત્રમાચમ્ય ધૌતવસ્ત્રેણ વેષ્ટિતઃ

વિમલાં મૃત્તિકાં રમ્યામાદાય દ્વિજસત્તમઃ ।
મંત્રેણૈવાભિમંત્ર્યાથ લલાટાદિષુ વૈષ્ણવઃ

ધારયેદૂર્દ્ધ્વપુંડ્રાનિ યથાસંખ્યમતંદ્રિતઃ ।
ઉપાસ્ય વિધિવત્સંધ્યાં સાવિત્રીં ચ જપેદ્બુધઃ ૫૦

સંયતાત્મા ગૃહં ગત્વા પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય વાગ્યતઃ ।
આચમ્યૈકાગ્રમનસા પૂજામંડપમાવિશેત્

રમ્યે શુભ્રતરે પીઠે પુષ્પોપચય શોભિતે ।
તસ્મિન્નિવેશ્ય દેવં તં લક્ષ્મીનારાયણં પ્રભુમ્

પૂજયેદ્વિધિના સમ્યગ્ગંધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ ।
સ્થાપને વા સ્વયં વ્યક્તે ગૃહાર્ચાયાં વિધાનતઃ

શ્રૌતસ્માર્તાગમોક્તાનામર્ચનં વિધિના દ્વિજઃ ।
કુર્યાદ્ભક્ત્યા યથાર્હં ચ વિષ્ણોઃ પ્રયતમાનસઃ

યથોપદિષ્ટં ગુરુણા તથા કુર્વીત વૈષ્ણવઃ ।
શ્રૌતં વૈખાનસં પ્રોક્તં વાસિષ્ઠં સ્માર્તમુચ્યતે

પંચરાત્રવિધાનં ચ દિવ્યાગમમિતીરિતમ્ ।
ક્રિયાલોપં ન કર્ત્તવ્યં વિષ્ણોરારાધનં પરમ્

આવાહનાસનાર્ઘ્યાદ્યૈર્ગંધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ ।
ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈસ્તાંબૂલાદ્યૈર્નમસ્કૃતૈઃ

કુર્યાદારાધનં વિષ્ણોર્યથાશક્ત્યા મુદાન્વિતઃ ।
પ્રત્યૃચં પુરુષસૂક્તેન મૂલમંત્રેણ વૈષ્ણવઃ

મંત્રદ્વયેન કુર્વીત ષોડશૈરુપચારકૈઃ ।
ભૂયઃ પ્રત્યુપચારેષુ દદ્યાત્પુષ્પાઞ્જલિં તતઃ

આવાહયેજ્જગન્નાથં મુદ્રયા ચૈવ વૈષ્ણવઃ ।
આસનં તુ યથા દદ્યાત્પુષ્પકેણ ચ મુદ્રયા

દીપાર્ઘ્યાચમનં સ્નાનં પાત્રસ્થૈર્વિમલૈર્જલૈઃ ।
મંગલદ્રવ્યસંયુક્તૈસ્તુલસીદલમિશ્રિતૈઃ

દદ્યાત્પ્રત્યુપચારં તુ મૂલમંત્રદ્વયેન ચ ।
સુવાસિતેન તૈલેન કુર્યાદભ્યંજનં તતઃ

કસ્તૂર્યાચંદેનેનાપિ કુર્યાદુદ્વર્ત્તનાદિકમ્ ।
સુગંધવાસિતૈસ્તોયૈઃ સ્નાપ્ય મંત્રયુતૈઃ શુભૈઃ

વસ્ત્રૈરાભરણૈર્દિવ્યૈરલંકૃત્ય યથાવિધિ ।
મધુપર્કં તતો દદ્યાદ્ગંધં દદ્યાત્સુવાસિતમ્

સુરભીણિ સુપુષ્પાણિ ભક્ત્યા સમ્યઙ્નિવેદયેત્ ।
ધૂપં દશાંગમષ્ટાંગં દીપં ચ સુમનોહરમ્

નૈવેદ્યં વિવિધં દદ્યાત્પાયસાપૂપમિશ્રિતમ્ ।
કર્પૂરં તુ સતાંબૂલં ભક્ત્યા ચૈવ નિવેદયેત્

દીપૈર્નીરાજનં કૃત્વા પુષ્પમાલાં સમર્ચયેત્ ।
પરિણીય પ્રણમ્યાથ સ્તુત્વા સ્તોત્રૈરનુત્તમૈઃ

ગરુડાઙ્કે શાયયિત્વા મઙ્ગલાર્ઘ્યં નિવેદયેત્ ।
સંકીર્ત્ય નામભિઃ પુણ્યૈઃ પશ્ચાદ્ધોમં સમાચરેત્

હરેર્નૈવૈદ્યશેષેણ જહુયાદ્વહ્નિમંડલે ।
પ્રત્યૃચં પૌરુષં સૂક્તં શ્રીસૂક્તં મંગલાહ્વયમ્

હોતવ્યમાજ્યસંમિશ્રં હવિષા વૈદિકાનલે ।
પ્રોક્તેન મંત્રરત્નેન જુહુયાદ્ભક્તિસંયુતમ્

અષ્ટોત્તરશતવારમષ્ટાવિંશતિમેવ ચ ।
યજ્ઞરૂપં મહાવિષ્ણું ધ્યાયન્વૈ જુહુયાદ્ધવિઃ

શુદ્ધજાંબૂનદનિભં શંખચક્રગદાધરમ્ ।
સમસ્તવેદવેદાંતસાંગોપાંગયુતં પ્રભુમ્

દેવ્યા શ્રિયા સમાસીનં ધ્યાત્વા હોમં સમાચરેત્ ।
એકૈકામાહુતિં પશ્ચાન્નામભિર્જુહુયાદ્ધવિઃ

નિત્યાન્ભક્તાન્સમુદિદશ્ય મહાભાગવતોત્તમઃ ।
ભૂલીલા વિમલાદ્યાશ્ચ શક્તયઃ પ્રથમં ક્રમાત્

અનંતં વિહગેંદ્રાદિ દેવતાસ્તદનંતરમ્ ।
વાસુદેવાદયઃ પશ્ચાત્તથા શક્ત્યાદિ દેવતાઃ

મૂર્ત્તયઃ કેશવાદ્યાશ્ચ તથા સંકર્ષણાદયઃ ।
મત્સ્યકૂર્માદયશ્ચૈવ તથા ચક્રાદિહેતયઃ

કુમુદાદયશ્ચ ત્રિદશાસ્તથા ચંદ્રાદિદેવતાઃ ।
ઇંદ્રાદિલોકપાલાશ્ચ તથા ધર્માદિદેવતાઃ

હોતવ્યાઃ ક્રમશસ્તસ્મિન્સંપૂજ્યાશ્ચ વિશેષતઃ ।
એતદ્વૈકુંઠહોમં તુ મહાભાગવતોત્તમઃ

નિત્યાર્ચનવિધૌ નિત્યં કુર્વીત સુસમાહિતઃ ।
ગૃહાર્ચને ગૃહદ્વારિ પંચયજ્ઞવિધાનતઃ

દત્ત્વા બલિવિધાનેન પશ્ચાદાચમનં ચરેત્ ।
ઉપવિશ્યાસને શુભ્રે કૃષ્ણાજિનકુશોત્તરે

મંત્રયોગે પ્રકુર્વીત ભોગાર્થં સુખમાત્મનઃ ।
સમ્યક્પદ્માસનાસીનો ભૂતશુદ્ધિં સમાચરેત્

પ્રાણાયામત્રયં કુર્યાન્મન્ત્રેણ વિજિતેંદ્રિયઃ ।
ઉદઙ્મુખં તતઃ કૃત્વા હૃત્પઙ્કજમનુત્તમમ્

વિકાસં તસ્ય કુર્વીત વિજ્ઞાનરવિણા હૃદિ ।
તત્કર્ણિકાયાં વહ્ન્યર્કશશિબિંબાન્યનુક્રમાત્

ત્રયં ત્રયીમયે તસ્મિંશ્ચિંતયેદ્વૈષ્ણવોત્તમઃ ।
નાનારત્નમયં પીઠં તેષામુપરિ ચિંતયેત્

તસ્મિન્હૃત્પદ્મમૂલાંતે બાલાર્કસદૃશદ્યુતિમ્ ।
અષ્ટૈશ્વર્યદલં પદ્મં મંત્રાક્ષરમયં ચરેત્

તસ્મિન્દેવ્યા સમાસીનં કોટિશીતાંશુસંનિભમ્ ।
ચતુર્ભુજં સુંદરાંગં શંખચક્રગદાધરમ્

પદ્મપત્રવિશાલાક્ષં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્ ।
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં પીતવસ્ત્રધરં પ્રભુમ્

વિચિત્રાભરણૈર્યુક્તં દિવ્યમંડનમંડિતમ્ ।
દિવ્યચંદનલિપ્તાંગં દિવ્યપુષ્પોપશોભિતમ્

તુલસીકોમલદલવનમાલાવિભૂષિતમ્ ।
બાલાર્કકોટિસદૃશં કાંત્યા દેવ્યા શ્રિયા સહ

સર્વલક્ષણલક્ષણ્યા સમાશ્લિષ્ટતનુઃ શિવમ્ ।
એવં ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રં સમાહિતમનાઃ શુચિઃ

સહસ્રં શતવારં વા યથાશક્ત્યાઽથવાપિ ચ ।
મનસૈવાર્ચનં કૃત્વા વિરમેત્તત્ર ભક્તિતઃ

તદીયાનર્ચ્ચયેદ્ભક્ત્યા તસ્મિન્કાલે સમાગતાન્ ।
તર્પયિત્વાન્નપાનાદ્યૈરનુવ્રજ્ય વિસર્જયેત્

અર્ચ્ચયિત્વા પિતૄન્દેવાંસ્તર્પયેચ્ચ વિધાનતઃ ।
સંપૂજ્યાતિથિભૃત્યાંશ્ચ ભુંજીયાતાં ચ દમ્પતી

યક્ષરાક્ષસ ભૂતાનામર્ચનં વર્જયેત્સદા ।
યો મોહાત્કુરુતે વિપ્રઃ સ ચાંડાલો ભવેદ્ધ્રુવમ્

યક્ષાણાં ચ પિશાચાનાં મદ્યમાંસભુજાં તથા ।
દિવૌકસાં તુ ભજનં સુરાપાનસમં સ્મૃતમ્

બ્રહ્મરાક્ષસવેતાલયક્ષભૂતાર્ચનં નૃણામ્ ।
કુંભીપાકમહાઘોર નરકપ્રાપ્તિસાધનમ્

કોટિજન્મકૃતં પુણ્યં યજ્ઞદાનક્રિયાદિકમ્ ।
સદ્યઃ સર્વં લયં યાતિ યક્ષભૂતાદિપૂજનાત્

સ્ત્રિયો વા પુરુષો વાપિ યક્ષભૂતાદિકાર્ચ્ચનાત્ ।
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ

ક્રિમિર્ભૂત્વાથ વિષ્ઠાયાં પિતૃભિઃ સહ મજ્જતિ ।
યક્ષાણાં ચ પિશાચાનાં તામસાનાં દિવૌકસામ્

નિવેદિતાન્નં યોઽશ્નાતિ પૂયશોણિતભુગ્ભવેત્ ।
યક્ષાન્ભૂતગણાંશ્ચાન્યાન્ક્રૂરાન્વૈ બ્રહ્મરાક્ષસાન્ ૧૦૦

ઉદ્દિશ્ય ભુઙ્ક્તે યો વિપ્રઃ સદ્યશ્ચાણ્ડાલ એવ સઃ ।
યા નારી પૂજયેદ્યક્ષાન્પિશાચોરગરાક્ષસાન્

સા યાતિ નરકં ઘોરં કાલસૂત્રમધોમુખી ।
પિતૃભિઃ સહ કલ્પાંતમુષિત્વા તત્ર દારુણે

લિહન્મૂત્રપુરીષં વૈ કૃચ્છ્રાત્સૂચિમુખૈસ્તથા ।
કૃમિભિર્ભક્ષમાણાંગો યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

પશ્ચાદ્ભૂમૌ દશાહેષુ જાયતે શતસંખ્યયા ।
તસ્માદ્યક્ષાદિકાનાં ચ દેવાનામર્ચ્ચનં ત્યજેત્

સ્વતંત્રપૂજનં યત્ર વૈદિકાનામપિ ત્યજેત્ ।
અર્ચ્ચયિત્વા જગદ્વંદ્યં દેવં નારાયણં હરિમ્

તદાવરણસંસ્થાનં દેવસ્ય પરિતોઽર્ચ્ચયેત્ ।
હરેર્ભુક્તાવશેષેણ બલિં તેભ્યો વિનિઃક્ષિપેત્

હોમં ચૈવ પ્રકુર્વીત તચ્છેષેણૈવ વૈષ્ણવઃ ।
હરેર્નિવેદિતું સમ્યગ્દેવેભ્યો જુહુયાદ્ધવિઃ

પિતૃભ્યશ્ચાપિ તદ્દદ્યાત્સર્વમાનંત્યમાપ્નુયાત્ ।
પ્રાણિનાં પીડનં યત્તદ્વિદુષાં નિરયાય વૈ

અદત્તં ચૈવ યત્કિંચિત્પરસ્વં ગૃહ્યતે નરૈઃ ।
સ્તેયં તદ્વિદ્ધિ ગિરિજે નરકસ્યૈવ કારણમ્

લશુનં મદ્યપાનાદિ મૂલકં ગૃંજનં તથા ।
તિલપિષ્ટં શિગ્રુ બિલ્વં તથા કોશાતકીં તથા

અલાબું ચૈવ વાર્તાકં બીજાલદ્યં કવચાનિ ચ ।
એવમન્યાન્યભક્ષ્યાણિ શાસ્ત્રદૃષ્ટાનિ વૈ નરઃ

ખાદન્નરકમાપ્નોતિ વિચિત્રમશિવં તથા ।
અવૈષ્ણવાનાં યચ્ચાન્નં પતિતાનાં તથૈવ ચ

અનર્પિતં તથા વિષ્ણોઃ શ્વમાંસસદૃશં ભવેત્ ।
યક્ષરાક્ષસભૂતાન્નં સુરા મદ્યં ચ ગૃઞ્જનમ્

યોઽશ્નાતિ નિરયં યાતિ પૂયશોણિતભોજનમ્ ।
એતૈઃ સંસ્થાપનસ્પર્શસહવાસાદિભિર્નરઃ

તેપિયાન્ત્યેવ નિરયં વિણ્મૂત્રકૃમિભોજનમ્ ।
પતિતાનાં ચ સંસર્ગાત્પાખંડાનાં તથૈવ ચ

સર્વયજ્ઞસ્યભોક્તારં પુરાણં પુરુષોત્તમમ્ ।
જ્ઞાત્વા સર્વં પ્રકુર્વીત નિત્યનૈમિત્તિકાઃ ક્રિયાઃ

યક્ષરાક્ષસભૂતાશ્ચ કૂષ્માણ્ડગણ ભૈરવાઃ ।
નાર્ચ્ચનીયાઃ સદા દેવિ સ્વર્ગલોકમભીપ્સુભિઃ

યક્ષરાક્ષસભૂતાનામર્ચ્ચનં વર્જયેદ્દ્વિજઃ ।
પૈશાચત્વમવાપ્નોતિ કલ્પકોટિશતત્રયમ્

તસ્માદ્રાક્ષસભૂતાનામર્ચનં પ્રતિષિધ્યતે ।
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ

રૌરવં નરકં યાતિ યક્ષભૂતગણાર્ચનાત્ ।
શંખચક્રાદિભિશ્ચિહ્નૈરન્યૈઃ પ્રિયતમૈર્હરેઃ

રહિતઃ સર્વધર્મેભ્યઃ પ્રચ્યુતો નરકં વ્રજેત્ ।
અગમ્યાગમનાદ્ધિંસા પરદ્રવ્યાપહારણાત્

અભક્ષ્યભક્ષણાત્સદ્યો નરકં સમવાપ્નુયાત્ ।
યસ્તુ પાણિગૃહીતાં ચ હિત્વાઽન્યાં યો સ્ત્રિયં વ્રજેત્

અગમ્યાગમનં તદ્ધિ સદ્યો નરકકારકમ્ ।
પતિતાનાં ચ સંસર્ગાત્પાખંડાનાં તથૈવ ચ

વિકર્મસ્થાનાં ચ તથા યાત્યેવ નિરયં નરઃ ।
સંસર્ગિણાં ચ સંસર્ગં તત્સંસર્ગમપિ ત્યજેત્

વૈષ્ણવઃ કુલમેકં તુ વર્જયેત્પાપસંયુતમ્ ।
એકાંતી સંત્યજેદ્ગ્રામં મહાપાતકમિશ્રિતમ્

તથૈવ પરમેકાન્તી તદ્દેશમપિ વર્જયેત્ ।
સ્વકર્મ્મજ્ઞાનભક્ત્યાદિ સાધનં વૈષ્ણવં સ્મૃતમ્

હરેરાજ્ઞાનુરૂપેણ કર્મજ્ઞાનાદિ યશ્ચરેત્ ।
સ એકાંતી ભવેદ્વિપ્રો વાસુદેવપરાયણઃ

અકૃત્યં વૈષ્ણવઃ પાપબુદ્ધ્યા સમ્યક્પરિત્યજેત્ ।
એકાંતી સંત્યજેચ્છાસ્ત્રં દૂષણાન્મનસાપિ ચ

તથૈવ પરમૈકાંતી હેયબુદ્ધ્યા પરિત્યજેત્ ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં કૃત્યં તુ ત્રિવિધં સ્મૃતમ્

જ્ઞાનં તથૈવલોકેઽસ્મિન્મુનિભિઃ સંપ્રકીર્તિતમ્ ।
કૃત્યાકૃત્યવિવેકં ચ પરલોકસ્ય ચિંતનમ્

તત્પ્રાપ્તિસાધનં વિષ્ણોઃ સ્વરૂપજ્ઞાનમેવ ચ ।
ભક્તિયુક્તો ભવેદ્ભક્તો નવધા સા પ્રકીર્તિતા

સુદર્શનોર્દ્ધ્વપુંડ્રાદિ તચ્ચિહ્નૈરંકનં શુભમ્ ।
સદ્ગુરોમંત્રપઠનમર્ચનં વિધિના હરેઃ

સ્મરણં કીર્તનં વિષ્ણોઃ સેવા ચ પરમાત્મનઃ ।
પ્રણામસ્તસ્ય પુરતસ્તદીયાનાં ચ પૂજનમ્

પ્રસાદતીર્થસેવા ચ ભક્તિર્નવવિધા સ્મૃતા ।
યસ્માત્પ્રપદ્યતે દેવં શરણં વૈષ્ણવો હરિમ્

પ્રપત્તિઃ સા તુ વિજ્ઞેયા ત્રિવિધા સંપ્રકીર્તિતા ।
તામસી રાજસી ચૈવ સાત્વિકી ત્રિવિધા સ્મૃતા

સાપિ ત્રિધાકૃતા સિદ્ધિઃ સામાન્યા સર્વદેહિનામ્ ।
એતચ્ચતુષ્ટયં દેવિ હેયં સંત્યજ્ય વૈષ્ણવઃ

ઉપાયભૂતં બ્રહ્મૈવમવલંબેત વૈષ્ણવમ્ ।
ઉપાયભાવાત્સંત્યજ્ય કર્મજ્ઞાનાદિકં નરઃ

કુર્વીત ભગવત્પ્રીત્યૈ મહાભાગવતોત્તમઃ ।
ત્રિકાલમર્ચયેદ્વિષ્ણું ભક્ત્યા વૈ પુરુષોત્તમમ્

નૈમિત્તિકે વિશેષેણ પૂજયેદ્વિધિના શુભે ।
પ્રત્યહં કાર્તિકે માસિ જાતીપુષ્પૈઃ સમર્ચયેત્

દદ્યાદખંડં દીપં ચ નિયતાત્મા દૃઢવ્રતઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાંતે હરિસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

ધનુષ્યુષસિ દેવેશં માસમેકં નિરંતરમ્ ।
અર્ચયેદુત્પલૈર્દેવિ કરવીરૈઃ સિતાસિતૈઃ

ધૂપદીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્યથાશક્ત્યા નિવેદયેત્ ।
સમાપ્તૌ ભોજયેદ્વિપ્રાન્મહાભાગવતોત્તમાન્

અશ્વમેધસહસ્રસ્ય ફલમાપ્નોત્યસંશયમ્ ।
તપો માસ્યુદિતે ભાનૌ સ્નાત્વા નદ્યાં વિશેષતઃ

અર્ચ્ચયેન્માધવં પુષ્પૈરુત્પલૈશ્ચ શુભાનને ।
પાયસં સઘૃતં દિવ્યં ભક્ત્યા તત્ર નિવેદયેત્

સ્નાત્વા સંપૂજયેદ્વિષ્ણું માસમેકં નિરંતરમ્ ।
શર્કરાંબુયુતં નિત્યમુદ્યાનં વિનિવેદયેત્

વૈષ્ણવાન્પૂજયેદ્ભક્ત્યા માસાન્તે શુભદર્શને ।
મધુમાસિ તથા નિત્યં બકુલૈશ્ચંપકૈરપિ

પૂજયેજ્જગતામીશં ગુડાન્નં ચ નિવેદયેત્ ।
માસાંતે વૈષ્ણવાન્વિપ્રાન્ભોજયેત્સુસમાહિતઃ

સહસ્રવાર્ષિકીં પૂજાં પ્રતિનિત્યમવાપ્નુયાત્ ।
માધવે પૂજયેદ્દેવં શતપત્રૈર્મહોત્પલૈઃ

પૂજયિત્વા વિધાનેન દધ્યન્નં ફલસંયુતમ્ ।
ગુડોદકં ચ ભક્ત્યા વૈ તસ્મિન્દેવિ નિવેદયેત્

લક્ષ્મ્યા યુક્તો જગન્નાથઃ પ્રીતો ભવતિ પાર્વતિ ।
શુક્રે તુ શુક્લકમલૈઃ પાટલૈઃ કુમુદોત્પલૈઃ ૧૫૦

અર્ચયિત્વા હૃષીકેશમન્નં ચૂતફલૈર્યુતમ્ ।
નિવેદયિત્વા ભક્ત્યા વૈ ગવાંકોટિપ્રદો ભવેત્

વૈષ્ણવાન્ભોજયિત્વાથ સર્વમાનંત્યમાપ્નુયાત્ ।
આષાઢે દેવદેવેશં લક્ષ્મીભર્તારમચ્યુતમ્

શ્રીપુષ્પૈરર્ચયેન્નિત્યં પાયસાન્નં નિવેદયેત્ ।
માસાન્તે ભોજયેદ્વિપ્રાન્મહાભાગવતોત્તમાન્

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રસ્ય પૂજાં પ્રાપ્નોત્યસંશયઃ ।
નભોમાસ્યર્ચયેદ્વિષ્ણું પુન્નાગૈઃ કેતકીદલૈઃ

અર્ચયિત્વાચ્યુતં ભક્ત્યા ન ભૂયો જન્મભાગ્ભવેત્ ।
દદ્યાદપૂપાન્ભક્ત્યાથ શર્કરાઘૃતમિશ્રિતાન્

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તદ્વત્સર્વમાનંત્યમાપ્નુયાત્ ।
નભસ્યેઽપ્યર્ચયેદીશં કુંદૈઃ કુરબકૈરપિ

ક્ષીરાન્નં ગુડસંમિશ્રં ભક્ત્યા તત્ર નિવેદયેત્ ।
ગવાંકોટિપ્રદાનસ્ય પ્રત્યહં ફલમાપ્નુયાત્

નીલોત્પલૈરિષે માસિ પૂજયેન્મધુસૂદનમ્ ।
ભક્ત્યા નિવેદયેત્તસ્મિન્ક્ષીરમાપૂપમિશ્રિતમ્

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ ।
વૈષ્ણવં લોકમાપ્નોતિ મુદિતઃ સ્વજનૈર્વૃતઃ

ઊર્જે માસિ તથા દેવિ કોમલૈસ્તુલસીદલૈઃ ।
પૂજયિત્વાચ્યુતં ભક્ત્યા તત્સાયુજ્યમવાપ્નુયાત્

ક્ષીરાજ્યશર્કરોપેતમન્નં વૈ પાયસં તથા ।
અપૂપં ચ ક્રમેણૈવ ભક્ત્યા સમ્યઙ્નિવેદયેત્

અમાયાં મંદવારે ચ વૈષ્ણવર્ક્ષે તથૈવ ચ ।
રવિસંક્રમે વ્યતીપાતે ગ્રહણં ચંદ્ર સૂર્યયોઃ

વિશેષેણાર્ચયેદ્વિષ્ણું યથાશક્ત્યા વરાનને ।
ગુરોરુત્ક્રાંતદિવસે જન્મર્ક્ષેષુ તથા હરેઃ

ઇષ્ટિં ચ વૈષ્ણવીં કુર્યાચ્છક્ત્યા વૈ દ્વિજસત્તમઃ ।
દદ્યાત્પુષ્પાંજલિં તત્ર પ્રત્યર્ચં વેદસંમિતમ્

પારણં ચાપિ કુર્વીત ચરુણા પાયસેન વા ।
વૈષ્ણવાન્ભોજયેદ્વિપ્રાઞ્છક્ત્યા દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્

કુલકોટિં સમુધૃત્ય વૈષ્ણવં પદમાપ્નુયાત્ ।
સર્વવેદૈરશક્તશ્ચેદ્યષ્ટું ભાગવતોત્તમમ્

વૈષ્ણવૈરનુવાકૈર્વા સપ્તરાત્રં નિરંતરમ્ ।
પુષ્પાંજલિસહસ્રં તુ હોમં ચ પ્રત્યહં ચરેત્

પ્રીતયે વા ભગવતઃ પ્રતિશ્લોકં યજેદબુધઃ ।
અથવા મંત્રરત્નં હિ સપ્તરાત્રં નિરંતરમ્

અષ્ટોત્તરસહસ્રં તુ જુહુયાદ્ધવિષા યજેત્ ।
વિશેષેણાર્ચયેદ્વિદ્વાન્મહાભાગવતોત્તમાન્

અંતે ચાવભૃથં કુર્યાદ્યથાવિભવસારતઃ ।
વૈષ્ણવૈરનુવાકૈશ્ચ કુર્યાદવભૃથં દ્વિજઃ

અત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન યથાશક્ત્યા દ્વિજોત્તમઃ ।
શુભે પાત્રાંતરે રમ્યે પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ભક્તિતઃ

અર્ચયેદ્ગંધપુષ્પાદ્યૈર્વસ્ત્રૈરાભરણાદિભિઃ ।
તાંબૂલેન ફલૈર્વાપિ યથાશક્ત્યા સમર્ચયેત્

ભોજયિત્વાન્નપાનાદ્યૈઃ પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ ।
આસીમાંતમનુવ્રજ્ય નમસ્કૃત્ય વિસર્જિતમ્

પુનઃ પ્રણમ્ય ભક્ત્યાથ શનૈસ્તત્ર નિવર્ત્તિતઃ ।
ગૃહં પ્રવિશ્ય દેવેશં પૂજયેત્પ્રયતાત્મવાન્

એવમભ્યર્ચયેદ્વિષ્ણું યાવજ્જીવમતંદ્રિતઃ ।
તદીયાંશ્ચ વિશેષેણ પૂજયેત્સર્વદા શુભે

આરાધનાનાં સર્વેષાં વિષ્ણોરારાધનં પરમ્ ।
તસ્માત્પરતરં દેવિ તદીયાનાં સમર્ચનમ્

અર્ચયિત્વાપિ ગોવિંદં તદીયાન્નાર્ચયેત્પુનઃ ।
ન સ ભાગવતો જ્ઞેયઃ કેવલં દાંભિકઃ સ્મૃતઃ

પુમાંસ્તસ્માત્પ્રયત્નેન વૈષ્ણવાન્પૂજયેત્સદા ।
સર્વં તરતિ દુઃખૌઘં મહાભાગવતાર્ચનાત્

એવમુક્તં મયા દેવિ વિષ્ણોરારાધનં પરમ્ ।
નિત્યનૈમિત્તિકં ચૈવ તદીયાનાં ચ પૂજનમ્

પૌરુષં તસ્ય યાથાત્મ્યં ફલસાધનમેવ ચ ।
તસ્યાવસથદેહં ચ કર્માદ્યપિ ચતુષ્ટયમ્ ।
તવ પ્રોક્તં મયા દેવિ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે વિષ્ણુપૂજાવિધાનવૈષ્ણવાચારકથનંનામ ત્રિપંચાશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ