પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.238

રુદ્ર ઉવાચ-
ભ્રાતરં નિહતં જ્ઞાત્વા હિરણ્યકશિપુસ્તતઃ ।
તપસ્તેપે મહાદૈત્યો મેરોઃ પાર્શ્વે ચ માં પ્રતિ

દિવ્યવર્ષસહસ્રાણિ વાયુભક્ષો મહાબલઃ ।
જપન્પંચાક્ષરં મંત્રં પૂજયામાસ માં શુભે

તતઃ પ્રહૃષ્ટમનસા તમવોચં મહાસુરમ્ ।
વરં વૃણીષ્વ દૈતેય યત્તે મનસિ વર્ત્તતે ।
તતઃ પ્રોવાચ દૈતેયો માં પ્રસન્નં શુભાનને

હિરણ્યકશિપુરુવાચ-
દેવાસુરમનુષ્યાણાં ગંધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
પશુપક્ષિમૃગાણાં ચ સિદ્ધાનાં વૈ મહાત્મનામ્

યક્ષવિદ્યાધરાણાં ચ કિન્નરાણાં તથૈવ ચ ।
સર્વેષામેવ રોગાણામાયુધાનાં તથૈવ ચ ।
સર્વેષામૃષિમુખ્યાનામવધ્યત્વં પ્રયચ્છ મે

રુદ્ર ઉવાચ-
એવમસ્ત્વિતિ તદ્રક્ષસ્ત્વબ્રુવં પ્રિયદર્શને ।
મત્તો મહદ્વરં પ્રાપ્ય સ દૈતેયો મહાબલઃ

જિત્વા મહેંદ્રં દેવાંશ્ચ સ ત્રૈલોક્યેશ્વરોઽભવત્ ।
સર્વાંશ્ચ યજ્ઞભાગાંશ્ચ સ્વયમેવાગ્રહીદ્બલાત્

ત્રાતારં નાધિગચ્છંતિ દેવતાસ્તેન નિર્જિતાઃ ।
તસ્યૈવ કિંકરાઃ સર્વે ગંધર્વા દેવદાનવાઃ

યક્ષાશ્ચનાગાઃ સિદ્ધાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ વશવર્તિનઃ ।
ઉત્તાનપાદસ્ય સુતાં કલ્યાણીં નામ કન્યકામ્

ઉપયેમે વિધાનેન દૈત્યરાજો મહાબલઃ ।
તસ્યાં જાતો મહાતેજાઃ પ્રહ્લાદો દૈત્યરાટ્શુભે

અનુરક્તો હૃષીકેશે ગર્ભવાસેઽપિ યો હરૌ ।
સર્વાવસ્થાસુ કૃત્યેષુ મનોવાક્કાયકર્મ્મભિઃ

નાન્યં જાનાતિ દેવેશાત્પ્રસન્નાત્મા સનાતનાત્ ।
સ કાલેઽપિ વિનીતઃ સન્ગુરુગેહે વસત્સુધીઃ

અધીત્ય સર્વવેદાંશ્ચ શાસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ ।
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય ગુરુણા સહ દૈત્યજઃ

પિતુઃ સમીપમાગત્ય વવંદે વિનયાન્વિતઃ ।
તં પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં તનયં શુભલક્ષણમ્ ।
અંકે નિધાય દૈત્યેંદ્રઃ પ્રોવાચેદં સુવિસ્મિતમ્

હિરણ્યકશિપુરુવાચ-
પ્રહ્લાદ ચિરકાલં ત્વં ગુરુગેહે નિવેશિતઃ ।
યદુક્તા ગુરુણા વિદ્યા તન્મમાચક્ષ્વ સુવ્રત

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇતિ પૃષ્ટઃ સ્વપિત્રા વૈ પ્રહ્લાદો જન્મવૈષ્ણવઃ ।
પ્રાહ દૈત્યેશ્વરં પ્રીત્યા વચનં કલુષાપહમ્

પ્રહ્લાદ ઉવાચ-
યો વૈ સર્વોપનિષદામર્થઃ પુરુષ ઈશ્વરઃ ।
તં વૈ સર્વગતં વિષ્ણું નમસ્કૃત્વા બ્રવીમિ તે

રુદ્ર ઉવાચ-।
ઇતિ વિષ્ણુસ્તુતિં શ્રુત્વા દૈત્યરાડ્ વિસ્મયાન્વિતઃ ।
ઉવાચ તં ગુરું રોષાત્કિં ત્વયોક્તં મમાત્મજે

મમાત્મજસ્ય દુર્બુદ્ધે હરિસંસ્તવમીદૃશમ્ ।
કિમર્થમુક્તવાન્જાડ્યમકાર્ય્યં બ્રાહ્મણોચિતમ્

અશ્રાવ્યં મદમિત્રસ્ય સ્તવમેતં મમાગ્રતઃ ।
બાલેનાપિકૃતંત્વેતત્ત્વત્પ્રસાદાદ્દિવજાધમ

ઇત્યુક્ત્વા પરિતો વીક્ષ્ય દૈત્યરાટ્ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
ઉવાચ દૈત્યમેકં તુ બંધયૈનં દ્વિજાધમમ્

ઇતિરાજવચઃ શ્રુત્વા સ બબંધ ભૃગોઃ સુતમ્ ।
બધ્યમાનં ગુરું દૃષ્ટ્વા પ્રહ્લાદો બ્રાહ્મણપ્રિયઃ ।
ઉવાચ પિતરં તાત ઇદં મે નોક્તવાન્ગુરુઃ

કૃપયા દેવદેવસ્ય શિક્ષિતોસ્મિ હરેઃ પ્રભો ।
નાન્યો ગુરુર્મે ભવતિ સ એવ પ્રેરકો હરિઃ

શ્રોતા મંતા તથા વક્તા દ્રષ્ટા સર્વગ ઈશ્વરઃ ।
હરિરેવાક્ષયઃ કર્ત્તા નિયંતા સર્વદેહિનામ્ ।
તસ્માદનાગસો વિપ્રો મોક્તવ્યોઽયં ગુરુઃ પ્રભો

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇતિ પુત્રવચઃ શ્રુત્વા હિરણ્યકશિપુસ્તતઃ ।
તં બ્રાહ્મણં મોચયિત્વા સ્વસુતં પ્રાહ વિસ્મયાત્

કિં વત્સ ત્વં ભ્રમસ્યેવં મિથ્યાવાક્યૈર્દ્વિજન્મનઃ ।
કો વિષ્ણુઃ કિં તુ તદ્રૂપં કુત્રાસૌ સંસ્થિતો હરિઃ

અહમેવેશ્વરો લોકે ત્રૈલોક્યાધિપતિર્યતઃ ।
મામેવાર્ચ્ચય ગોવિંદં ત્યજ શત્રું દુરાસદમ્

અથવા શંકરં દેવં રુદ્રં લોકગુરું પ્રભુમ્ ।
અર્ચ્ચયસ્વાસુરાધ્યક્ષં સર્વૈશ્વર્ય્યપ્રદં શિવમ્

ત્રિપુંડ્રધારણં કૃત્વા ભસ્મના દૈત્યપૂજિતમ્ ।
પૂજયિત્વા મહાદેવં પાશુપત્યોક્તમાર્ગતઃ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇતિ દૈત્યપતેર્વાક્યં શ્રુત્વા દૈત્યપુરોહિતાઃ

પુરોહિતા ઊચુઃ-
એવમેવ મહાભાગ કુરુષ્વ વચનં પિતુઃ ।
ત્યજ શત્રું કૈટભારિં પૂજયસ્વ ત્રિલોચનમ્

રુદ્રાત્પરતરો દેવો નાસ્તિ સર્વપ્રદો નૄણામ્ ।
પિતા તવાપિ તસ્યૈવ પ્રસાદાદીશ્વરોઽભવત્

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા પ્રહ્લાદો જન્મવૈષ્ણવં

પ્રહ્લાદ ઉવાચ-
અહો ભગવતઃ શ્રેષ્ઠા યન્માયા મોહિતં જગત્ ।
અહો વેદાંતવિદુષઃ સર્વલોકેષુ પૂજિતાઃ

બ્રાહ્મણા અપિ ચાપલ્યાદ્વદંત્યેવં મદાન્વિતાઃ ।
નારાયણઃ પરં બ્રહ્મ તત્વં નારાયણઃ પરમ્

નારાયણઃ પરો ધ્યાતા ધ્યાનં નારયણઃ પરમ્ ।
ગતિર્વિશ્વસ્ય જગતઃ શાશ્વતં શિવમચ્યુતઃ

ધાતા વિધાતા જગતો વાસુદેવઃ સનાતનઃ ।
વિશ્વમેવેદં પુરુષસ્તદ્વિશ્વમુપજીવતિ

હિરણ્મયવપુર્નિત્યઃપુંડરીકનિભેક્ષણઃ ।
શ્રીભૂલીલાપતિઃ સૌમ્યોનિર્મ્મલઃ શુભવિગ્રહઃ

તેનૈવ સૃષ્ટૌ બ્રહ્મેશૌ સર્ગે દેવોત્તમૌ વિભૂ ।
તસ્યૈવાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય વર્ત્તેતે બ્રહ્મશંકરૌ

ભીષાસ્માદ્વાતિ પવનો ભીષોદેતિ દિવાકરઃ ।
ભીષાસ્માદગ્નિશ્ચંદ્રોઽથ મૃત્યુર્ધાવતિ પંચમઃ

આસીદેકો હરિર્દિવ્યો દેવો નારાયણઃ પરઃ ।
બ્રહ્મા નેંદ્રો ન ચેશાનો ન ચ ચંદ્ર દિવાકરૌ

ન વા દ્યાવાપૃથિવ્યૌ ચ નક્ષત્રાણિ દિવૌકસઃ ।
તસ્ય વિષ્ણોઃ પરં ધામ સદા પશ્યંતિ સૂરયઃ

એવં સર્વોપનિષદામર્થં હિત્વા દ્વિજોત્તમાઃ ।
રાગાલ્લોભાદ્ભયાદ્વાપિ કિં બ્રવીથ મમાગ્રતઃ

તં સર્વરક્ષકં દેવં ત્યક્ત્વા સર્વેશ્વરં હરિમ્ ।
કથં પાષંડમાશ્રિત્ય પૂજયામિ ચ શંકરમ્

લક્ષ્મીપતિં દેવદેવમનંતં પુરુષોત્તમમ્ ।
ઇંદીવરદલશ્યામં પદ્મપત્રાયતેક્ષણમ્

શ્રીવત્સલક્ષિતોરસ્કં સર્વ્વાભરણભૂષિતમ્ ।
સદા કુમારં સર્વ્વેશં નિત્યાનન્દસુખપ્રદમ્

કૃષ્ણં દધ્યુર્મહાત્માનો યોગિનઃ સનકાદયઃ ।
યમર્ચયંતિ બ્રહ્મેશ શક્રાદ્યા દેવતાગણાઃ

યસ્ય પત્ન્યાઃ કટાક્ષાર્દ્ધદૃષ્ટ્યા દૃષ્ટા દિવૌકસઃ ।
બ્રહ્મેંદ્ર રુદ્ર વરુણ યમ સોમ ધનાધિપાઃ

યન્નામસ્મરણાદેવ પાપિનામપિ સત્વરમ્ ।
મુક્તિર્ભવતિ જંતૂનાં બ્રહ્માદીનાં સુદુર્લભા

સ એવં રક્ષકઃ શ્રીશો દેવાનામપિ સર્વદા ।
તમેવ પૂજયિષ્યામિ લક્ષ્મ્યા સંયુતમચ્યુતમ્

પ્રાપ્સ્યામિ સુસુખેનૈવ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ।
રુદ્ર ઉવાચ-
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હિરણ્યકશિપુસ્તતઃ

ક્રોધેન મહતાવિષ્ટો જજ્વાલાગ્નિરિવાપરઃ ।
પરિતો વીક્ષ્ય દૈતેયાનિત્યાહ ક્રોધમૂર્છિતઃ

હિરણ્યકશિપુરુવાચ -
ભીષણૈઃ શસ્ત્રસંઘાતૈઃ પ્રહ્લાદં પાપકારિણમ્ ।
મમાજ્ઞયા ઘાતયધ્વં શત્રુપૂજનતત્પરમ્

રક્ષિતા હરિરેવેતિ રક્ષતે તેન વાત્સલાત્ ।
અદ્યૈવ સફલં તસ્ય પશ્યેયં હરિરક્ષણમ્

રુદ્ર ઉવાચ-
તદોદ્યતાસ્ત્રા દૈતેયા હંતું દૈત્યેશ્વરાત્મજમ્ ।
પરિવાર્ય મહાત્માનં તસ્થુર્દૈત્યેશ્વરાજ્ઞયા

પ્રહ્લાદોઽપિ તથા વિષ્ણું ધ્યાત્વા હૃદયપંકજે ।
જપન્નષ્ટાક્ષરં મંત્રં તસ્થૌ ગિરિરિવાપરઃ

તં જઘ્નુઃ પરિતો વીરાઃ શૂલતોમરશક્તિભિઃ ।
પ્રહ્લાદસ્ય વપુસ્તત્ર હરિસંસ્મરણાચ્છુભે

વિષ્ણોઃ પ્રભાવાદ્દુદ્ધર્ષાદ્વજ્રભૂતમભૂદ્ભૃશમ્ ।
તતઃ સંપ્રાપ્ય તદ્ગાત્રં મહાસ્ત્રાણિ સુરદ્વિષામ્

નીલોત્પલદલાનીવ પેતુશ્ચિછન્નાઃ ક્ષિતૌ શુભે ।
અલ્પમપ્યસ્ય તદ્ગાત્રં ભેત્તું દૈત્યા ન ચ ક્ષમાઃ

વિસ્મિતાવાઙ્મુખાસ્તસ્થુર્દૈત્ય રાજાંતિકે ભટાઃ ।
તાદૃગ્વિધં મહાત્માનં દૃષ્ટ્વા પુત્રં મહાબલમ્

વિસ્મયં પરમં ગત્વા દૈત્યરાટ્ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
આદિદેશ તતઃ સર્વાન્દંદશૂકાન્મહાવિષાન્

વાસુકિપ્રભૃતીન્ભીમાન્ખાદયધ્વમિતિ ક્રુધા ।
આદિષ્ટાસ્તેન રાજ્ઞાથ તે નાગાઃ સુમહાબલાઃ

જ્વલિતાસ્યા મહાભીમાસ્તં ચ ખાદુર્મહાબલમ્ ।
ગરુડધ્વજભક્તં તં વિદશ્ય ગરલાયુધાઃ

નિર્વિષાશ્ચ્છિન્નદશના બભૂવુરનિલાશનાઃ ।
વૈનતેયસહસ્રેણ છિન્નગાત્રાઃ સુવિહ્વલાઃ

પ્રદુદ્રુવુર્દિશઃ સર્વાવમંતો રુધિરં ભૃશમ્ ।
તાદૃગ્વિધાન્મહાસર્પાન્દૃષ્ટ્વા દૈત્યપતિસ્તદા

આદિદેશ તતઃ ક્રુદ્ધો દિગ્ગજાન્સુમદાન્વિતાન્ ।
નિર્દિષ્ટાસ્તેન રાજ્ઞાથ દિગ્ગજાશ્ચ મદોદ્ધતાઃ

પરિવાર્યાથ તં જઘ્નુર્દંતૈઃ પૃથુતરૈર્ભૃશમ્ ।
અથ દિગ્ગજદંતાશ્ચ છિન્નમૂલાઃ પતન્ભુવિ

દંતૈર્વિનાકૃતા નાગા ભયાર્તા વૈ પ્રદુદ્રુવુઃ ।
તાન્દૃષ્ટ્વાથ મહાનાગાન્દૈત્યેંદ્રઃ કુપિતો બલી

પ્રજ્વાલ્ય ચ મહાવહ્નિં ચિક્ષેપ સુતમાત્મનઃ ।
જલશાયિપ્રિયં દૃષ્ટ્વા પ્રહ્લાદં હવ્યવાહનઃ

ન દદાહ ચ તં ધીરં સુશીતઃ સમભૂચ્છિખી ।
અદહ્યમાનં તં બાલં દૃષ્ટ્વા રાજા સુવિસ્મિતઃ

પ્રાદાત્તસ્મૈ વિષં ઘોરં સર્વભૂતહિતં તદા ।
તસ્ય વિષ્ણોઃ પ્રભાવાચ્ચ વિષમસ્યામૃતં ભવેત્

અર્પણાત્તસ્ય દેવસ્ય વિષં ચામૃતમશ્નુતે ।
એવમાદ્યૈર્વધોપાયૈર્ઘોરરૂપૈઃ સુદારુણૈઃ

મોહયિત્વાત્મજં રાજા તસ્યાવધ્યત્વમીક્ષ્ય ચ ।
તતઃ સામ્ના સુતં પ્રાહ દૈત્યરાડ્વિસ્મયાકુલઃ

હિરણ્યકશિપુરુવાચ-
ત્વયા વિષ્ણોઃ પરત્વં ચ સમ્યગુક્તં મમાગ્રતઃ ।
વ્યાપિત્વાત્સર્વભૂતાનાં વિષ્ણુરિત્યભિધીયતે

યોઽસૌ સર્વગતો દેવઃ સ એવ પરમેશ્વરઃ ।
તસ્ય સર્વગતત્વં વૈ પ્રત્યક્ષં દર્શયસ્વ મે

ઐશ્વર્યશક્તિતેજાંસિ જ્ઞાનવીર્યબલાનિ ચ ।
પરસ્ય તસ્ય પરમં રૂપં ગુણવિભૂતયઃ

સમ્યગ્દૃષ્ટ્વા પ્રયત્નેન વિષ્ણું મન્યે દિવૌકસામ્ ।
મમ પ્રતિબલો લોકે નાસ્તિ દેવેષુ કશ્ચન

ઈશાનવરદાનેન સર્વભૂતેષ્વવધ્યતામ્ ।
પ્રાપ્તવાન્સર્વભૂતાનાંનદુર્જયત્વં ચ માનદ ।
ઈશ્વરત્વં લભેદ્વિષ્ણુર્માં જિત્વા બલવીર્યતઃ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહ્લાદઃ પ્રાહ વિસ્મિતઃ ।
હરેઃ પ્રભાવં દૈન્યસ્ય કથયામાસ સુવ્રતઃ

પ્રહ્લાદ ઉવાચ-
યોઽસૌ નારાયણઃ શ્રીમાન્પરમાત્મા સનાતનઃ ।
વસનાત્સર્વભૂતેષુ વાસુદેવઃ સ ઉચ્યતે

સર્વસ્યાપિ જગદ્ધાતા વિષ્ણુરિત્યભિધીયતે ।
ન કિંચિદસ્માદન્યં તુ જગત્સ્થાવર જંગમમ્

સર્વત્ર ચિદચિદ્વસ્તુ રૂપં તસ્યૈવ નાન્યથા ।
ત્રિપાદ્વ્યાપ્તિઃ પરં વ્યોમ્નિ પાદવ્યાપ્તિ કલાદ્ભુતા

યોઽસૌ ચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ ।
યોગિભિર્દૃશ્યતે ભક્ત્યા નાભક્ત્યા દૃશ્યતે ક્વચિત્

દ્રષ્ટું ન શક્યો રોષાચ્ચ મત્સરાદ્વા જનાર્દનઃ ।
દેવતિર્યઙ્મનુષ્યેષુ સ્થાવરેષ્વપિ જંતુષુ ।
વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ સર્વ્વેષુ ક્ષુદ્રેષ્વપિ મહત્સુ ચ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇતિ પ્રહ્લાદવચનં શ્રુત્વા દૈત્યવરસ્તદા ।
ઉવાચ રોષતામ્રાક્ષો ભર્ત્સયંશ્ચ સુતં મુહુઃ

હિરણ્યકશિપુરુવાચ-
અસૌ સર્વગતો વિષ્ણુરપિ ચેત્પરમઃ પુમાન્ ।
પ્રત્યયં દર્શયસ્વાદ્ય બહુભિઃ કિં ચ લાપિતૈઃ

મહાદેવ ઉવાચ-।
ઇત્યુક્ત્વા સહસા દૈત્યઃ પ્રાસાદસ્તંભમાત્મનઃ ।
તાડયામાસ હસ્તેન પ્રહ્લાદમિદમબ્રવીત્

હિરણ્યકશિપુરુવાચ-
અસ્મિન્દર્શય તં વિષ્ણું યદિ સર્વગતો ભવેત્ ।
અન્યથા ત્વાં વધિષ્યામિ મિથ્યાવાક્યપ્રલાપિનમ્

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા સહસા ખઙ્ગમાકૃષ્ય દિતિજેશ્વરઃ ।
પ્રહ્લાદોરસિ ચિક્ષેપ હંતું ખઙ્ગેન તં રુષા

તસ્મિન્ક્ષણે મહાશબ્દઃ સ્તંભે સંશ્રૂયતે ભૃશમ્ ।
સંવર્તાશનિસંરાવૈઃ ખમિવ સ્ફુટિતાંતરમ્

તેન શબ્દેન મહતા દૈત્યશ્રોત્રવિઘાતિના ।
સર્વે નિપાતિતા ભૂમૌ છિન્નમૂલા ઇવ દ્રુમાઃ

બિભ્યંતઃ સંપ્લુતં દૈત્યા મેનિરે વૈ જગત્ત્રયમ્ ।
તતઃ સ્તંભે મહાતેજા નિષ્ક્રાંતો વૈ મહાહરિઃ

ચકાર સ મહાઘોરં જગત્ક્ષયનિભં સ્વનમ્ ।
તેન નાદેન મહતા તારકાઃ પતિતા ભુવિ

નૃસિંહવપુરાસ્થાય તત્રૈવાવિરભૂદ્ધરિઃ ।
અનેકકોટિસૂર્ય્યાગ્નિ તેજસા સ સમાવૃતઃ

મુખે પંચાનનપ્રખ્યઃ શરીરે માનુષાકૃતિઃ ।
દંષ્ટ્રાકરાલવદનઃ સ્ફુરજ્જિહ્વામ્બરોદ્ધતઃ

જ્વાલાવલિતકેશાંતસ્તપ્તાલાતેક્ષણો વિભુઃ ।
સહસ્રબાહુભિર્દીર્ઘૈઃ સર્વાયુધસમન્વિતૈઃ

વૃતો મેરુરિવાભાતિ બહુશાખાનગાન્વિતઃ ।
દિવ્યમાલ્યાંબરધરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

તસ્થૌ નૃકેસરીરૂપઃ સંહર્ત્તું સર્વદાનવાન્ ।
તં દૃષ્ટ્વા ઘોરસંકાશં નરસિંહં મહાબલમ્

દગ્ધાક્ષિપક્ષ્મો દૈત્યેંદ્રો વિહ્વલાંગઃ પપાત હ ।
પ્રહ્લાદોઽથ તદા દૃષ્ટ્વા નારસિંહોપમં હરિમ્

જયશબ્દેન દેવેશં નમશ્ચક્રે જનાર્દનમ્ ।
દદર્શ તસ્ય ગાત્રેષુ નૃસિંહસ્ય મહાત્મનઃ ૧૦૦

લોકાન્સમુદ્રા ન્સદ્વીપાન્સુરગંધર્વમાનુષાન્ ।
અજાંડાનાં સહસ્રં તુ સટાગ્રે તસ્ય દૃશ્યતે

દૃશ્યંતે તસ્ય નેત્રેષુ સોમસૂર્ય્યાદયસ્તથા ।
કર્ણયોરશ્વિનૌ દેવૌ દિશશ્ચ વિદિશસ્તથા

લલાટે બ્રહ્મરુદ્રૌ ચ નભો વાયુશ્ચ નાસિકે ।
ઇંદ્રાગ્ની તસ્ય વક્ત્રાંતેજિહ્વાયાં તુ સરસ્વતી

દંષ્ટ્રાસુ સિંહશાર્દૂલાઃ શરભાશ્ચ મહોરગાઃ ।
કંઠે ચ દૃશ્યતે મેરુઃ સ્કંધેષ્વપિ મહાદ્રયઃ

દેવતિર્ય્યઙ્મનુષ્યાશ્ચ બાહુષ્વપિ મહાત્મનઃ ।
નાભૌ ચાસ્યાંતરિક્ષં ચ પાદયોઃ પૃથિવીતથા

રોમસ્વોષધયઃ સર્વાઃ પાદપા નખપંક્તિષુ ।
નિઃશ્વાસેષુ ચ વેદાશ્ચ સાઙ્ગોપાઙ્ગસમન્વિતાઃ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ ।
સર્વાઙ્ગેષુ પ્રદૃશ્યંતે ગંધર્વાપ્સરસશ્ચ યે

ઇત્થં વિભૂતયસ્તસ્ય દૃશ્યંતે પરમાત્મનઃ ।
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં વનમાલાવિભૂષિતમ્

શંખચક્રગદાખઙ્ગ શાર્ઙ્ગાદ્યૈર્હેતિભિર્યુતમ્ ।
સર્વોપનિષદામર્થં દૃષ્ટ્વા દૈત્યેશ્વરાત્મજઃ

હર્ષાશ્રુજલસિક્તાંગઃ પ્રણનામ મુહુર્મુહુઃ ।
દૈત્યેંદ્રસ્તુ હરિં દૃષ્ટ્વા ક્રોધાન્મૃત્યુવશે સ્થિતઃ

યોદ્ધું ખઙ્ગં સમુદ્યમ્ય નૃસિંહં તમભિદ્રવત્ ।
અથ દૈત્યગણાઃ સર્વ્વે લબ્ધસંજ્ઞા મહાબલાઃ

સ્વાન્યાયુધાનિ ચાદાય હરિં જઘ્નુસ્ત્વરાન્વિતાઃ ।
પલાલકાણ્ડાનિ યથા વહ્નૌ ક્ષિપ્તાન્યનેકશઃ

તથૈવ ભસ્મતાં યાંતિ મહાસ્ત્રાણિ હરેસ્તનૌ ।
તાન્યનીકાનિ દૈત્યાનાં દૃષ્ટ્વા નરહરિસ્તદા

સટૈર્દદાહ ચ જ્વાલામાલાવિરચિત સ્ફુટૈઃ ।
નૃકેસરિ સટોદ્ભૂતવહ્નિના દાનવા ભૃશમ્

નિર્ભસ્મિતા ગણાઃ સર્વે નિઃશેષં તદભૂદ્બલમ્ ।
પ્રહ્લાદં સાનુગં હિત્વા ભસ્મિતે વીક્ષ્ય તદ્બલે

ક્રોધાદ્દૈત્યપતિઃ ખઙ્ગમાકૃષ્યાભિપ્રપદ્યત ।
ખઙ્ગહસ્તં તુ દૈત્યેંદ્રં જગ્રાહૈકેન બાહુના

પાતયામાસ દેવેશો યથા શાખાં મહાનિલઃ ।
ગૃહીત્વા પતિતં ભૂમૌ મહાકાયં નૃકેસરી

સ્વોત્સંગે સ્થાપયામાસ દદર્શાસૌ મુખં હરેઃ ।
વિષ્ણુનિંદાકૃતંપાપંતથાવૈષ્ણવદોષજમ્

નૃસિંહસ્પર્શનાદેવનિર્ભસ્મિતમભૂત્તદા ।
અથદૈત્યેશ્વરસ્યાથમહદ્ગાત્રંનૃકેસરી

નખેર્વિદારયામાસતીક્ષ્ણૈર્વજ્રનિભૈર્ઘનૈઃ ।
સનિર્મ્મલાત્માદૈત્યેંદ્ર પઃશ્યન્સાક્ષાન્મુખં હરેઃ

નખનિર્ભિન્નહૃદયઃ કૃતાર્થો વિજહાવસૂન્ ।
તદ્ગાત્રં શતધા ભિત્ત્વા નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મહાહરિઃ

આકૃષ્યાંત્રાણિ દીર્ઘાણિ કંઠે સંસક્તવાન્પ્રિયાન્ ।
અથ દેવગણાઃ સર્વ્વે મુનયશ્ચ તપોધનાઃ

બ્રહ્મરુદ્રૌ પુરસ્કૃત્ય શનૈઃ સ્તોતું સમાયયુઃ ।
તે પ્રસાદયિતું ભીતા જ્વલંતં વિશ્વતોમુખમ્

માતરં જગતાં ધાત્રીં ચિંતયામાસુરીશ્વરીમ્ ।
હિરણ્યવર્ણાં હરિણીં સર્વ્વોપદ્રવનાશિનીમ્

વિષ્ણોર્નિત્યાનવદ્યાંગીં ધ્યાત્વા નારાયણીં શુભામ્ ।
દેવીસૂક્તજપૈર્ભક્ત્યા નમશ્ચક્રુઃ સનાતનીમ્

તૈશ્ચિંત્યમાના સા દેવી તત્રૈવાવિરભૂત્તદા ।
ચતુર્ભુજા વિશાલાક્ષી સર્વાભરણભૂષિતા

દુકૂલવસ્ત્રસહિતાં દિવ્યમાલાનુલેપનામ્ ।
તાં દૃષ્ટ્વા દેવદેવસ્ય પ્રિયાં સર્વે દિવૌકસઃ

ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવીં પ્રસન્નં કુરુતે પ્રિયમ્ ।
ત્રૈલોક્યસ્યાભયં સ્વામી યથા દદ્યાત્તથા કુરુ

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તા સહસા દેવી પ્રિયં પ્રાપ્ય જનાર્દનમ્ ।
પ્રણિપત્ય નમસ્કૃત્ય પ્રસીદેતિ ઉવાચ તમ્

તાં દૃષ્ટ્વા મહિષીં સ્વસ્ય પ્રિયાં સર્વ્વેશ્વરો હરિઃ ।
રક્ષઃશરીરજં ક્રોધં તત્યાજ પ્રીતવત્ક્ષણાત્

અંકમાદાય તાં દેવીં સમાશ્લિષ્ય દયાનિધિઃ ।
કૃપાસુધાર્દ્રદૃષ્ટ્યા વૈ નિરૈક્ષત સુરાન્હરિઃ

તતો જયજયેત્યુચ્ચૈઃ સ્તુવતાં નમતાં તદા ।
તદ્દયાદૃષ્ટિદૃષ્ટાનાં સાનંદઃ સંભ્રમોઽભવત્

તતો દેવગણાઃ સર્વે હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ ।
ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવં નમસ્કૃત્ય જગત્પતિમ્

દેવગણા ઊચુઃ -
દ્રષ્ટુમત્યદ્ભુતં તેજો ન શક્તાસ્તે જગત્પતે ।
અત્યદ્ભુતમિદં રૂપં બહુબાહુપદાંકિતમ્

જગત્ત્રયસમાક્રાંતં તેજસ્તીક્ષ્ણતરં તવ ।
દ્રષ્ટું સ્થાતું ન શક્તાઃ સ્મઃ સર્વ્વ એવ દિવૌકસઃ

મહાદેવ ઉવાચ-।
ઇત્યર્થિતસ્તુ વિબુધૈસ્તેજસ્તદતિભીષણમ્ ।
ઉપસંહૃત્ય દેવેશો બભૂવ સુખદર્શનઃ

શરત્કોટીંદુસંકાશઃ પુંડરીકનિભેક્ષણઃ ।
સુધામય સટાપુંજ વિદ્યુત્કોટિનિભઃ શુભઃ

નાનારત્નમયૈર્દિવ્યૈઃ કેયૂરૈઃ કટકાન્વિતૈઃ ।
બાહુભિઃ કલ્પવૃક્ષસ્ય શાખૌઘૈરિવ સત્ફલૈઃ

ચતુર્ભિઃ કોમલૈર્દિવ્યૈરન્વિતઃ પરમેશ્વરઃ ।
જપાકુસુમસંકાશૈઃ શોભિતઃ કરપંકજૈઃ

શંખચક્રગૃહીતાભ્યામુદ્બાહુભ્યાં વિરાજિતઃ ।
વરદાભયહસ્તાભ્યામિતરાભ્યાં નૃકેસરી

શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કો વનમાલાવિભૂષિતઃ ।
ઉદ્યદ્દિનકારાભ્યાં ચ કુણ્ડલાભ્યાં વિરાજિતઃ

હારકેયૂરકટકૈર્ભૂષણૈઃ સમલંકૃતઃ ।
સવ્યાંગસ્થ શ્રિયાયુક્તો રાજતે નરકેસરી

લક્ષ્મીનૃસિંહં તં દૃષ્ટ્વા દેવતાઃ સમહર્ષયઃ ।
આનન્દાશ્રુજલૈઃ સિક્તા હર્ષનિર્ભરચેતસઃ

આનંદસિંધુમગ્નાસ્તે નમશ્ચક્રુર્નિરંતરમ્ ।
અર્ચયામાસુરાત્મેશં દિવ્યપુષ્પસમર્પણૈઃ

રત્નકુંભૈઃ સુધાપૂર્ણૈરભિષિચ્ય સનાતનમ્ ।
વસ્ત્રૈરાભરણૈર્ગંધૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપૈર્મ્મનોરમૈઃ

દિવ્યૈર્નિવેદિતૈર્દીપૈરર્ચ્ચયિત્વા નૃકેસરિમ્ ।
તુષ્ટુવુઃ સ્તવનૈર્દિવ્યૈર્નમશ્ચક્રુર્મ્મુહુર્મ્મહુઃ

તતઃ પ્રસન્નો લક્ષ્મીશસ્તેષામિષ્ટાન્વરાન્દદૌ ।
તતો દેવગણૈઃ સાર્ધં સર્વ્વેશો ભક્તવત્સલઃ

પ્રહ્લાદં સર્વદૈત્યાનાં ચક્રે રાજાનમવ્યયમ્ ।
આશ્વાસ્ય ભક્તં પ્રહ્લાદમભિષિચ્ય સુરોત્તમૈઃ

દદૌ તસ્મૈ વરાનિષ્ટાન્ભક્તિં ચાવ્યભિચારિણીમ્ ।
તતો દેવગણૈઃ સર્વૈઃ સ્તૂયમાનો નૃકેસરી

વિકીર્ણપુષ્પવપુભિસ્તત્રૈવાંતરધીયત ।
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે સ્વંસ્વં સ્થાનં પ્રપેદિરે

પુનશ્ચ યજ્ઞભાગાન્સ્વાન્બુભુજુઃ પ્રીતમાનસાઃ ।
તતો દેવાઃ સગંધર્વા નિરાતંકાભવંસ્તદા

તસ્મિન્હતે મહાદૈત્યે સર્વ એવ પ્રહર્ષિતાઃ ।
પ્રહ્લાદસ્તુ તદા ચક્રે રાજ્યં ધર્મેણ વૈષ્ણવઃ

હરેઃ પ્રસાદાલ્લબ્ધં તુ રાજ્યં વૈષ્ણવસત્તમઃ ।
બહુભિર્યજ્ઞદાનાદ્યૈરર્ચયિત્વા નૃકેસરિમ્

કાલે હરિપદં પ્રાપ યોગિગમ્યં સનાતનમ્ ।
એતત્પ્રહ્લાદચરિતં યે તુ શૃણ્વંતિ નિત્યશઃ

તે સર્વેપાપનિર્મુક્તા યાસ્યંતિ પરમાં ગતિમ્ ।
એતત્તે કથિતં દેવિ નૃસિંહં વૈભવં હરેઃ ।
શેષાં ચ વૈભવાવસ્થાં શૃણુ દેવિ યથાક્રમમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સહિંતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે નૃસિંહપ્રાદુર્ભાવોનામાષ્ટત્રિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ