પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.232

શંકર ઉવાચ-
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે દાનવાદ્યા મહાબલાઃ ।
ઉત્પાટ્ય મંદરં શૈલં ચિક્ષિપુઃ પયસાંનિધૌ

તતો નારાયણઃ શ્રીમાન્ભગવાન્ભૂતભાવનઃ ।
કૂર્મરૂપેણ તં શૈલં દધારામિતવિક્રમઃ

અનાદિમધ્યાંતવપુર્વિશ્વરૂપઃ સનાતનઃ ।
અધારયદ્ગિરિવરં સંપૂજ્યો જગદીશ્વરઃ

તથૈકેન ભુજેનૈવ ઈશ્વરઃ સર્વગોઽવ્યયઃ ।
તતો દેવાસુરાઃ સર્વે મમંથુઃ ક્ષીરસાગરમ્

સર્પ્પરાજેન સંવેષ્ટ્ય ઘર્ઘરં મંદરાચલમ્ ।
મથ્યમાનેઽથ દુગ્ધાબ્ધૌ દૈવતૈઃ સુમહાબલૈઃ

ઉત્પાદનાર્થં લક્ષ્મ્યાશ્ચ સર્વ એવ મહર્ષયઃ ।
ઉપોષ્ય નિયમં કૃત્વા જેપુઃ શ્રીસૂક્તમેવ ચ

સહસ્રનામપઠનં ચક્રુર્દિવ્યા દ્વિજોત્તમાઃ ।
એકાદશ્યાં તુ શુદ્ધાયાં મથ્યમાને મહાંબુધૌ

ઉપોષ્ય ઋષયઃ સર્વે જપ્તં શ્રીમંત્રમુત્તમમ્ ।
કાંક્ષમાણાશ્ચ યે જપ્તું લક્ષ્મીનારાયણં હરિમ્

ધ્યાત્વા સમર્ચ્ચયામાસુર્દ્વિજાગ્ર્યા મુનિસત્તમાઃ ।
તતસ્તસ્મિન્મુહૂર્તે તુ મથ્યમાને મહાંબુધૌ

સમભૂત્તત્ર પ્રથમં કાલકૂટં મહાવિષમ્ ।
મહાપીડં મહાઘોરં સંવર્તાગ્નિસમપ્રભમ્

દૃષ્ટ્વા પ્રદુદ્રુવુઃ સર્વે ભયાર્તા દેવદાનવાઃ ।
તતસ્તાન્વિદ્રુતાન્દૃષ્ટ્વા ભયાર્ત્તાન્સુરસત્તમાન્

તતસ્તાનબ્રુવં વાક્યમહં તત્ર શુભેક્ષણે ।
ભોભો દેવગણાઃ સર્વૈર્ન ભેતવ્યં વિષં પ્રતિ

અહમાહારયિષ્યામિ કાલકૂટં મહાવિષમ્ ।
ઇત્યુક્તાસ્તે મયા સર્વે દેવા ઇંદ્ર પુરોગમાઃ

સાધુસાધ્વિતિ વાક્યૈર્માં તુષ્ટુવુઃ પ્રણતા ભૃશમ્ ।
તદ્દૃષ્ટ્વા મેઘસંકાશં પ્રાદુર્ભૂતં મહાવિષમ્

ધ્યાત્વા નારાયણં દેવં હૃદયે ગરુડધ્વજમ્ ।
ઉદયાદિત્યસંકાશં શંખચક્રગદાધરમ્

શ્રીભૂમિસહિતં દેવં તપ્તકાંચનકુણ્ડલમ્ ।
એકાગ્રમનસા ધ્યાત્વા સર્વદુઃખહરં પ્રભુમ્

નામરૂપં મહામંત્રં જપ્ત્વા લક્ષ્મ્યાસમન્વિતમ્ ।
તદ્વિષં તુ મહાઘોરમાદ્યં સર્વભયંકરમ્

નામત્રયપ્રભાવાચ્ચ વિષ્ણોઃ સર્વગતસ્ય વૈ ।
વિષં તદભવજ્જીર્ણં લોકસંહારકારકમ્

અચ્યુતાનંત ગોવિન્દ ઇતિ નામત્રયં હરેઃ ।
યો જપેત્પ્રયતોભક્ત્યા પ્રણવાદ્યં નમોંતકમ્

તસ્ય મૃત્યુભયં નાસ્તિ વિષરોગાગ્નિજં મહત્ ।
નામત્રયં મહામંત્રં જપેદ્યઃ પ્રયતાત્મવાન્

કાલમૃત્યુભયં ચાપિ તસ્ય નાસ્તિ કિમન્યતઃ ।
ઇતિ નામત્રયેણૈવ પીતં દેવિ મયા વિષમ્

તતઃ પ્રહૃષ્ટાસ્ત્રિદશાસ્તુષ્ટુવુર્માં સુવિસ્મિતાઃ ।
માં પ્રણમ્ય પુનર્દેવા મમંથુઃ ક્ષીરસાગરમ્ ।
તસ્મિન્પ્રમથ્યમાને તુ મયા દેવૈશ્ચ ભામિનિ

જ્યેષ્ઠા દેવી સમુત્પન્ના રત્નસ્રગ્વાસસા વૃતા ।
ઉત્પન્ના સાઽબ્રવીદ્દેવાન્કિંકર્ત્તવ્યં મયેતિ વૈ

તામબ્રુવંસ્તુ તે દેવીં સર્વદેવગણા ભૃશમ્ ।
દેવા ઊચુઃ ।
યેષાં ગૃહાંતરે રમ્યે કલહઃ સંપ્રવર્ત્તતે

તત્તે સ્થાનં પ્રયચ્છામો વસ તત્રાશુભાન્વિતા ।
પરુષં ભાષણં નિત્યં વદંત્યનૃતવાદિનઃ

સંધ્યાકાલે તુ યે પાપાઃ સ્વપંતિ મલચેતસઃ ।
તેષાં વેશ્મનિ સંતિષ્ઠ દુઃખદારિદ્ર્યદાયિની

કપાલકેશભસ્માસ્થિ તુષાંગારાનિ યત્ર તુ ।
તત્ર તે સતતં સ્થાનં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

યસ્યવેશ્મ કપાલાસ્થિ ભસ્મકેશાદિ ચિહ્નિતમ્ ।
તત્ર વસાશુભે નિત્યં કલિના સહ નિત્યશઃ

અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં યસ્ત્વાચામતિ દુર્મ્મતિઃ ।
તં ભજસ્વ મહાદેવિ કલુષેણ ભૃશં વૃતમ્

તુષાંગારકપાલાશ્મવાલુકા વસ્ત્ર ચર્મ્મભિઃ ।
દંતધાવનકર્તારો ભવિષ્યંતિ નરાધમાઃ

રમસ્વ કલિના દેવિ તેષાં વેશ્મસુ નિત્યશઃ ।
તિલપિષ્ટં કલંજં ચ કલિગં શિગ્રુ ગૃંજનમ્

છત્રાકં વિડ્વરાહં ચ બિલ્વં કોશાતકીફલમ્ ।
અલાબું ચ પલાંડું ચ યે ખાદંતિ નરાધમાઃ ।
તેષાં ગેહે હ્યવસ્થાનં દેવી દારિદ્ર્યદે સદા

રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યાદિશ્ય સુરાઃ સર્વે જ્યેષ્ઠાં ચ કલિવલ્લભામ્ ।
પુનશ્ચ મંથનં ચક્રુઃ ક્ષીરાબ્ધિં સુસમાહિતાઃ

તતશ્ચ વારુણી દેવી સમુત્પન્ના શુભાનને ।
અનંતો નાગરાજોઽથ તાં જગ્રાહ સુલોચનામ્

તતઃ સુરા સમુત્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા ।
વૈનતેયસ્ય ભાર્યાભૂત્સર્વલક્ષણશોભિતા

તતોઽપ્સરોગણા દિવ્યા ગંધર્વાશ્ચ મહૌજસઃ ।
જજ્ઞિરે રૂપસંપન્ના મધુગાયનતત્પરાઃ

ઐરાવતસ્તતો જજ્ઞે તથૈવોચ્ચૈઃશ્રવા હયઃ ।
ધન્વંતરિઃ પારિજાતં સુરભિઃ સર્વકામધુક્

એતાન્સર્વાન્સહસ્રાક્ષો જગ્રાહ પ્રીતમાનસઃ ।
તતઃ પ્રભાતસમયે દ્વાદશ્યામુદિતે રવૌ

મથ્યમાને પુનસ્તસ્મિન્દેવૈરિંદ્ર પુરોગમૈઃ ।
તતઃ પ્રહૃષ્ટવદનૈસ્તૂયમાના મહર્ષિભિઃ

ઉત્પન્ના શ્રીર્મહાલક્ષ્મી સર્વલોકેશ્વરી શુભા ।
બાલાર્કકોટિસંકાશા કનકાંગદભૂષિતા

હેમાંબુજસમાસીના સર્વલક્ષણશોભિતા ।
પદ્મપત્ત્રવિશાલાક્ષી નીલકુંચિતમૂર્દ્ધજા

દિવ્યચંદનલિપ્તાંગી દિત્યપુષ્પૈરલંકૃતા ।
નાનારત્નમયૈર્દિવ્યૈઃ સર્વૈરાભરણૈર્યુતા

તનુમધ્યા જગદ્ધાત્રી પીનોન્નતપયોધરા ।
ચતુર્હસ્તા વિશાલાક્ષી પૂર્ણેંદુસદૃશાનના

વસુપાત્રં માતુલુંગં સ્વર્ણપદ્મયુગં શુભમ્ ।
વિભ્રાણા હસ્તકમલૈઃ સર્વાભરણભૂષિતૈઃ

અમ્લાનપંકજાં માલાં ધારયંતી હ્યુરઃ સ્થલે ।
દદૃશુસ્તાં મહાદેવીં સર્વલોકહિતૈષિણીમ્

ઈશ્વરીં સર્વભૂતાનાં માતરં પદ્મમાલિનીમ્ ।
નારાયણીં જગદ્ધાત્રીં નારાયણહૃદાલયામ્

તાં વિલોક્ય મહાલક્ષ્મીં પ્રહૃષ્ટાઃ સર્વદેવતાઃ ।
અવાદયંતઃ પટહાન્ દિવિદેવગણા ભૃશમ્

વવર્ષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ વનદેવ્યો નિરંતરમ્ ।
જગુર્ગંધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

વવુઃ પુણ્યાસ્તથાવાતાઃ સુપ્રભોઽભૂદ્દિવાકરઃ ।
જજ્વલુશ્ચાગ્નયઃ શાંતાઃ પ્રસન્નાશ્ચ દિશો દશ

અનંતરં શીતરશ્મિરુદભૂત્ક્ષીરસાગરે ।
સુધામયૂખવાન્સોમો માતુર્ભ્રાતા સુખાવહઃ

નક્ષત્રાધિપતિશ્ચાભૂચ્ચંદ્રો વૈ લોકમાતુલઃ ।
તતો જાયા હરેઃ પુણ્યા તુલસી લોકપાવની

સમુત્પન્ના જગદ્ધાત્રી પૂજાર્થં શાર્ઙ્ગિણો હરેઃ ।
તતઃ પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે દેવા દિવૌકસઃ

તં શૈલં પૂર્વવત્સ્થાપ્ય પરિપૂર્ણમનોરથાઃ ।
સમેત્ય માતરં સર્વે શિવબ્રહ્મપુરોગમાઃ

સ્તુત્વા નામસહસ્રેણ જેપુઃ શ્રીસૂક્તસંહિતાઃ ।
તતઃ પ્રસન્ના સા દેવિ સર્વાન્દેવાનુવાચ હ

શ્રીરુવાચ-
વરં વૃણીધ્વં ભદ્રં વો વરદાહં સુરોત્તમાઃ ।
રુદ્ર ઉવાચ-
ઊચુઃ પ્રાંજલયો દેવાઃ શ્રિયં નમ્રાત્મમૂર્તયઃ

દેવા ઊચુઃ -
પ્રસીદ કમલે દેવિ સર્વલોકેશ્વરપ્રિયે ।
વિષ્ણોર્વક્ષસ્થલે દેવિ ભવ નિત્યાનપાયિની

ત્રૈલોક્યં પાલયા દેવી નિત્યા ત્વં પરમેશ્વરી ।
યદપાંગાશ્રિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્

ત્વયા વિલોકિતાઃ સર્વે પ્રભવંતિ દિવૌકસઃ ।
માતા રુદ્રાદિદેવાનામૈશ્વર્યં ત્વત્કટાક્ષતઃ

એતદિચ્છામહે દેવિ જગન્માતર્નમોસ્તુ તે ।
રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્તા દૈવતૈઃ સર્વૈર્લોકમાતા મહેશ્વરી

એવમસ્ત્વિતિ તાન્દેવાન્પ્રાહ નારાયણપ્રિયા ।
તતો નારાયણઃ શ્રીશઃ શંખચક્રગદાધરઃ

તથૈવાવિરભૂદ્બ્રહ્મા પૂર્વવત્ક્ષીરસાગરે ।
તતઃ પ્રતુષ્ટુવુર્દેવા નમસ્કૃત્વા જનાર્દનમ્

ઊચુઃ પ્રાંજલયઃ સર્વે પ્રહૃષ્ટવદનાઃ શુભાઃ ।
દેવા ઊચુઃ-
ગૃહાણ દેવીં સર્વ્વેશ મહિષીં તવ વલ્લભામ્

જગત્સંરક્ષણાર્થાય લક્ષ્મીમનપગામિનીમ્ ।
રુદ્ર ઉવાચ-
ઇત્યુક્ત્વા મુનિભિઃ સર્વે દેવા બ્રહ્મપુરોગમાઃ

નાનારત્નમયે દિવ્યે પીઠે બાલાર્કસંનિભે ।
નિવેશ્ય દેવીં દેવં ચ આનંદાશ્રુપરિપ્લુતાઃ

દિવ્યામ્બરૈર્દિવ્યમાલ્યૈર્નાનારત્નવિભૂષિતૈઃ ।
લક્ષ્મ્યા સહ સમાસીનમર્ચયામાસુરચ્યુતમ્

ગંધૈર્ધૂપૈશ્ચ દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈશ્ચ સુધામયૈઃ ।
અપ્રાકૃતૈઃ ફલૈર્દિવ્યૈરર્ચયામાસુરીશ્વરીમ્

અમૃતાદુત્થિતા દેવી તુલસી કોમલા શુભા ।
તયા શ્રીપાદયુગલમર્ચ્ચયામાસુરંજસા

પ્રદક્ષિણત્રયં કૃત્વા નમસ્કૃત્વા મુહુર્મુહુઃ ।
તષ્ટુવુસ્તુતિભિર્દ્દેવા હર્ષપૂર્ણાશ્રુવિક્લવાઃ

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્સર્વદેવેશ્વરો હરિઃ ।
અભીષ્ટાન્પ્રદદૌ તેભ્યો વરાન્દેવ્યા સહ પ્રભુઃ

તતઃ સુહૃષ્ટાઃ સુરમાનુષાદ્યા લક્ષ્મીકટાક્ષાર્પ્પિત દૃષ્ટિપૂતાઃ ।
પ્રભૂતધાન્યાર્થયુતા નિરંતરં સુખં પરં પ્રાપુરનામયા ભૃશમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે ઉમામહેશ્વરસંવાદે લક્ષ્મ્યુત્પત્તિર્નામ દ્વાત્રિંશદધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ