પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.215

સૌભરિરુવાચ-
યુધિષ્ઠિરેદમાકર્ણ્ય નારદસ્ય વચઃ શુભમ્ ।
શિબિરૌશીનરો રાજા વિનીતસ્તમુવાચ હ

શિબિરુવાચ-
મુને મયા તુ માહાત્મ્યં શ્રુતં મધુવનસ્ય વૈ ।
ત્વન્મુખાત્કિંતુ સંદેહો હ્યેકોસ્તિ મમ માનસે

યેન ધર્માત્મના સર્વે તારિતા નિજબાંધવાઃ ।
જન્મદ્વયકૃતા હ્યાસીત્સ કથં સ્વૈરિણીસુતઃ

એતદાચક્ષ્વ ભગવન્સર્વસ્વં વેત્સિ તત્ત્વતઃ ।
અતીતં વર્ત્તમાનં ચ ભવિષ્યમપિ નારદ

નારદ ઉવાચ-
એકદા મુનયઃ સર્વે હરિદ્વારે સમાગતાઃ ।
દશમ્યાં જ્યેષ્ઠશુક્લસ્ય યુક્તાયાં સર્વપર્વભિઃ

તત્ર તે વિધિવત્સ્નાત્વા કૃત્વા ચ સ્વક્રિયાં શુભામ્ ।
હિમાચલસ્ય પૃષ્ઠે તુ સ્વસ્થચિત્તા ઉપાવિશન્

તારાત્મજો બુધસ્તત્ર મુનિસંગે સમાગતઃ ।
ર્સૌદર્યભરસંયુક્તઃ સ્મરો મૂર્ત્ત ઇવાપરઃ

તં સમાગતમાલોક્ય સમુત્તસ્થુર્મુનીશ્વરાઃ ।
તેનાભિવંદિતા મૂર્ધ્ના પુનસ્તે સમુપાવિશન્

બુધસ્યાદરમાલોક્ય વિહિતં મુનિપુંગવૈઃ ।
મુનિપુત્રઃ સ પપ્રચ્છ પિતરં સ્વમિતિ પ્રભો

મુનિપુત્ર ઉવાચ-
કોઽયં તાત સમાયાતઃ સૌંદર્યેણાપરઃ સ્મરઃ ।
વ્યાસાદિભિર્મુનિવરૈર્ભૃશં તસ્યાદરઃ કૃતઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય સ ધર્માત્મા સ્વસ્ય પુત્રસ્ય ભાષિતમ્ ।
બભાષે મુનિશાર્દૂલઃ પુત્રં નિર્બંધસંયુતમ્

પિતોવાચ-
બૃહસ્પતેઃ સુરગુરોઃ સુતસ્તારોદરોદોદ્ભવઃ ।
બુદ્ધિમાન્બુધનામાયં શશિવંશકરઃ પરઃ

પુત્ર ઉવાચ-
કિં ત્વયા કથિતં તાત નિઃસંબંધપરં વચઃ ।
બૃહસ્પતેઃ સુતો યસ્તુ સ કથં શશિવંશકૃત્

જજ્ઞે ન સૂયયા તાત વિધુરત્રેર્મુનીશ્વરાત્ ।
તસ્યવંશસ્ય કર્ત્તાયં કથં સુરગુરોઃ સુતઃ

એષ મે માનસે તાત સંશયો વર્તતે મહાન્ ।
તમપાકુરુ વિપ્રેંદ્ર સંદિહાનસ્ય મે શિશોઃ

પિતોવાચ-
પુરા બૃહસ્પતેર્ભાર્યા તારાનામ યશસ્વિની ।
ચંદ્રેણાપહૃતા તાત બલાદ્બલવતા તદા

અપહૃત્ય તદા નીતા સ્વગૃહં વિધિના ગુરોઃ ।
ભાર્યા સા તુ તયા સાર્દ્ધં રમિતં તેન વૈ ચિરમ્

તસ્માગર્ભોઽભવત્તાત કાલેન કિયતા તદા ।
તતો બૃહસ્પતિર્ભાર્યા નિજાં તાં સમયાચત

ચંદ્રમાપિ મદાવિષ્ટો ન દદૌ બલદર્પિતઃ ।
તતો બૃહસ્પતિસ્તાત દેવૈઃ શક્રાદિભિઃ સહ

સન્નદ્ધો યોદ્ધુમારેભે સમં બલવદિંદુના ।
સહાયાર્થં વિધોઃ શુક્રઃ સમં દિતિજદાનવૈઃ

સમાગતસ્તદા તાત તસ્મિન્રણસમુદ્યમે ।
તતસ્તારાનિમિત્તં વૈ યુદ્ધં પ્રાવર્ત્તતોલ્બણમ્

કરિષ્યતે સર્વજનૈઃ પ્રધાનં તારકામયમ્ ।
તસ્મિન્યુદ્ધે મહાભીમે હતા દેવાશ્ચ દાનવાઃ

ન કસ્યચિજ્જયસ્તાત બભૂવ ન પરાજયઃ ।
તતઃ સમાગતો બ્રહ્મા સંનિવાર્યોલ્બણં રણમ્

દદૌ બૃહસ્પતેસ્તારાં બોધયિત્વા નિશાપતિમ્ ।
બૃહસ્પતિસ્તુ તાં વીક્ષ્ય તારાં ગર્ભવતીં તદા ।
ક્રુદ્ધો વિરિંચેઃ પ્રત્યક્ષં સમાજે દેવદૈત્યયોઃ

બૃહસ્પતિરુવાચ-
શૃણુષ્વ મામકં વાક્યં તારે તરલલોચને ।
કસ્યાયં ધ્રિયતે ગર્ભો ભવતેંદોર્મમાથવા

પિતોવાચ-
એવં મુહુર્મુહુઃ પૃષ્ટા સા ચ લજ્જાવતી શુભા ।
યદા ન કથયામાસ કિંચિત્તાત તદગ્રતઃ

તદાયં પશ્યતાં તેષાં દેવાનાં ચ સુરદ્વિષામ્ ।
ઉત્પન્નસ્તામુવાચેદં જનનીં ચ રુષાન્વિતઃ

બુધ ઉવાચ-
કસ્માન્ન કથ્યતે દુષ્ટે મદીયો જનકસ્ત્વયા ।
લજ્જાં વિહાય સંપશ્ય શાપસ્ય મમ વૈભવમ્

પિતોવાચ-।
ઇત્યુક્ત્વા જલમાદાય યદા શપ્તું સમુદ્યતઃ ।
તદા સા મંદમાહેદં પિતા તવ સુધાકરઃ

ઇત્યુક્તે ચ તયા સાધ્વ્યા ચંદ્ર સ્વઃતનયં બુધમ્ ।
અમું ગૃહીત્વા સાનંદં જગામ નિજમંદિરમ્

બૃહસ્પતિસ્તુ તાં તારાં ગૃહીત્વા સ્વગૃહં યયૌ ।
બ્રહ્મા દેવાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ તેપિ સ્વં સ્વં ગૃહં યયુઃ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યસ્ત્વં માં પરિપૃષ્ટવાન્ ।
બૃહસ્પતિસ્ત્રિયાં જાતો યથાયં ચંદ્રવંશકૃત્

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યાકર્ણ્ય પિતુર્વાક્યં જહાસોચ્ચૈર્મુનેઃ સુતઃ ।
ઉવાચ ચ સ્વપિતરં કુંડોઽયં સ્વૈરિણીસુતઃ

ઉવાચ ચ પિતા પુત્રં હા પુત્રેદં ન ભણ્યતામ્ ।
સર્વસત્વાંતરજ્ઞોઽયં શપ્સ્યતે ત્વાં ત્વદુક્તવિત્

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તે તેન મુનિના ચાંદ્રિર્જ્ઞાત્વા તદીરિતમ્ ।
સર્વેષાં શૃણ્વતાં પ્રાહ મુનીનામિતિ ભૂપતે

બુધ ઉવાચ-
શૃણ્વંતુ મુનિશાર્દૂલા ભવંતો મમ ભાષિતમ્ ।
યદિ સાધ્વથવા સાધુ વિચારયત મા ચિરમ્

ભવતાં તત્વબુદ્ધીનાં દર્શનાર્થમિહાગતઃ ।
કૃતવાન્કસ્યચિન્નાહમપરાધં મનાગપિ

અસૂયયા કિમર્થં મામવજાનંતિ દુર્મદાઃ ।
સ્વજન્મસફલત્વાય ભવદ્દર્શનલાલસઃ

સ્વભાવ એવ દુષ્ટાનાં સાધૂનપિ નિરેનસઃ ।
ઉદ્વેજયંતિ યત્ક્વાપિ મિષ્ટવાચઃ પિકા ઇવ

દુઃસ્વભાવં ન મુંચંતિ દુષ્ટાઃ સત્સંગમાદપિ ।
ગંગાબુસંગમેનાપિ ક્ષારતામિવ નીરધિઃ

અહો વ્યાધસ્ય દુષ્ટત્વં મુનિવૃત્તીન્યતો મૃગાન્ ।
વને મૃગચરાન્હંતિ નિજગાનવિદોઽપિ સઃ

મત્સ્યૈઃ કિમપરાદ્ધં હિ ધીવરાણાં દુરાત્મનામ્ ।
યજ્જલે ચરતસ્તીર્થે ઘ્નંતિ તત્પ્રકૃતિર્હિ સા

સાધવોઽપિ ન મુંચંતિ સ્વભાવં દુષ્ટસંગતાઃ ।
વૃતા વિષાગ્નિયુક્સર્પૈઃ શ્રીખંડા ઇવ શીતતામ્

પરોદયેપિ નૃત્યંતિ કિં સ્વપક્ષસ્ય સાધવઃ ।
યથોન્મના મુનિવરા વારિવાહસ્ય બર્હિણઃ

ધારયંતિ પરાર્થે હિ નિજાંગમપિ સાધવઃ ।
પિતૃદેવમનુષ્યાણામર્થે મત્પિતૃવત્કલાઃ

નિજોદયસ્તુ સાધૂનાં સ્વચ્છસ્યાનંદહેતવઃ ।
યથા કુમુદપુષ્પાણાં મત્પિતુઃ શીતલત્વિષઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુદીર્ય વચઃ ક્રોધાદ્બુધસ્તં મુનિબાલકમ્ ।
શશાપેતિ ત્વમપ્યાશુ કુંડો ભવ મહીતલે

એવમાકર્ણ્ય તં શાપં પિતા બુધવિસર્જિતમ્ ।
સ્વપુત્રં પાતયામાસ તદંઘ્ર્યોઃ ક્ષમ્યતામિતિ

ઉવાચ ચ ન જાનાતિ બાલોઽયં તવ વૈભવમ્ ।
નોચિતં ક્રોધકરણમસ્મિન્બાલે ભવાદૃશૈઃ

કુતશ્ચિત્કારણાત્સાધોઃ ક્રુદ્ધસ્ય પ્રકૃતિક્ષમા ।
હુતાશનપ્રતપ્તસ્ય શીતત્વમિવ ચાંબુનઃ

અતઃ ક્ષમાં વિધાયાશુ વિધેહ્યસ્મિન્નનુગ્રહમ્ ।
બાલે વિવેકરહિતે ક્ષમાસારા હિ સાધવઃ

નારદ ઉવાચ-
ઇત્યુક્તસ્તેન મુનિના શીતાંશુતનયસ્તદા ।
ક્રોધં તત્યાજ શાંતાત્મા ચક્રે તસ્મિન્નનુગ્રહમ્

બુધ ઉવાચ-
અયં તવ મુને બાલઃ કુંડત્વં પ્રાપ્ય ભૂતલે ।
દત્તયજ્ઞોપવીતઃ સઁલ્લપ્સ્યસે હિ નિજાસ્પદમ્

એવં સ મુનિપુત્રો વૈ બુધશાપાન્નૃપોત્તમ ।
કુંડત્વં પ્રાપ્તવાન્ભૂમૌ પિતરો યેન તારિતાઃ

ઇદં પવિત્રં માહાત્મ્યં શ્રુત્વા મધુવનસ્ય વૈ ।
સમસ્તમશ્વમેધસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

યે નરા ધારયંત્યસ્ય માહાત્મ્યસ્યાર્થમુત્તમમ્ ।
હૃદયે યત્ર તત્તેષાં વિષયૈર્નાભિભૂયતે

યે પઠિષ્યંતિ માહાત્મ્યં શ્રોષ્યંતિ ચ મહાધિયઃ ।
દેહાંતે વિષ્ણુસાલોક્યં ગમિષ્યંતિ ન સંશયઃ

ઇદમનિશપવિત્રં તુભ્યમાવર્ણિતં મે મધુવનસુચરિત્રં શ્રીપતેઃ પ્રીતિકારિ ।
કલિકલુષકલાપચ્છેદને દક્ષમક્ષોત્પથગમનનિરાસે કારણં પુણ્યમૂર્તૌ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે મધુવનવર્ણનોનામ પંચદશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ