પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.205

શિવશર્મોવાચ-
એકદાઽત્ર મહાતીર્થે પંકે મગ્નાં પયસ્વિનીમ્ ।
દૃષ્ટ્વા સ રાક્ષસશ્રેષ્ઠસ્તામુદ્ધર્તું વિવેશ હ

ગોરક્ષણે મહાન્ધર્મો રક્ષતુઃ સ્વર્ગતિર્ભવેત્ ।
ચિંતયન્નિતિ મધ્યે તુ સગૃહીતોંબુહસ્તિના

નીતસ્તુ વારિણોઽધસ્તાજ્જલપૂર્ણોદરસ્તદા ।
તત્યાજ જીવિતં સદ્યસ્તેન પીડિતવિગ્રહઃ

દિવ્યરૂપં સમાસ્થાય વિમાનમપિ ઢૌકિતમ્ ।
ગણેન પ્રહિતેનાથ દૈવૈરિંદ્રપુરોગમૈઃ

ગચ્છન્નિતિ મયા પૃષ્ટઃ સ નિશાચરપુંગવઃ ।
મુક્તિદેઽત્ર મહાતીર્થે મૃત્યું પ્રાપ્ય સદુર્લભે

કથં દેવપદપ્રાપ્તિર્જાતા તવ મહામતે ।
ઇત્યુક્તો મામુવાચેદં વાંછાસીદત્ર મેઽનઘ

તસ્મિન્ગતે પુણ્યજને સ્વર્ગં પુણ્યવતાં પદમ્ ।
એકાકિના મયા વિષ્ણુઃ સદ્ગતિઃ પ્રાપિતસ્તદા

ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્સ્વપન્જાગ્રત્સ્નાનં કુર્વંશ્ચ નિત્યશઃ ।
તમેવ પુંડરીકાક્ષમહં દધ્યાવનન્યધીઃ

હરે તવ પદાંભોજમહં શરણમાગતઃ ।
બ્રહ્મત્વે ચ મહેશત્વે નેંદ્રત્વે મમ માનસમ્

પ્રાર્થયન્નિત્યહં તાત તમેવ પુરુષોત્તમમ્ ।
ઉષિતોઽત્ર મહાતીર્થે કૃત્વા નિર્વિષયં મનઃ

વિષ્ણુશર્મોવાચ-
વસતોઽત્ર મહાતીર્થે મરણં ચેત્તવાભવત્ ।
કથં જન્મ પુનઃ પ્રાપ્તં ત્વયેતિ મમ સંશયઃ

મર્યાદાં યસ્ય તીર્થસ્ય ત્યક્ત્વાપિ ધનલોભતઃ ।
રાક્ષસાન્મરણં પ્રાપ્તાઃ પથિકસ્તે ચ વાહકાઃ

યસ્ય તીર્થવરસ્યાસ્ય જલપાનાદ્દિવંગતાઃ ।
તથૈવ રાક્ષસોઽપ્યસ્મિન્નપમૃત્યુમવાપ્ય સઃ

નક્રતઃ સ્વેચ્છયા સ્વર્ગં જગામ તવ પશ્યતઃ ।
ન નૂનં તત્ર મરણં જાતં યજ્જન્મ દૃશ્યતે

નારદ ઉવાચ-
શિવે નિશમ્ય પુત્રસ્ય શિવશર્મા શુભં વચઃ ।
ઉવાચ પૂર્વવૃત્તાંતં કારણં નિજજન્મનઃ

શિવશર્મોવાચ-
વિષ્ણુશર્મન્શૃણુષ્વેદં કારણં મમ જન્મનઃ ।
કથયામિ તવાગ્રેઽહં શ્રુત્વા નિઃસંશયો ભવ

એકદા વિષ્ણુપૂજાયાં મયિ ધ્યાનં સમાસ્થિતે ।
દુર્વાસાઃ પ્રકૃતિક્રોધી મમાશ્રમમુપાગતઃ

તમાગતમવિજ્ઞાય વિષ્ણુધ્યાનપરાયણઃ ।
તસ્થિવાંસ્તદવસ્થોઽહં ચિરં તં નામસંસ્મરન્

સમુહૂર્તં મુનિઃ સ્થિત્વા મમાગ્રે ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
આત્મનાત્માનમાહેદમુચ્ચૈરારક્તલોચનઃ

દુર્વાસા ઉવાચ-
અહો અત્રેરહં પુત્રોઽનસૂયાગર્ભસંભવઃ ।
શિવાંશો માનુષેણાલમવજ્ઞાતોઽમુના ભવમ્

ત્રિલોકીરાજ્યતઃ શક્રો મયા યેન પ્રપાતિતઃ ।
તં મામપિ મનુષ્યોઽયમવજાનાતિ દુર્મતિઃ

યો બિભેતિ ન કઃ સોસિ મત્તઃ કાલાનલાદિવ ।
મુક્ત્વા દેવત્રયીં લોકે યતઃ સાર્હત્તમા મમ

યામસૌ ધ્યાયતે મૂઢો દેવતાં ધ્યાનમાસ્થિતઃ ।
ન કથં બોધયત્યેનં સેતિ મૂર્ત્તિસ્થિતો યમઃ

નૂનં નારાયણં દેવં ધ્યાયત્યેષ જગદ્ગુરુમ્ ।
યદ્ધ્યાનામૃતતૃપ્તો હિ ન બાહ્યજ્ઞાનવાનયમ્

હરિં વા બ્રહ્મ વા શંભુમન્યં વા ધ્યાયતામહમ્ ।
મયાયં સર્વથા દંડ્યો મદવજ્ઞાકરો હ્યયમ્

શિવશર્મોવાચ-
એવં વિચિંતયિત્વા સ સુમતિં મામબોધયત્ ।
શશાપ ચ વિબુદ્ધં મામિતિક્રોધારુણેક્ષણઃ

મામવજ્ઞાય યશ્ચિત્તે ધ્યાનકાલે મનોરથઃ ।
કુતસ્તેન ભવેહ્યસ્મિન્ભવિષ્યતિ હિ સર્વથા

ઇત્યુક્ત્વા સ યદા તાત ચલિતો મુનિરત્રિજઃ ।
તદા મયા ચરણયોર્ગૃહીતોભયભીરુણા

ઇત્યુક્તશ્ચ મુનિશ્રેષ્ઠ ક્ષમ્યતાં રુડ્વિમુચ્યતામ્ ।
માદૃશા ન વિજાનંતિ સમ્યક્કર્મ ભવાદૃશામ્

શાપં ત્વં દત્તવાન્ઘોરં સાંપ્રતં મે નિરેનસઃ ।
પ્રસીદ મમ નમ્રસ્ય શાપાંતે કુર્વનુગ્રહમ્

ઇત્યુક્તઃ કોપમુત્સૃજ્ય દુર્વાસા શીતલોભવત્ ।
કિમેતન્નોચિતં તાત સ યતશ્ચંદ્રશેખરઃ

ઉવાચેતિ સમાં ધીમાંસ્તં ભૂત્વા બ્રાહ્મણોત્તમઃ ।
અત્રૈવ મરણં પ્રાપ્ય ન ભૂયો જન્મ લપ્સ્યસે

ઇતિ મામનુગૃહ્યાથ સ જગામ દિગંબરઃ ।
ઉષિત્વા તદ્દિનં તાત મયા સત્કારપૂજિતઃ

ન મુનેર્ભાષિતં મિથ્યા ચિંતયિત્વાહમિત્યપિ

જગામ સ્વગૃહં ચિત્તે પશ્ચાત્તાપં વહન્નિતિ ।
અહો મે ધ્યાયતો નિત્યં સ તીર્થાશ્રમિણસ્તથા

દર્શનં દુર્લભં જાતં શ્રીપતેરિહ જન્મનિ ।
ચાતકસ્યેવ મેઘસ્ય શુચૌ સંતાપકારિણિ

કુતોઽયમાગતો મહ્યં વૈકુંઠગતિરોધકઃ ।
જનસ્ય પ્રસ્થિતસ્યેવ જલદો કાલવારિમુક્

ન દોષોઽસ્તિ મુનેર્નૂનં તસ્યૈવેચ્છાહરેઃ ખલુ ।
સુદર્શનં હિ દત્ત્વાપિ મમજન્માંતરં કૃતમ્

મયા સંસારભીતેન ગ્રાહ્યં પાદાંબુજંહરેઃ ।
નિદાઘાતપતપ્તેન પથિકેનેવ પાદપઃ

કિં ધનાપત્યયોષિદ્ભિરનિત્યૈશ્ચાન્યબંધુભિઃ ।
ગોવિંદપરમાનંદ રામેતિ મમજલ્પતઃ

ઉદાસીનવદાસીનઃ કુંટુબેષુ હરિં ભજન્ ।
પ્રારબ્ધમેવ ભોક્ષ્યામિ કર્માણ્યન્યાન્યતર્જયન્

ચિંતયન્નિત્યહં તાત કિયદ્ભિર્વાસરૈરહમ્ ।
પ્રાપ્તવાન્સ્વગૃહં સ્નાત્વા હરિપાદોદકાંતરે

પિતુર્મરણમાખ્યાતં માત્રે બંધુભ્ય એવ ચ ।
શ્રુત્વા તેઽપિ શુચં ચક્રુર્નાવિંદન્નિમમસ્થિરમ્

સત્યલોકાદિ લોકેષુ નિસ્પૃહોઽહં ગૃહે વસન્ ।
મરણં પ્રાપ્તવાન્કૂલે ગંગાયા મુનિસેવિતે

મુનેર્દુર્વાસસઃ શાપાજ્જાતોઽહં વૈષ્ણવે કુલે ।
મરણં ચાત્ર સત્તીર્થે લબ્ધ્વા પ્રાપ્સ્યે હરેઃ પદમ્

નારદ ઉવાચ-
એવં સુરાચાર્યવિનિર્મિતે તદા તીર્થે મહાભાગ પુરાકૃતાનિ તૌ ।
દ્વિજોત્તમૌ પ્રોચ્ય મિથઃ સુતસ્થતુર્વિચિંતયંતૌ હરિપાદપલ્લવમ્

વિચિંતયંતૌ હરિમબ્જલોચનં ચતુર્ભુજં નીરદનીલવિગ્રહમ્ ।
નિજાયુધાલંકરણાવભાસિતં સ્મૃત્વાત્ર સારૂપ્યમવાપતુર્હરેઃ

યસ્ય ક્ષેત્રમિમં પુણ્યમિંદ્રપ્રસ્થાખ્યમુત્તમમ્ ।
તસ્યોપાખ્યાનમાખ્યાતં ફલમસ્ય શિવે શૃણુ

ગંગાસ્નાનેન યત્પુણ્યં કન્યાદાનોદ્ભવં ચ યત્ ।
શ્રવણાદસ્ય તત્પુણ્યં શ્રદ્ધયા લભતે નરઃ

પુત્રે જાતે તુ ગોદાનાત્સિંહગે ચ બૃહસ્પતૌ ।
ગોદાવરીજલે સ્નાનાદ્યત્ફલં ભુવિ જાયતે

તત્ફલં શ્રવણાદસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।
અતસ્તીર્થોત્તમાદન્યત્તીર્થં નાસ્ત્યખિલાર્થદમ્ ।
યસ્મિન્મરણતો નૂનં તિર્યંચોઽપિ ચતુર્ભુજાઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાલિંદીમાહાત્મ્યે નિગમબોધોપાખ્યાનં નામ પંચાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ