પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.168

મહાદેવ ઉવાચ।
તતોગચ્છેન્મહાદેવિ વાર્ત્રઘ્ન્યા ગિરિકન્યયા ।
શક્રશ્ચૈવ તયા સાધ્વ્યા સંગમં યત્ર લબ્ધવાન્

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વંતિ નરા નિયતમાનસાઃ ।
દશાનામશ્વમેધાનાં યત્ફલં સ્નાનકૃલ્લભેત્

તત્ર યઃ કુરુતે શ્રાદ્ધં પિંડાન્વૈ તિલચૂર્ણજાન્ ।
પુનાતિ પુરુષો વંશાન્સપ્તસપ્તપરાવરાન્

સંપૂજ્ય વિધિવત્સ્નાત્વા સંગમે ગણનાયકમ્ ।
ન વિઘ્નૈરભિભૂયેત લક્ષ્મ્યા નૈવ વિહીયતે

પાર્વત્યુવાચ।
કસ્મિન્કાર્યસમારંભે સમાયાતઃ પુરંદરઃ ।
સ્વર્ગલોકાદિમં લોકમેતદાખ્યાતુમર્હસિ

વાર્ત્રઘ્ની ચ નદી કેન નિરુક્તેન નિગદ્યતે ।
પુરંદરપુરં દેવ બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્ ।
સંભાવયતિ યોઽજસ્રં મમ તત્સંગમં વદ

મહાદેવ ઉવાચ।
અસ્મિંશ્ચૈવ તુ ભૂર્લોકે પ્રશ્નોઽયં સમભૂત્પુરા ।
યુધિષ્ઠિરેતિ વિખ્યાતો રાજા વૈ ધાર્મિકો મહાન્

પૃષ્ટવાન્સ તુ ભીષ્માય ધર્મિણે જ્ઞાનરૂપિણે ।
તેનોક્તં યત્તુ તદ્દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ તવાગ્રતઃ

દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ ।
વૃત્રવાસવયોર્યુદ્ધમભવલ્લોમહર્ષણમ્

તતઃ પરાજિતઃ શક્રઃ કૃત્વા વૃત્રેણ સંવિધમ્ ।
અદ્રોહે સ રણં ત્યક્ત્વા જગામ શરણં મમ

વાર્ત્રઘ્ન્યા સંગમે પુણ્યે તોષયામાસ શંકરમ્ ।
અથાંતરિક્ષેઽહં દેવિ દર્શનં દત્તવાંસ્તદા

મમગાત્રાત્તુ યદ્ભસ્મ પતિતં કાશ્યપી તટે ।
ભસ્મગાત્રેતિ તત્પુણ્યં લિંગં દેવિ વિનિર્મિતમ્

ભૂતેશ્વરં ભસ્મગાત્રં બ્રહ્મણા સંપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
તસ્ય વૈ દર્શનાદેવ બ્રહ્મહત્યા લયં વ્રજેત્

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ શ્રાદ્ધં કૃત્વા યુગાદિષુ ।
તદહં સુપ્રસન્નોઽભૂદિન્દ્રાય સુમહાત્મને

યદ્યત્ત્વં વાંછસે દેવ તત્સર્વં હિ દદામિ તે ।
અનેન વજ્રયોગેન શીઘ્રં વૃત્રં હનિષ્યસિ

શક્ર ઉવાચ।
ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન દિતિજં ચ દુરાસદમ્ ।
વજ્રેણ નિહનિષ્યામિ પશ્યતસ્તે સુરોત્તમ

એવમુક્ત્વા તદા ઇંદ્રો ગતવાંશ્ચાસુરં પ્રતિ ।
તદા દુંદુભયો નેદુર્દેવસૈન્યે વિશેષતઃ

મૃદંગ ડિંડિમાશ્ચૈવ ભેરી તૂર્યાણ્યનેકશઃ ।
અસુરાણાં ચ સર્વેષાં વૃત્તિલોભો મહાનભૂત

બલવાન્મઘવા ચૈવ ક્ષણેન સમજાયત્ ।
તમાવિષ્ટં તતો જ્ઞાત્વા ઋષયઃ પન્નગાસ્તથા

સ્તુવંતિ શક્રમીશાનં સ્તુત્યા જયજયેતિ ચ ।
ગચ્છતસ્તસ્ય શક્રસ્ય યુદ્ધકામસ્ય સન્નિધૌ ।
ઋષિભિઃ સ્તૂયમાનસ્ય રૂપમાસીત્સુદુર્ભરમ્

મહાદેવ ઉવાચ।
વૃત્રસ્યસહસા દેવિ તદા સંગ્રામમૂર્દ્ધનિ ।
અભવન્યાનિ લિંગાનિ શરીરે તાનિ મે શૃણુ

જ્વલતાસ્યોભવદ્ધોરો વૈવર્ણ્યમભવત્પરમ્ ।
ગાત્રકંપશ્ચ સુમહાન્શ્વાસઃ સોષ્મા વ્યજાયત્

રોમહર્ષશ્ચ તીવ્રોઽભૂચ્છ્વાસશ્ચૈવ મહાનભૂત્ ।
નિષ્પપાત મહાઘોરા ઉલ્કાઃ પાર્શ્વં પ્રપેદિરે

ગૃધ્રા વટાઃ શ્યેન કંકા વચો મુંચન્સુદારુણાઃ ।
વૃત્રસ્યોપરિ તે સર્વે ચક્રવત્પરિબભ્રમુઃ

તતઃ સ ગજમાસ્થાય ઇંદ્રસ્તત્ર સમાગતઃ ।
વજ્રોદ્યતકરસ્તત્ર શક્રસ્તં દૈત્યમાસદત્

અમાનુષમથો નાદં સ મુમોચ સુરેશ્વરઃ ।
વૃત્રાસુરસ્ય યતતઃ શક્રો વજ્રમપાતયત્

સ વજ્રઃ સુમહાતેજાઃ કાલાગ્નિસદૃશો મહાન્ ।
સમુદ્રસ્ય તટે વૃત્રં શક્રો દૈત્યમપાતયત્

તતો નાદઃ સમભવત્પુનરેવ સમંતતઃ ।
વૃત્રં વિનિહતં દૃષ્ટ્વા સર્વદેવભયંકરમ્

પુષ્પવૃષ્ટિસ્તુ મહતી ઇંદ્ર મૂર્ધ્નિ પપાત હ ।
વૃત્રં હત્વા સ ભગવાન્દાનવેશં ભયંકરમ્

સ્તૂયમાનોઽમરૈઃ સાર્દ્ધં દેવદાનીં તમાવિશત્ ।
અથ વૃત્રશરીરાત્તુ નિર્ગતં તેજ ઉત્તમમ્

બ્રહ્મહત્યામહાઘોરા રૌદ્ર લોકભયંકરી ।
કરાલવદના સા ચ વિકૃતા કૃષ્ણપિંગલા

કપાલમાલિની ચૈવ સુકૃશા નગનંદિનિ ।
રુધિરાક્તા ચ પાપિષ્ઠા મીનગંધાતિભીષણા

સાનિષ્ક્રમ્ય મહાદેવિ તાદૃગ્રૂપા ભયાવહા ।
ઇંદ્રમન્વેષયામાસ તદા વૈ સુરસત્તમે

નિર્ધાવતી તતઃ સા તુ દૃષ્ટ્વા શક્રં મહૌજસમ્ ।
કંઠે જગ્રાહ દેવેંદ્રં સુલગ્ના સાભવત્તદા

સ ચ તસ્મિન્સમુદ્ભ્રાંતો બ્રહ્મહત્યાકૃતે ભયે ।
નિલિલ્ય બિસમધ્યેઽસૌ સ્થિતો વર્ષગણાન્બહૂન્

તયા ગૃહીતો ભો દેવિ નિશ્ચેષ્ટઃ સમપદ્યત ।
તસ્યા વ્યપોહને શક્રઃ પ્રયત્નં ચ ચકાર હ

ન શક્તોઽભૂન્મહાદેવિ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહિતુમ્ ।
તયા ગૃહીતમાત્રસ્તુ દેવેંદ્રો નિષ્ઠરૂપધૃક્

પિતામહમુપાગમ્ય શિરસા પ્રત્યપૂજયત્ ।
જ્ઞાત્વા ગૃહીતં શક્રં તુ દ્વિજપ્રવરહત્યયા

બ્રહ્મા સંચિંતયામાસ તદા વૈ સુરસત્તમે ।
સા ચિંત્યમાના બ્રહ્માણમુપગમ્યાબ્રવીદ્વચઃ

પ્રાપ્તાસ્મિ ભગવન્દેવ ત્વત્સકાશં હિ માનદ ।
યત્કર્ત્તવ્યં મયા દેવ તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

તામુવાચ મહાભાગે બ્રહ્મહત્યાં પિતામહઃ ।
સ્વરેણ મધુરેણાથ સંક્ષેપેણ યથાતથમ્

મુચ્યતાં દેવરાજોઽયં મત્પ્રિયં કુરુ ભામિનિ ।
બ્રૂહિ કિં તે કરોમ્યદ્ય કામં ત્વં કિમિહેચ્છસિ

હત્યોવાચ।
શક્રાદપગમિષ્યામિ વચનાત્તે નરોત્તમ ।
દેવદેવ નમસ્તેસ્તુ નિવાસં ચ દદસ્વ મે

મહાદેવ ઉવાચ।
તથેતિ તાં પ્રતિજ્ઞાય હત્યાં ચાપિ પિતામહઃ ।
ઉપાયમથ શક્રસ્ય બ્રહ્મહત્યાપનોદને

તતો વહ્નિં સમાહૂય બ્રહ્મા વચનમબ્રવીત્ ।
શક્રહત્યા ચતુર્થાંશં જાતવેદો ગૃહાણ ભો

અગ્નિરુવાચ।
મમ મોક્ષસ્ય કો હેતુર્બ્રહ્મહત્યાકૃતે પ્રભો ।
એતદિચ્છામિ વિજ્ઞાતું તત્ત્વતો લોકપૂજિત

બ્રહ્મોવાચ।
યસ્ત્વાં જ્વલંતમાસાદ્ય ન હોષ્યતિ નરઃ ક્વચિત્ ।
બીજૌષધિતિલાનગ્રે ફલમૂલસમિત્કુશાન્

તદૈવ ત્યક્ષતિ ત્વાં ચ તત્રૈવ ચ નિવત્સ્યતિ ।
બ્રહ્મહત્યા હવ્યવાહ વ્યેતુ તે મનસો જ્વરઃ

તતઃ સ પરિજગ્રાહ તદ્વચો હવ્યકવ્યભુક્ ।
પિતામહશ્ચ ભગવાન્તથા તદલભત્પ્રિયમ્

તતો વૃક્ષૌષધિતૃણાન્યાહૂય સ પિતામહઃ ।
ઇમમર્થં મહાભાગે વક્તું સમુપચક્રમે

તતો વૃક્ષૌષધિતૃણૈસ્તથૈવોક્તં યથાતથમ્ ।
વ્યથિતાન્યગ્નિવદ્દેવિ બ્રહ્માણં વાક્યમબ્રુવન્

અસ્માકં બ્રહ્મહત્યાયાઃ કથયંતઃ પિતામહ ।
સ્વભાવ નિહિતા તસ્માન્ન પુનર્હંતુમર્હસિ

વયમગ્નિં તથા શીતં વર્ષં ચ પવનેરિતમ્ ।
સહામઃ સતતં દેવ તથા છેદનભેદનમ્

બ્રહ્મોવાચ।
અકારણં નરો યસ્તુ યુષ્મચ્છેદનભેદનમ્ ।
કરિષ્યતિ મહામોહાત્તમેષાનુ પ્રયાસ્યતિ

મહાદેવ ઉવાચ।
તતો મહૌષધિતૃણૈરોમિત્યુક્તં મહાત્મભિઃ ।
બ્રહ્માણમપિ સંપૂજ્ય જગ્મુશ્ચાથ યથાગતમ્

આહૂયાપ્સરસો દેવસ્તતો લોકપિતામહઃ ।
વાચા મધુરયા પ્રાહ સાંત્વયન્નિવ સત્તમે

ઇયં વૃત્રાદનુપ્રાપ્તા બ્રહ્મહત્યા વરાઙ્ગનાઃ ।
ચતુર્થમસ્યા ભાગં ચ મયોક્તં સંપ્રતીચ્છથ

અપ્સરા ઊચુઃ ।
ગ્રહણે કૃતબુદ્ધીનાં દેવેશ તવ શાસનાત્ ।
સંમોક્ષસમયોઽસ્માકં ચિંતનીયઃ પિતામહ

પિતામહ ઉવાચ।
રજસ્વલાસુ નારીષુ યો વૈ મૈથુનમાચરેત્ ।
તમેષા યાસ્યતિ ક્ષિપ્રં વ્યેતુ વો મનસો જ્વરઃ

મહાદેવ ઉવાચ।
તથેતિ હૃષ્ટમનસઃ પ્રત્યુક્તા હ્યપ્સરોગણાઃ ।
સ્વાનિ સ્થાનાનિ સંપ્રાપ્ય રેમિરે શૈલજે તદા

તતશ્ચ લોકકૃદ્દેવઃ પુનરેવ પિતામહઃ ।
આપઃ સંચિંતયામાસ તતસ્તાશ્ચ સમાગમન્

તાશ્ચ સર્વાઃ સમાગમ્ય બ્રહ્માણમમિતૌજસમ્ ।
ઇદમૂચુર્વચો દેવિ પ્રણિપત્ય પિતામહમ્

ઇમાઃ સ્મ દેવ સંપ્રાપ્તાસ્ત્વત્સકાશમરિંદમ।
શાસનાત્તવ દેવેશ સમાજ્ઞાપય તત્પ્રભો

બ્રહ્મોવાચ।
ઇયં વૃત્રાદનુપ્રાપ્તા પુરુહૂતં ભયાનકા ।
બ્રહ્મહત્યા ચતુર્થાંશં યૂયમસ્યાઃ પ્રતીચ્છથ

આપ ઊચુઃ।
એવં ભવતુ લોકેશ યત્ત્વં વદસિ નઃ પ્રભોઃ ।
મોક્ષસ્ય સમયં નસ્ત્વં સંચિંતયિતુમર્હસિ

ત્વં હિ દેવેંદ્ર સર્વસ્ય જગતઃ પરમા ગતિઃ ।
કોઽન્યેભ્યો હિ પ્રસાદોઽપિ યઃ કૃચ્છ્રાન્નઃ સમુદ્ધરેત્

બ્રહ્મોવાચ।
અલ્પમેવ મતિં કૃત્વા યો નરો બુદ્ધિમોહિતઃ

શ્લેષ્મમૂત્રપુરીષાણિ યુષ્માસુ પ્રતિમોક્ષતિ ।
તમેવ યાસ્યતિ ક્ષિપ્રં તત્રૈવ ચ નિવત્સ્યતિ ।
તતો વૈ ભવિતા મોક્ષ ઇતિ સત્યં બ્રવીમિ વઃ

મહાદેવ ઉવાચ।
તતો વિમુચ્ય દેવેંદ્રં બ્રહ્મહત્યા સુરેશ્વરિ ।
ગતાતિહૃષ્ટો દેવેશો હ્યભવદ્દેવશાસનાત્

એવં શક્રેણ સંપ્રાપ્તા બ્રહ્મહત્યા પુરા યુગે ।
અસ્મિંસ્તીર્થે તપસ્તપ્ત્વા શુદ્ધાત્મા ત્રિદિવં યયૌ

અશ્વમેધં તતઃ કૃત્વા વિપાપ્મા સમપદ્યત ।
ઇતિ સાભ્રમતી તીર્થે વાર્ત્રઘ્નીયં નગાત્મજે

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે।
વાર્ત્રઘ્નીમાહાત્મ્યંનામાષ્ટષષ્ટ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ