પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.14

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
ઇતિ માયામહેશેન મોહિતા ગિરિજા યદા ।
અતઃ કિં સમભૂદ્બ્રહ્મન્તન્મમાખ્યાતુમર્હસિ

નારદ ઉવાચ-
ક્ષીરાબ્ધૌ તુ શયાનસ્ય ચુક્ષોભ હૃદયં હરેઃ ।
અકસ્માદેવ રાજેંદ્ર નયનેઽશ્રુપરિપ્લુતે

દૃષ્ટ્વા તન્મહદુત્પાતલક્ષણં ભગવાંસ્તતઃ ।
ઉત્થાય શેષપર્યંકાન્માં ચ વાયું વિલોક્ય ચ

કિં કાર્યમિતિ ગોવિંદસ્તન્નાગારિમથાસ્મરત્ ।
સ ચાગ્રે સ્મૃતિમાત્રેણ તસ્થૌ બદ્ધાંજલિઃ પ્રભો

વિનતાનંદનં દૃષ્ટ્વા પુરતઃ પ્રાહ કેશવઃ ।
સુપર્ણ તત્ર ગચ્છ ત્વં યત્ર યુદ્ધં પ્રવર્તતે

હતો જાલંધરો વીરો હરો વા તેન મોહિતઃ ।
દૃષ્ટ્વા તં શીઘ્રમાગત્ય કથયસ્વ મમાખિલમ્

જાલંધરેશયોર્યુદ્ધં દ્રષ્ટું શક્તસ્ત્વમેવ હિ ।
કોઽન્યો મહાહવે તસ્મિન્જ્ઞાત્વા યાતિ શરીરવાન્

કદાચિદ્દુર્ગમં તત્ર યુદ્ધં શસ્ત્રાસ્ત્રવૃષ્ટિભિઃ ।
અથ ત્વં બાણસંચારં ગત્વાપિ હિતવિગ્રહઃ

સંદૃષ્ટ્વા પાર્વતીવૃત્તિં શીઘ્રમાયાતુમર્હસિ ।
દૈત્યમાયાનિરાસાર્થં વિચિંત્ય ભગવાંસ્ત્વરન્

ગુટિકાં સર્વસિદ્ધાં ચ ગરુડાય દદૌ હરિઃ ।
અનયા ન ભ્રમો વીર તથેત્યુક્ત્વા મુખેક્ષિપત્

એવં સંપ્રેરિતઃ પત્રી હરિં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
નિશ્ચક્રામ ખમાવિશ્ય જગામાદ્ભુતવેગવાન્

તત્ર ગત્વા રણં ઘોરં દૈત્યસંઘૈઃ સ દુઃસહમ્ ।
દૃષ્ટવાનખિલેનાસૌ ન કિંચિજ્જ્ઞાતવાન્કિલ

તસ્માદુત્પત્ય વેગેન ગતોઽસૌ માનસોત્તરમ્ ।
શૈલં તુંગતરં દુર્ગમગમ્યં મરુતામપિ

વિલોકયન્ન દદૃશે ગૌરીસ્થાનં પતંગરાટ્ ।
તત્રાગત્ય ભુજંગારિર્ધ્વનિં સંશ્રુતવાન્કિલ

ગત્વા સમીપે દદૃશે માયાપશુપતિં તતઃ ।
ગરુડો ગુટિકાં ક્ષિપ્ય મુખેન ભ્રમમાપ સઃ

જ્ઞાત્વા બુદ્ધ્વાથ દૈત્યોઽયમિતિ નાયં વૃષધ્વજઃ ।
હા કષ્ટમિતિ ચોક્ત્વા ચ રુદન્નાગત્ય ચાર્ણવમ્

કથયામાસ વૃત્તાંતં પુરતઃ કૈટભદ્વિષઃ ।
દેવ જાલંધરેણાયં હરો દેવો વિડંબિતઃ

ઉમા પ્રતારિતા તેન પાપેન છદ્મરૂપિણા ।
સુરસ્ત્વં યદિ ગોવિંદ સમરં પ્રતિયાહ્યતઃ

માયાયુદ્ધં તુ દેવેશ કુરુ જાલંધરં પ્રતિ ।
તસ્ય રાજ્ઞી મયા દૃષ્ટા પીઠે જાલંધરે શુભે

પ્રાસાદભૂમ્યાં ક્રીડંતી વાદ્યગીતાદિવર્ત્તનૈઃ ।
સા સુંદરતરા ગૌર્યા રંભોર્વશ્યોઃ શતાદપિ

નેદાનીં માનુષે લોકે ન પાતાલેષુ તત્સમા ।
ભાર્યા તેન સમા વેશ્યા નારીણાં કા કથા હરે

યસ્તાં સ્પૃશતિ દેહેન સકૃતાર્થઃ પુમાન્ભવેત્ ।
તવ શ્યાલકપત્ની ચ હર ત્વં તાં રમ પ્રિયામ્ ।
શંકરસ્યોપકારં ચ કુરુ ચૈવાત્મનઃ સુખમ્

નારદ ઉવાચ-
શ્રુત્વા તાર્ક્ષ્યસ્ય વચનં તં નિર્ભર્ત્સ્ય રમાપ્રિયઃ ।
સમ્યગ્વ્યવસ્ય ચોપાયં વિસસર્જ દ્રુતં દ્વિજમ્

શ્રિયંપતાર્ય્ય સંછાદ્ય મંચકે પીતવાસસા ।
નિર્ગતોઽન્યેન રૂપેણ યોગિ માયાબલેન ચ

વૃંદારિકાનુરાગેણ મોહિતો મધુસૂદનઃ ।
દૃષ્ટ્વા હરિં તુ ગચ્છંતં પ્રતિછન્નં યુધિષ્ઠિર

શેષોપ્યન્યતમેનાસૌ રૂપેણાગત્ય કેશવમ્ ।
જગાદ ભક્ત્યા ત્વં તિષ્ઠ મમાનુજ્ઞાતુમર્હસિ

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ બ્રૂહિ કાર્યં જનાર્દન ।
સદા તવ મુખં દૃષ્ટ્વા ભોક્ષ્યામીતિ ભવેત્સુખમ્

શ્રીભગવાનુવાચ-
જાલંધરસ્ત્રિયં રમ્યાં હરિષ્યે હરકારણાત્ ।
પાર્વત્યાશ્ચોપકારાય સંછાદ્ય સ્વાત્મનસ્તનુમ્

એહિ યામો વયં બંધો કાંતારં દુરતિક્રમમ્ ।
વૃંદાકર્ષણસિદ્ધ્યર્થમિત્યુક્ત્વા તૌ વનં ગતૌ

તતો વિષ્ણુશ્ચ શેષશ્ચ જટાવલ્કલધારિણૌ ।
આશ્રમં ચક્રતુઃ પુણ્યં સર્વકામફલપ્રદમ્

તયોઃ શિષ્યાઃ પ્રશિષ્યાશ્ચ બભૂવુઃ કામરૂપિણઃ ।
સિંહવ્યાઘ્રવરાહાશ્ચ ઋક્ષવાનરમર્કટાઃ

અથ તસ્મિન્વને વૃંદાં મંત્રેણાકર્ષયદ્ધરિઃ ।
તસ્યા હૃદયસંતાપં ચકાર મધુસૂદનઃ

એતસ્મિન્નંતરે રાજ્ઞી તાપમુગ્રમુપાગતા ।
ચામરાંશ્ચાલયામાસ દિવ્યસ્ત્રીકરચાલિતાન્

પ્રિયસ્યાગમનં તન્વીં ચિંતયંતી મુહુર્મુહુઃ ।
ચંદનાગુરુલિપ્તાંગી મૂર્ચ્છાં યાતિ હિ સત્વરમ્

તુર્યયામે વિભાવર્યાશ્ચતુર્દશ્યાં નૃપાંગના ।
સ્વપ્નં દદર્શ ભયદં વૈધવ્યભયસૂચકમ્

જાલંધરશિરઃ શુષ્કં મર્દિતં પાંડુભસ્મના ।
ગૃધ્રેણ કૃષ્ટનયનં છિન્નકર્ણાગ્રનાસિકમ્

મુક્તકેશી કરાલાસ્યા કૃષ્ણવર્ણારુણાંબરા ।
ચખાદ કાલી રક્તાસ્યા હસ્તે વિધૃતખર્પરા

ઈદૃશં દદૃશે સ્વપ્નં તથાત્માનં વિડંબિતમ્ ।
દૈત્યક્ષયગુણોપેતં સા દદર્શ નૃપાંગના

તતઃ પ્રબુદ્ધાઽસુરરાજપત્ની ગીતેન વાદ્યેન ચ માગધાનામ્ ।
ગેયપ્રબંધૈઃ સ્તવનૈર્વ ચોભિર્વં શસ્તવૈઃ કિંપુરુષપ્રપાઠિતૈઃ

તતસ્તાન્સકલાન્શ્રાંતાન્ધનં દત્વા પ્રસાદજમ્ ।
નિવાર્ય વિપ્રાનાહૂય સ્વપ્નં દૃષ્ટં ન્યવેદયત્ ।
તં સ્વપ્નં બ્રાહ્મણાઃ શ્રુત્વા તામૂચુઃ શાસ્ત્રપારગાઃ

દ્વિજા ઊચુઃ -
દેવિ દુઃસ્વપ્નમત્યુગ્રમચિંત્યં ભયદાયકમ્ ।
દેહિ દાનં દ્વિજાતિભ્યો હ્યચિંત્ય ભયનાશકમ્

ધેનુર્વાસાંસિ રત્નાનિ ગજાંશ્ચાભરણાનિ ચ ।
બ્રાહ્મણાઃ પરિસંતુષ્ટાઃ સિષિચુસ્તાં નૃપસ્ત્રિયમ્

અભિષિક્તાપિ સા વૃંદા જ્વરેણ પરિતપ્યતે ।
વિસૃજ્ય વિપ્રપ્રવરાન્પ્રાસાદમગમત્તદા

તત્ર સ્થિતાપિ સ્વપુરં દદૃશે દીપ્તમંગલા ।
તતઃ સ્વકર્મણા રાજન્નાકૃષ્ટા હરિણા તુ સા

ન શશાક ગૃહે સ્થાતું તતો રાજ્ઞી વનં યયૌ ।
રથમશ્વતરીયુક્તં સ્મરદૂતીસખીવહમ્

સમારુહ્ય ક્ષણાત્તન્વી પ્રાપ્તા સૌભાગ્યકાનનમ્ ।
નાનાવૃક્ષસમાયુક્તં નાનાપક્ષિગણાન્વિતમ્

પુષ્પપ્રસ્રવણોપેતં સ્વર્ગનારીવિભૂષિતમ્ ।
મંદાનિલપ્રવેશોઽસ્તિ યત્ર નાન્યસ્ય કસ્યચિત્

વનં વૃંદારિકા દૃષ્ટ્વા સસ્માર પતિમાત્મનઃ ।
કથં જાલંધરં વીરં દ્રક્ષ્યામિ પ્રાપ્તમગ્રતઃ

સા તત્ર ન સુખં લેભે વિવેશાન્યતમં વનમ્ ।
સખીરથસમાયુક્તા વિષ્ણુમાયાવિમોહિતા

તતો વિલોકયામાસ વિપિનં તરુસંકુલમ્ ।
ઉરુપાષાણસંરુદ્ધં કુરંગાક્ષી ભયાવહમ્

સિંહવ્યાઘ્રભયાકીર્ણંશૃગાલવ્યાલસેવિતમ્ ।
દ્રુમૈઃ સ્પૃશચ્છિખાકાશૈર્ગુહાસુ ધ્વાંતપૂરિતમ્

વનં વિલોક્ય સા ભીમં ચકિતા ચપલેક્ષણા ।
સ્મરદૂતીં સખીં વૃંદા જગાદ રથવાહિનીમ્ ।
રથં પ્રેષય મે શીઘ્રં સ્મરદૂતિ ગૃહં પ્રતિ

સ્મરદૂતિરુવાચ-
નાહં જાનામિ દિગ્ભાગં ન યામિ ક્વ રથં સખિ ।
શ્રાંતા અશ્વ્યઃ પ્રવર્તંતે માર્ગશ્ચાત્ર ન વિદ્યતે

પ્રેરિતો દૈવકેનાપિ સ્યંદનો યાતુ યત્ર ચ ।
અત્ર કોપિ ચ માંસાદો ભક્ષયિષ્યતિ નાન્યથા

ઇત્યુક્તા સા દ્રુતતરા રથં શીઘ્રમવાહયત્ ।
સ રથો વેગતઃ પ્રાપ્તો યત્ર સિદ્ધા મુદાન્વિતાઃ

તત્ર સિદ્ધાશ્ચ દૃશ્યંતે કાનનં ચ ભયાવહમ્ ।
ન યત્ર પ્રબલો વાયુર્ન શબ્દઃ પક્ષિણામપિ

ન ચ તેજઃ પ્રકાશોઽસ્તિ ન જલં પ્રદિશો દિશઃ ।
તત્ર પ્રાપ્તરથસ્યાપિ લક્ષણેઽભૂદ્વિપર્યયઃ

અશ્વતર્યો ન હેષંતે ન ચ શબ્દશ્ચ નેમિજઃ ।
ન ચલંતિ પતાકાસ્તા ઘંટિકા ન ક્વણંતિ ચ

ન સ્વનંતિ મહાઘંટા ધ્વજસ્તંભે નિવેશિતાઃ ।
વિલોક્યૈવંવિધં પ્રાહ તત્ર વૃંદા સખીં પ્રતિ

સ્મરદૂતિ ક્વ યાસ્યામો વ્યાઘ્રસિંહભયં વનમ્ ।
ન ગૃહે ન સુખં રાજ્યે મમ જાતં વને સખિ

સ્મરદૂતિરુવાચ-
શૃણુષ્વ દેવિ પશ્ય ત્વં પુરઃ શૈલોઽતિદારુણઃ ।
દૃષ્ટ્વાગ્રતો ન ગચ્છંતિ તુરંગ્યો ભયવિહ્વલાઃ

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સંત્રસ્તા સા નૃપાંગના ।
દૃષ્ટ્વા હારં સ્વકંઠસ્થં સ્યંદનાચ્છીઘ્રમુત્થિતા

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો રાક્ષસો ભીષણાકૃતિઃ ।
ત્રિપાદઃ પંચહસ્તશ્ચ સપ્તનેત્રોઽતિદારુણઃ

પિંગલો વ્યાઘ્રકર્ણશ્ચ સિંહસ્કંધસ્તથાનનઃ ।
વિહંગેશસમાઃ કેશા લંબંતે રુધિરારુણાઃ

તં દૃષ્ટ્વા પદ્મકોશાંગી સહસા સભયાભવત્ ।
નેત્રે કરાભ્યામાચ્છાદ્ય ચકંપે કદલીવ સા

પ્રતિહારી પ્રતોદં તુ ત્યક્ત્વા રાજ્ઞીમભાષત ।
ભીતાં માં ત્રાહિ દેવિ ત્વમયં ધાવતિ ભક્ષિતુમ્

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો રાક્ષસો રથસંનિધૌ ।
રથમુત્ક્ષિપ્ય હસ્તેન ભ્રામયંશ્ચાશ્વિનીયુતમ્

સા રાજ્ઞી પતિતા ભૂમૌ મૃગી વ્યાઘ્રભયાદિવ ।
સ્મરદૂતી તરોર્મૂલે છિન્નાશોકલતા યથા

તતસ્તાશ્ચાશ્વિનીઃ સર્વાઃ ભક્ષયામાસ રાક્ષસઃ ।
તેન રાજ્ઞી ધૃતા હસ્તે સિંહેનૈણવધૂરિવ

તામુવાચ તતો રક્ષઃ પ્રાણૈસ્તે કારણં યદિ ।
તવ ભર્તા હતઃ સંખ્યે હરેણેતિ શ્રુતં મયા

મામાસાદ્યાદ્ય ભર્તારં ચિરંજીવાકુતોભયા ।
પિબાથ વારુણીં સ્વાદ્વીં મહામાંસસમન્વિતામ્ ।
શૃણ્વંતીતિ વચો રાજ્ઞી ગતસત્વા ઇવાભવત્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે જાલંધરોપાખ્યાને શ્રીમન્માધવમાયાકથનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ