પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.133

પાર્વત્યુવાચ।
દ્વીપેઽસ્મિન્યાનિ તીર્થાનિ તાનિ મે વદ સુવ્રત ।
દ્વીપાનાં દ્વીપરાજોઽયં સર્વદા ભુવિ નિર્મિતઃ ।
સંખ્યયા ત્વં વદ સ્વામિન્કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ

મહાદેવ ઉવાચ।
સર્વગઃ સર્વભૂતેષુ દ્રષ્ટવ્યઃ સર્વતો ભુવિ ।
સપ્તલોકેષુ યત્કિંચિદ્દૃશ્યતે સચરાચરમ્

તત્વં તેન વિના દેવિ ન દૃષ્ટં ન શ્રુતં મયા ।
અતો વિષ્ણુર્મહાદેવઃ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ ।
તીર્થરૂપેણ વર્તેત દ્વીપે હ્યસ્મિન્સુરેશ્વરિ

તાનિ તીર્થાનિ વક્ષ્યામિ સાંપ્રતં નાત્ર સંશયઃ ।
પ્રથમં પુષ્કરં ક્ષેત્રં તીર્થાનાં પ્રવરં શુભમ્ ।
વારાણસી દ્વિતીયં તુ ક્ષેત્રં મુક્તિપ્રદાયકમ્

તૃતીયં નૈમિષં ક્ષેત્રમૃષીણાં પાવનં સ્મૃતમ્ ।
પ્રયાગં વૈ ચતુર્થં તુ તીર્થાનામુત્તમં સ્મૃતમ્

કાર્મુકં પંચમં પ્રોક્તં ઉત્પન્નં ગંધમાદને ।
એકાદશં કાન્યકુબ્જં યત્ર તિષ્ઠતિ વામનઃ

સપ્તમં વિશ્વકાયં તુ અવરે પર્વતે શુભે ।
અષ્ટમં ગૌતમાખ્યં ચ મંદરે નિર્મિતં પુરા

મદોત્કટં તુ નવમં દશમં રથચૈત્રકમ્ ।
એકાદશં કાન્યકુબ્જં યત્ર તિષ્ઠતિ વામનઃ

દ્વાદશં મલયં ચૈવ કુબ્જામ્રકમતઃ પરમ્ ।
વિશ્વેશ્વરં ગિરિકર્ણં કેદારં ગતિદાયકમ્

બાહ્યં હિમવતઃ પૃષ્ઠે ગોકર્ણે ગોપકં તથા ।
સ્થાનેશ્વરં હિમાદ્રૌ ચ બિલ્વકે બિલ્વપત્રિકમ્

શ્રીશૈલે માધવં તીર્થં ભદ્રં ભદ્રેશ્વરે તથા ।
વારાહે વિજયં પ્રોક્તં વૈષ્ણવં વૈષ્ણવે ગિરૌ

રૌદ્રં તુ રુદ્રકોટે તુ પૈત્ર્યં કાલિજરે ગિરૌ ।
કંપિલે કાપિલં તીર્થં મુકુટે કર્કોટકં તથા

શાલગ્રામોદ્ભવં તીર્થં ગલ્લિકાયાં સુરેશ્વરિ ।
નર્મદાયાં શિવાખ્યં તુ માયાયાં વિશ્વરૂપકમ્

ઉત્પલાક્ષં સહસ્રાક્ષં જાતં વૈ રૈવતે ગિરૌ ।
ગંગાયાં પિતૃતીર્થં ચ વિષ્ણુપાદોદ્ભવં તથા

વિપાશાયાં વિપાપા ચ પાટલે પુંડ્રવર્દ્ધનમ્ ।
નારાયણં સુપાર્શ્વે તુ ત્રિકૂટે વિષ્ણુમંદિરમ્

વિપુલે વિપુલં નામ કલ્યાણં મલયાચલે ।
કૌરવં કોટિતીર્થે ચ સુગંધં ગંધમાદને

કુબ્જામ્રકે ત્રિસંધ્યં તુ ગંગાંદ્વારે હરિપ્રિયમ્ ।
શૈલં વિંધ્યપ્રદેશે તુ બદર્યાં સારસ્વતં સ્મૃતમ્

કાલિદ્યાં કાલરૂપં ચ સહ્યે વૈ સાયકં સ્મૃતમ્ ।
ચાંદ્રં ચંદ્રપ્રદેશે તુ રમણં તીર્થનાયકમ્

યમુનાયાં મૃગાખ્યં તુ કરવીરે કુરૂદ્ભવમ્ ।
વિનાયકે પર્વતે વૈ ઉમાખ્યં તીર્થમેવ ચ

આરોગ્યં ભાસ્કરે દેશે મહાકાલે મહેશ્વરમ્ ।
તીર્થં અભયદં નામામૃતાખ્યં વિંધ્યકંધરે

મંડપે વિશ્વરૂપં ચ સ્વાહાખ્યં ઈશ્વરે પુરે ।
વૈગલેયં પ્રચંડાયાં ચાંડિકંમરકંટકે

સોમેશ્વરં તથા તીર્થે પ્રભાસે પુષ્કરં તથા ।
દેવમાત્રં સરસ્વત્યાં પારાવતતટે સ્થિતમ્

મહાલયં મહાપદ્મે પયોષ્ણ્યાં પિંગલેશ્વરમ્ ।
સિંહિકાયાં તથા તીર્થં સૌરવેરવિસંજ્ઞકમ્

કાર્તિકં કૃત્તિકાક્ષેત્રે શાંકરં શંકરે ગિરૌ ।
ઉત્પલાખ્યં તતો દિવ્યં સુભદ્રા સિંધુસંગમે

ગાણપત્યં તતશ્ચૈવ પર્વતો વિષ્ણુસંજ્ઞકે ।
જાલંધરે તતઃ પ્રોક્તં તીર્થં વિષ્ણુમુખં ચ યત્

તારે વૈ તારકં પ્રોક્તં પર્વતે વિષ્ણુસંજ્ઞકે ।
દેવદારુવને પૌંડ્રં પૌષ્કં કાશ્મીરમંડલે

ભૌમં હિમં હિમાદ્રૌ ચ તુષ્ટિકં પૌષ્ટિકં પુનઃ ।
કપાલમોચનં તીર્થં જાતં માયાપુરે તથા

શંખોદ્ધારં તતશ્ચૈવ દેવં વૈ શંખધારકમ્ ।
પિંડે વૈ પિંડનામાનં સિદ્ધે વૈખાનસં ભવેત્

અચ્છોદે વિષ્ણુકામં તુ ધર્મકામાર્થમોક્ષદમ્ ।
ઔષધ્યં ચોત્તરેકૂલે કુશદ્વીપે કુશોદકમ્

મન્મથં હેમકૂટે તુ કુમુદે સત્યવાદનમ્ ।
વદંત્યાવાશ્વકં તીર્થં વિંધ્યે વૈ માતૃકં સ્મૃતમ્

ચિત્તે બ્રહ્મમયં તીર્થં તીર્થાનાં પાવનં સ્મૃતમ્ ।
એતેષાં સર્વતીર્થાનામુત્તમં શૃણુ સુંદરિ

વિષ્ણોર્નામમયં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
બ્રહ્મહા હેમહારી વા બાલહા ગોઘ્ન એવ ચ

મુચ્યતે નામમાત્રેણ પ્રસાદાત્કેશવસ્ય તુ ।
કલૌ દ્વારવતી રમ્યા ધન્યો દેવો જનાર્દનઃ

યે પશ્યંતિ નરા દેવં મુક્તિસ્તેષાં સુનિશ્ચલા ।
એવં ધન્યતમં દેવં વિષ્ણું સર્વેશ્વરં પ્રભુમ્

ચિંતયામિ મહાદેવિ વિદ્વત્સંસ્થો જનાર્દનમ્ ।
અષ્ટોત્તરં તુ તીર્થાનાં શતમેતદુદાહૃતમ્

યો જપેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
એષુ તીર્થેષુ યઃ સ્નાત્વા પશ્યેન્નારાયણં હરિમ્

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણોઃ સનાતનમ્ ।
જગન્નાથં મહાતીર્થં લોકાનાં પાવનં સ્મૃતમ્

યે ગચ્છંતિ નરશ્રેષ્ઠાસ્તેપિ યાંતિ પરાં ગતિમ્ ।
શતાષ્ટકં મહાપુણ્યં શ્રાવયેત્પિતૃકર્મણિ

ઇહલોકે સુખં ભુક્ત્વા યાતિ વિષ્ણોઃ સનાતનમ્ ।
ગોદાને શ્રાદ્ધદાને વા અહન્યહનિ વા પુનઃ

દેવાર્ચનવિધૌ વિદ્વાન્પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ઉત્તરખંડે જંબૂદ્વીપતીર્થવર્ણનંનામ ત્રયસ્ત્રિંશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ