પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.123

કાર્તિકેય ઉવાચ।
ભગવઞ્ચ્છ્રોતુમિચ્છામિ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ ।
વિધિં માસોપવાસસ્ય ફલં ચાસ્ય યથોદિતમ્

યથાવિધિ નરૈઃ કાર્યા વ્રતચર્યા યથા ભવેત્ ।
આરભ્યતે યથાપૂર્વં સમાપ્યં હિ યથાવિધિ

યાવત્સંખ્યં તુ કર્તવ્યં તત્પ્રબ્રૂહિ મહેશ્વર ।
વ્રતમેતત્સુરશ્રેષ્ઠ વિસ્તરેણ મમાનઘ

શ્રીરુદ્ર ઉવાચ।
સાધુ પાવકિ સર્વં તે યત્પૃષ્ટં પ્રબ્રુવેઽનઘ ।
ભક્ત્યા મતિમતાં શ્રેષ્ઠ શૃણુષ્વ ગદતો મમ

સુરાણાં ચ યથા વિષ્ણુસ્તપતાં ચ યથા રવિઃ ।
મેરુઃ શિખરિણાં યદ્વદ્વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્

તીર્થાનાં તુ યથા ગંગા પ્રજાનાં તુ યથા વણિક્ ।
શ્રેષ્ઠં સર્વવ્રતાનાં તુ તદ્વન્માસોપવાસનમ્

સર્વવ્રતેષુ યત્પુણ્યં સર્વતીર્થેષુ ચૈવ હિ ।
સર્વદાનોદ્ભવં ચૈવ લભેન્માસોપવાસકૃત્

અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈર્વિવિધૈર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ ।
ન તત્પુણ્યમવાપ્નોતિ યન્માસપરિલંઘનાત્

તેન જપ્તં હુતં દત્તં તપસ્તપ્તં કૃતા સ્વધા ।
યઃ કરોતિ વિધાનેન નરો માસમુપોષણમ્

ઉદ્દિશ્ય વૈષ્ણવં યજ્ઞં સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્ ।
ગુરોરાજ્ઞાં તતો લબ્ધ્વા કુર્યાન્માસોપવાસનમ્

વૈષ્ણવાનિ યથોક્તાનિ કૃત્વા સર્વવ્રતાનિ તુ ।
દ્વાદશ્યાદીનિ પુણ્યાનિ તતો માસમુપાવસેત્

અતિકૃચ્છૄં ચ પારાકં કૃત્વા ચાંદ્રાયણં તતઃ ।
માસોપવાસં કુર્વીત જ્ઞાત્વા દેહ બલાબલમ્

વાનપ્રસ્થો યતિર્વાપિ નારી વા વિધવા મુને ।
માસોપવાસં કુર્વીતગુરોર્વિપ્રાજ્ઞયા તતઃ

આશ્વિનસ્યામલે પક્ષે એકાદશ્યામુપોષિતઃ ।
વ્રતમેતત્તુ ગૃહ્ણીયાદ્યાવત્ત્રિંશદ્દિનાનિ તુ

વાસુદેવં સમભ્યર્ચ્ય કાર્તિકં સકલં નરઃ ।
માસં ચોપવસેદ્યસ્તુ સ મુક્તિફલભાગ્ભવેત્

અચ્યુતસ્યાલયે ભક્ત્યા ત્રિકાલં કુમુદૈઃ શુભૈઃ ।
માલતીંદીવરૈઃ પદ્મૈઃ કમલૈસ્તુ સુગંધિભિઃ

કુંકુમોશીરકર્પૂરૈર્વિલિપ્ય વરચંદનૈઃ ।
નૈવેદ્યધૂપદીપાદ્યૈરર્ચયેચ્ચ જનાર્દનમ્

મનસા કર્મણા વાચા પૂજયેદ્ગરુડધ્વજમ્ ।
કુર્વન્નરસ્ત્રીવિધવા બૃહદ્ભક્તિર્જિતેંદ્રિયઃ

નામ્નામેવ તથાલાપં વિષ્ણોઃ કુર્યાદહર્નિશમ્ ।
ભક્ત્યા વિષ્ણોસ્તુતિર્વાચ્યા મિથ્યાલાપવિવર્જિતા

સર્વસત્વદયાયુક્તઃ શાંતવૃત્તિરહિંસકઃ ।
સુપ્તો બાહ્યાસનસ્થો વા વાસુદેવં પ્રકીર્તયેત્

સ્મૃત્વાલોકનગંધાદિ સ્વાદિતં પરિકીર્તિતમ્ ।
અન્નસ્ય વર્જયેદ્ગ્રાસં ગ્રાસાનાં સમ્પ્રમોક્ષણમ્

ગાત્રાભ્યંગં શિરોભ્યંગં તાંબૂલં સવિલેપનમ્ ।
વ્રતસ્થો વર્જયેત્સર્વં યચ્ચાન્યચ્ચ નિરાકૃતમ્

ન વ્રતસ્થઃ સ્પૃશેત્કિંચિદ્વિકર્મસ્થં ન ચાલયેત્ ।
દેવતાયતને તિષ્ઠન્ગૃહસ્થશ્ચાચરેદ્ વ્રતમ્

કૃત્વા માસોપવાસં તુ યથોક્તવિધિના નરઃ ।
નારી વા વિધવા સાધ્વી વાસુદેવં સમર્ચયેત્

અન્યૂનાધિકમેવં તુ વ્રતં ત્રિંશદ્દિનૈરિતિ ।
કૃત્વા માસોપવાસં તુ સંયતાત્મા જિતેંદ્રિયઃ

તતોઽર્ચયેદેવ પુણ્યં દ્વાદશ્યાં ગરુડધ્વજમ્ ।
પૂજયેત્પુષ્પમાલાભિર્ગંધધૂપવિલેપનૈઃ

વસ્ત્રાલંકારવાદ્યૈશ્ચ તોષયેદચ્યુતં નરઃ ।
સંસ્નાપયેદ્ધરિં ભક્ત્યા તીર્થચંદનવારિભિઃ

ચંદનેનાનુલિપ્તાંગં ધૂપપુષ્પૈરલંકૃતમ્ ।
વસ્ત્રદાનાદિભિશ્ચૈવ ભોજયિત્વા દ્વિજોત્તમાન્

દદ્યાચ્ચ દક્ષિણાં તેભ્યઃ પ્રણિપત્ય ક્ષમાપયેત્ ।
વિપ્રાન્ક્ષમાપયિત્વા તુ વિસૃજ્યાભ્યર્ચ્ય પૂજ્ય ચ

એવં વિત્તાનુસારેણ ભક્તિયુક્તેન શક્તિતઃ ।
એવં માસોપવાસાન્હિ કૃત્વાભ્યર્ચ જનાર્દનમ્

ભોજયિત્વા દ્વિજાંશ્ચૈવ વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
એવં માસોપવાસાંતે વૃત્વા વિપ્રાંસ્ત્રયોદશ

નિર્યાપયેત્તતસ્તાન્વૈ વિધિના યેન તચ્છૃણુ ।
કારયેદ્વૈષ્ણવં યજ્ઞમેકાદશ્યામુપોષિતઃ

પૂજયિત્વા તુ દેવેશમાચાર્યાનુજ્ઞયા હરિમ્ ।
અર્ચયિત્વા યથાશક્ત્યા હ્યભિવાદ્ય ગુરું તથા

તતોનુભોજયેદ્વિપ્રાન્નમસ્કારપુરઃસરમ્ ।
વિશુદ્ધકુલચારિત્રાન્વિષ્ણુપૂજનતત્પરાન્

પૂજયિત્વા તથા સર્વાન્ભોજયિત્વા ત્રયોદશ ।
તાંબૂલવસ્ત્રયુગ્માનિ ભોજનાચ્છાદનાનિ ચ

યોગપટ્ટાનિ સૂત્રાણિ બ્રહ્મસૂત્રાણિ ચૈવ હિ ।
દત્ત્વા ચૈવ દ્વિજાગ્ર્યેભ્યઃ પૂજયિત્વા પ્રણમ્ય ચ

તતોનુપૂજયેદ્ભક્ત્યા શય્યાસ્તરણસંસ્કૃતામ્ ।
સાચ્છાદનાં શુભાં શ્રેષ્ઠાં સોપધાનામલંકૃતામ્

કારયિત્વાત્મનોમૂર્તિં કાંચનીં તુ સ્વશક્તિતઃ ।
ન્યસેત્તસ્યાં તુ શય્યાયામર્ચયિત્વા સ્રગાદિભિઃ

આસનં પાદુકા છત્રં વસ્ત્રયુગ્મમુપાનહૌ ।
પવિત્રાણિ ચ પુષ્પાણિ શય્યાયામુપકલ્પયેત્

એવં શય્યાં તુ સંકલ્પ્ય પ્રણિપત્ય ચ તાન્દ્વિજાન્ ।
પ્રાર્થયેચ્ચાનુમોદાર્થં વિષ્ણુલોકં વ્રજામ્યહમ્

તતો વ્રજેન્નરઃ પ્રેષ્ઠં વિષ્ણોઃ સ્થાનમનામયમ્ ।
મંડપસ્થાંસ્તુ તાન્વિપ્રાનિતિ વાચ્યં મુહુર્મુહુઃ

મંત્રહીનં ભક્તિહીનં ક્રિયાહીનં દ્વિજોત્તમાઃ ।
સર્વં સંપૂર્ણતાં યાતુ ભવદ્વાક્યપ્રસાદતઃ ।
વિધિર્માસોપવાસસ્ય યથાવત્પરિકીર્તિતઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે શ્રીકૃષ્ણસત્યભામાસંવાદે માસોપવાસકથનંનામ ત્રયોવિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ