પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.121

ઈશ્વર ઉવાચ।
ધાત્રીચ્છાયાં સમાશ્રિત્ય કુર્યાત્પિંડં તુ યો ગુહ ।
મુક્તિં પ્રયાંતિ પિતરઃ પ્રસાદાન્માધવસ્ય તુ

મૂર્ધ્નિ પાણૌ મુખે ચૈવ દેહે ચૈવ તુ યો નરઃ ।
ધત્તે ધાત્રીફલં વત્સ ધાત્રીફલવિભૂષિતઃ

ધાત્રીફલકૃતાહારો નરો નારાયણો ભવેત્ ।
યઃ કશ્ચિદ્વૈષ્ણવો લોકે ધત્તે ધાત્રીફલં ગુહ

પ્રિયો ભવતિ દેવાનાં મનુષ્યાણં ચ કા કથા ।
ન જહ્યાત્તુલસીમાલાં ધાત્રીમાલાં વિશેષતઃ

યાવત્તિષ્ઠતિ કંઠસ્થા ધાત્રીમાલા નરસ્ય હિ ।
તાવત્તસ્ય શરીરે તુ પ્રતિષ્ઠતિ ચ કેશવઃ

ધાત્રીં ફલં તુ તુલસીમૃત્તિકા દ્વારકોદ્ભવા ।
સફલં જીવિતં તસ્ય ત્રિતયં યસ્ય વેશ્મનિ

યાવદ્દિનાનિ વહતે ધાત્રીમાલાં કલૌ નરઃ ।
તાવદ્યુગસહસ્રાણિ વૈકુંઠે વસતિર્ભવેત્

માલાયુગ્મં વહેદ્યસ્તુ ધાત્રીતુલસિસંભવમ્ ।
વહતે કંઠદેશે તુ કલ્પકોટિં દિવં વસેત્

સંનિયમ્યેંદ્રિયગ્રામં શાલગ્રામશિલાર્ચનમ્ ।
યઃ કુર્યાન્માનવો ભક્ત્યા પુષ્પેપુષ્પેઽશ્વમેધજમ્

સુરાણાં ચ યથા વિષ્ણુઃ પુષ્પાણાં તુલસી તથા ।
તુલસ્યાનુદિનં દેવં યોઽર્ચયેદ્ગરુડધ્વજમ્

જન્મદુઃખજરારોગૈર્મુક્તોઽસૌ મુક્તિમાપ્નુયાત્ ।
તુલસીમાલયા વિષ્ણુઃ પૂજિતો યેન કાર્તિકે

યમાક્ષરકૃતાં માલાં સ્ફુટં શૌરિઃ પ્રમાર્જતિ ।
શ્રીચંદનં સકર્પૂરમગુરું ચ સકુંકુમમ્

કેતકી દીપદાનં ચ સર્વદા કેશવપ્રિયમ્ ।
કાર્તિકે કેતકીપુષ્પં દત્તં યેન કલૌ યુગે

દીપદાનં મહાસેન કુલાનાં તારયેચ્છતમ્ ।
સરોરુહાણિ તુલસી કેતકી મુનિપુષ્પકમ્

કાર્તિકે ચ દિનાન્યેવ દીપદાનં તુ પંચમમ્ ।
કેતકીમાલયા યેન કાર્તિકે પુષ્પમંડપમ્

કેશવસ્ય કૃતં વત્સ વસતિર્દિવિ તસ્ય ચ ।
કેતકીપુષ્પકેનૈવ પૂજિતો ગરુડધ્વજઃ

સમાઃ સહસ્રં સુપ્રીતો જાયતે મધુસૂદનઃ ।
અર્ચયિત્વા હૃષીકેશં કુસુમૈઃ કેતકીભવૈઃ

પુણ્યં તદ્ભવનં યાતિ કેશવસ્ય શિવં ગુહ ।
દમનકેનાપિ દેવેશં સંપ્રાપ્તે મધુમાધવે

સમભ્યર્ચ્ય મુનિશ્રેષ્ઠ અર્ચનાલ્લભતે ફલમ્ ।
અગસ્તિકુસુમૈર્દેવં યોઽર્ચયેત જનાર્દનમ્

દર્શનાત્તસ્ય ભો વિપ્ર નરકાગ્નિઃ પ્રણશ્યતિ ।
ન તત્કરોતિ વિપ્રર્ષે તપસા તોષિતો હરિઃ

યત્કરોતિ મહાસેન મુનિપુષ્પૈરલંકૃતઃ ।
વિહાય સર્વપુષ્પાણિ મુનિપુષ્પેણ કેશવમ્

કાર્તિકે યોઽર્ચયેદ્ભક્ત્યા વાજિમેધફલં લભેત્ ।
મુનિપુષ્પકૃતાં માલાં યો દદાતિ જનાર્દને

દેવેંદ્રોઽપિ મુનિશ્રેષ્ઠ કુરુતે તસ્ય સત્કથામ્ ।
ગવામયુતદાનેન યત્ફલં પ્રાપ્યતે ગુહ

મુનિપુષ્પેણ ચૈકેન કાર્તિકે લભતે ફલમ્ ।
કૌસ્તુભેન યથા પ્રીતો યથા ચ વનમાલયા

તુલસીદલેન સંપ્રીતઃ કાર્તિકે ચ તથા હરિઃ ।
સિઊ!ત ઉવાચ।
પ્રશ્રયાવનતં દૃષ્ટ્વા કુમારં ભક્તિતત્પરમ્

પુનઃ પ્રોવાચ ભગવાન્મહાદેવો વૃષધ્વજઃ ।
ઈશ્વર ઉવાચ।
શૃણુ દીપસ્ય માહાત્મ્યં કાર્તિકે શિખિવાહન

પિતરશ્ચૈવ વાંચ્છંતિ સદા પિતૃગણૈર્વૃતાઃ ।
ભવિષ્યતિ કુલેઽસ્માકં પિતૃભક્તઃ સુપુત્રકઃ

કાર્તિકે દીપદાનેન યસ્તોષયતિ કેશવમ્ ।
ઘૃતેન દીપકો યસ્ય તિલતૈલેન વા પુનઃ

જ્વલતે યસ્ય સેનાનીરશ્વમેધેન તસ્ય કિમ્ ।
તેનેષ્ટં ક્રતુભિઃ સર્વૈઃ કૃતં તીર્થાવગાહનમ્

દીપદાનં કૃતં યેન કાર્તિકે કેશવાગ્રતઃ ।
કૃષ્ણપક્ષે વિશેષેણ પુત્ર પંચદિનાનિ ચ

પુણ્યાનિ તેષુ યો દત્તે દીપં સોઽક્ષયમાપ્નુયાત્ ।
એકાદશ્યાં પરૈર્દત્તં દીપં પ્રજ્વાલ્ય મૂષિકા

માનુષ્યં દુર્લ્લભં પ્રાપ્ય પરાં ગતિમવાપ સા ।
લુબ્ધકોઽપિ ચતુર્દશ્યાં પૂજયિત્વા મહેશ્વરમ્

નિર્ભક્ષઃ પરમં પ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકં જગામ સઃ ।
શ્વપાકસ્યાશ્રયાદ્વૈશ્યા દીપં કૃત્વા પરૈઃ કૃતમ્

શુદ્ધા લીલાવતી ભૂત્વા જગામ સ્વર્ગમક્ષયમ્ ।
ગોપઃ કશ્ચિદમાવસ્યાં પૂજાં દૃષ્ટ્વા તુ શાર્ઙ્ગિણઃ

મુહુર્મુહુર્જયેત્યુક્ત્વા રાજરાજેશ્વરોઽભવત્ ।
તસ્માદ્દીપાઃ પ્રદાતવ્યા રાત્રાવસ્તમતે રવૌ

ગૃહેષુ સર્વગોષ્ઠેષુ સર્વેષ્વાયતનેષુ ચ ।
દેવાલયેષુ દેવાનાં શ્મશાનેષુ સરસ્સુ ચ

ઘૃતાદિના શુભાર્થાય યાવત્પંચદિનાનિ ચ ।
પાપિનઃ પિતરો યે ચ લુપ્તપિંડોદકક્રિયાઃ ।
તેપિ યાંતિ પરાં મુક્તિં દીપદાનસ્ય પુણ્યતઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્ત્તિકમાહાત્મ્યે દીપ ગંધ ધાત્રી માહાત્મ્યવર્ણનો નામ એકવિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ