પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.111

પૃથુરુવાચ।
કૃષ્ણવેણ્યાતટાદ્યસ્માત્શિવવિષ્ણુગણૈઃ પુરા ।
વણિક્શરીરાત્કલહા નિર્મિતા કથિતા ત્વયા

પ્રભાવોઽયં તયોર્નદ્યોઃ કિંવા ક્ષેત્રસ્ય તસ્ય વા ।
તન્મે કથય ધર્મજ્ઞ વિસ્મયોઽત્ર મહાન્મમ

નારદ ઉવાચ।
કૃષ્ણા કૃષ્ણતનુઃ સાક્ષાદ્વેણ્યા દેવો મહેશ્વરઃ ।
તત્સંગમપ્રભાવં તુ નાલં વક્તું ચતુર્મુખઃ

તથાપિ તત્સમુત્પત્તિં કીર્તયિષ્યામિ તચ્છૃણુ ।
ચાક્ષુષસ્યાંતરે પૂર્વં મનોર્દેવઃ પિતામહઃ

સહ્યાદ્રિશિખરે રમ્યે યજનાયોદ્યતોઽભવત્ ।
સ કૃત્વા યજ્ઞસંભારાન્સર્વદેવગણૈર્વૃતઃ

યુક્તો હરિહરાભ્યાં ચ તદ્ગિરેઃ શિખરં યયૌ ।
ભૃગ્વાદયો મુનિગણા મુહૂર્તે બ્રહ્મદૈવતે

તસ્ય દીક્ષાવિધાનાય સમાજં તત્ર ચક્રિરે ।
અથ જ્યેષ્ઠાં સ્વરાં પત્નીં વિષ્ણુરાહ્વયત દ્વિજૈઃ

સાશનૈરાયયૌ તાવદ્ભૃગુર્વિષ્ણુમુવાચ હ ।
ભૃગુરુવાચ।
વિષ્ણો સ્વરા ત્વયાહૂતા આયાતિ ન હિ સત્વરા

મુહૂર્ત્તાતિક્રમશ્ચાયં કાર્યો દીક્ષાવિધિઃ કથમ્ ।
વિષ્ણુરુવાચ।
નાયાતિ ચેત્સ્વરા શીઘ્રં ગાયત્ર્યત્ર વિધીયતામ્

એષાપિ ન ભવત્યસ્ય ભાર્યા કિં પુણ્યકર્મણિ ।
નારદ ઉવાચ।
એવમેવ હિ રુદ્રોઽપિ વિષ્ણોર્વાક્યમમોદત

તચ્છ્રુત્વા સ ભૃગુર્વાક્યં ગાયત્રીં બ્રહ્મણસ્તદા ।
નિવેશ્ય દક્ષિણે ભાગે દીક્ષાવિધિમથાકરોત્

યાવદ્દીક્ષાવિધિં તસ્ય વિધેશ્ચક્રુર્વિધાનતઃ ।
તાવદભ્યાયયૌ તત્ર સ્વરા યજ્ઞસ્થલે નૃપ

તતસ્તાં દીક્ષિતાં દૃષ્ટ્વા ગાયત્રીં બ્રહ્મણા સહ ।
સપત્નીર્ષાપરા ક્રોધાત્સ્વરા વચનમબ્રવીત્

સ્વરોવાચ।
અપૂજ્યા યત્ર પૂજ્યન્તે પૂજ્યાનાં ચ વ્યતિક્રમઃ ।
ત્રીણિ તત્ર ભવિષ્યંતિ દુર્ભિક્ષં મરણં ભયમ્

મમાસને કનિષ્ઠેયં ભવદ્ભિઃ સન્નિવેશિતા ।
તસ્માત્સર્વે જડીભૂતા નાનારૂપા ભવિષ્યથ

ઇદં ચ દક્ષિણેભાગે હ્યુપવિષ્ટા મદાસને ।
તસ્માલ્લોકૈઃ સદાઽદૃશ્યા તનુર્વહતુ નિમ્નગા

નારદ ઉવાચ।
તતસ્તચ્છાપમાકર્ણ્ય ગાયત્રી કંપિતા તદા ।
સમુત્થાયાશપદ્દેવૈર્વાર્યમાણાપિ તાં સ્વરામ્

તવ ભર્ત્તા યથા બ્રહ્મા મમાપ્યેષ તથા ખલુ ।
વૃથાશપસ્ત્વં યસ્માન્માં ભવ ત્વમપિ નિમ્નગા

નારદ ઉવાચ।
તતો હાહાકૃતાઃ સર્વે શિવવિષ્ણુમુખાઃ સુરાઃ ।
તદા લોકત્રયં હ્યેતદ્વિનાશં યાસ્યતિ ધ્રુવમ્

દેવા ઊચુઃ ।
દેવિ સર્વે વયં શપ્તા બ્રહ્માદ્યા યત્ત્વયાધુના ।
યદિ સર્વે જડીભૂતા ભવિષ્યામોઽત્ર નિમ્નગાઃ

તદા લોકત્રયં હ્યેતદ્વિનાશં યાસ્યતિ ધ્રુવમ્ ।
અવિવેકઃ કૃતસ્તસ્માચ્છાપોઽયં વિનિવર્ત્યતામ્

સ્વરોવાચ।
નાર્ચિતો હિ ગણાધ્યક્ષો યજ્ઞાદૌ યત્સુરોત્તમાઃ ।
તસ્માદ્વિઘ્નં સમુત્પન્નં મત્ક્રોધજમિદં ખલુ

નાપિ મદ્વચનં હ્યેતદસત્યં જાયતે ખલુ ।
તસ્માત્સ્વાંશૈર્જડીભૂતા યૂયં ભવત નિમ્નગાઃ

આવામપિ સપત્ન્યૌ ચ સ્વાંશાભ્યામપિ નિમ્નગે ।
ભવિષ્યાવોઽત્ર વૈ દેવાઃ પશ્ચિમાભિમુખાવહે

નારદ ઉવાચ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
જડીભૂતાભવન્નદ્યઃ સ્વાંશૈરેવ તદા નૃપ

તત્ર વિષ્ણુરભૂત્કૃષ્ણ વેણ્યા દેવો મહેશ્વરઃ ।
બ્રહ્મા કકુદ્મિનીગંગા પૃથગેવાભવત્તદા

દેવા સ્વાનપિતાનંશાન્જડીકૃત્વા વિચક્ષણાઃ ।
સહ્યાદ્રિશિખરેભ્યસ્તાઃ પૃથગાસન્સુનિમ્નગાઃ

દેવાંશૈઃ પૂર્વવાહિન્યો બભૂવુઃ સરિતાં વરાઃ ।
ગાયત્રી ચ સ્વરા ચૈવ પશ્ચિમાભિમુખે તદા

યોગેનાભવતાં નદ્યૌ સાવિત્રીતિ પ્રથાં ગતે ।
બ્રહ્મણા સ્થાપિતૌ તત્ર યજ્ઞે હરિહરાવુભૌ

મહાબલાતિબલિનૌ નામ્ના દેવૌ બભૂવતુઃ ।
તયોર્નદ્યોસ્તુ માહાત્મ્યં નાહં વક્તું ક્ષમો નૃપ ।
યયુર્બ્રહ્માદયો દેવાઃ સ્વાંશૈસ્તિષ્ઠંતિ ચાપગાઃ

કૃષ્ણોદ્ભવં પાપહરં પરં યઃ શૃણોતિ યઃ શ્રાવયતે ચ ભક્ત્યા ।
સ્યાત્તસ્ય પુણ્યા સકલાક્રિયાપિ તદ્દર્શનસ્નાનસમુદ્ભવં ફલમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મેમહાપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે સત્ય ભામાસંવાદેકૃષ્ણાવેણ્યામાહાત્મ્યવર્ણનોનામ એકાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ