પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.11

નારદ ઉવાચ-
અથ જાલંધરો દૂતવચઃ શ્રુત્વા પ્રતાપવાન્ ।
સર્વસૈન્યં સમાહૂય પ્રયાણમકરોત્તદા ।
તતસ્તતઃ સમેતાનાં સૈન્યાનાં શ્રૂયતે ધ્વનિઃ

સસ્ત્રીન્મન્દરકંદરેષુ શયિતાનુત્થાપયન્કિન્નરાન્ ।
મેરોર્મંદરકંદરે પ્રતિરવાનુત્થાપયન્વારણાન્ ।
સિહાનાં ચ તતીર્વ્યમુંચત પુરઃપંથાનમેવંવિધસ્ત્રૈ।
લોક્યં બધિરીચકાર મહતઃ સૈન્યસ્ય કોલાહલઃ

તતો દુંદુભિનાદોઽભૂત્પીઠે જાલંધરે નૃપ ।
તન્નિનાદેન શૂરાણાં પ્રિયેણ મહતા તદા

કંપંતિ ગિરયસ્તુંગાઃ પ્રાસાદા વિચલંતિ ચ ।
સપ્તસાગરગર્ભેભ્યો નિઃસૃતા દૈત્યદાનવાઃ

સન્નદ્ધાશ્ચાતિગર્જંતિ નાનાવાહનસંયુતાઃ ।
હેષા યયૌ મહાનાદા વાજિનાં બાહ્યતઃ પુરઃ

રથાંગેનાથ સંહૃષ્ટા ધરાં સંચલતેઽથવા ।
ચાલિતૈર્ગજયૂથૈશ્ચ પૃથ્વી રુદ્ધા સકાનના

જાલંધરેરિતૈર્ભીમૈરયુતૈઃ સ્યંદનસ્થિતૈઃ ।
અશ્વાર્બુદસહસ્રે દ્વે અર્બુદં દંતિનામપિ

રરાજ સૈન્યલક્ષૈકં રથિનાં સપતાકિનામ્ ।
પરાર્દ્ધનવતિઃ કોટ્યઃ દૃશ્યંતે મુખ્યનાયકાઃ ।
નિર્જગામ મહાસૈન્યં છત્રૈઃ સંછાદ્ય ભાસ્કરમ્

આસીત્પિંજરપાંડુપંકજવનં શ્વેતાતપત્રૈઃ ક્વચિત્ ।
માયૂરાતપવારણૈઃ ક્વચિદભૂતદુન્નીલનીલોત્પલમ્ ।
ઉન્મેઘં ક્વચિદૂર્ધ્વધૂલિપટલૈર્યસ્ય પ્રયાણેઽભવત્ ।
સદ્વીચિ ક્વચિદંબરં સર ઇવોત્સર્પત્પતાકાપટૈઃ

ગજવાજીમયી ભૂમિર્ધ્વજચ્છત્રમયં નભઃ ।
દિક્ચક્રં ચામરમયં દૈત્યસૈન્યે પ્રસર્પતિ

તતો જાલંધરો દૈત્યઃ પ્રયાણાય સમુત્સુકઃ ।
સ્કંધે ચારોપયન્શક્તિં નાનારત્નવિભૂષિતામ્

આજગામ મહાવિષ્ણું પ્રષ્ટું સાગરવાસિનમ્ ।
અભિવાદ્ય જગાદાથ હરિં જાલંધરસ્ત્વિદમ્

ભોગાર્થાં કિં પ્રયચ્છામિ તુભ્યં ભાવુક કથ્યતામ્ ।
શ્રુત્વા નારાયણો વાક્યમબ્ધિજસ્ય મુદાન્વિતઃ

ઉવાચ કિં કરોમીતિ પ્રિયં સિંધુસુતેપ્સિતમ્ ।
ઇત્યુક્તઃ સ પ્રહૃષ્ટોઽથ હરિં પ્રોવાચ સત્વરઃ

યામિ યોદ્ધું રણેઽહં ત્વં સુખી તિષ્ઠેહ સાગરે ।
લક્ષ્મ્યા દત્તાક્ષતસ્તત્ર કેશવેનાથ પૂજિતઃ

સ નિર્ગત્ય હરેઃ સ્થાનાત્સમુદ્રં પ્રષ્ટુમાગતઃ ।
સોઽર્ણવં પ્રણિપત્યાહ તાત યાસ્યામિ દૂરતઃ

નીલકંઠં રણે જેતુમનુજ્ઞાં દાતુમર્હસિ ।
પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા યિયાસોઃ શંકરં પ્રતિ

સિંધુરાજેન સોઽપ્યુક્તઃ પુત્ર તં તાપસં ત્યજ ।
ભુંક્ષ્વ રાજ્યં મયા દત્તં તાપસં ત્યજ દૂરતઃ

અત્યદ્ભુતઃ પ્રતાપસ્તે ત્વત્તુલ્યો નાસ્તિ ભૂમિપઃ ।
સ્વર્ગાદાધિક્યતાં નીતં ત્વયા વત્સ ધરાતલમ્

તવ રાજ્યેવ સુમતી વૈકુંઠ ઇવ રાજતે ।
યો દેવો દુર્જયો દૈત્યૈરાનીતઃ સહ સશ્રિયા

મમાંતિકં વત્સ વસ શંકરં ભિક્ષુકં ત્યજ ।
એવમુક્તો હ્યર્ણવેન ગિરિજાં પ્રતિ રાગવાન્

પિતૃવાક્યમવિજ્ઞાય આગત્ય સ્વભટાન્સ્વકાન્ ।
સજ્જીભૂતં તુ યુદ્ધાય વૃંદા જાલંધરં જગૌ

વૃંદોવાચ।
નાથ યુદ્ધં ન કર્તવ્યં રાજેંદ્ર કુત્સયોગિના ।
મનો નિવર્ત્યતાં પશ્ય પ્રવૃત્તં પાર્વતીં પ્રતિ

ગૌરીં ત્વં વાંછસિ કસ્માત્પાર્વતી કિં મમાધિકા ।
તપસ્વિની નિરાલંબા સંસક્તા સ્થાણવે સદા

સુતાનુરાગિણી વંધ્યા તતઃ કૃત્રિમપુત્રિકા ।
વૃથાસ્તુતા નારદેન તાં ત્યજસ્વ ભજસ્વ મામ્

ઇતિ વૃંદાવચઃ શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચાર્ણવાત્મજઃ ।
અદૃષ્ટ્વા પાર્વતીરૂપં મચ્ચેતો ન નિવર્તતે

વૃંદે ત્વયા જનપદો રાજધાની પ્રપાલ્યતામ્ ।
સ્મર્તવ્યોઽહં સદા ચંડિ યદિ માં હંતિ શંકરઃ

ઇતિ ભર્તૃવચઃ શ્રુત્વા વૃંદા હાસસમન્વિતા ।
જગામ શિબિકારૂઢા પીઠં જાલંધરં તદા

નારદ ઉવાચ-।
અથ પ્રતસ્થે કૈલાસં સિંધુસૂનુર્મહાબલઃ ।
મહાપદ્મસહસ્રાણાં ષષ્ટ્યા સૈન્યેન સંવૃતઃ

અત્રાંતરે પરિત્યજ્ય કૈલાંસં શંકરો ગતઃ ।
ગણપુત્રપ્રિયાયુક્તઃ કૈલાસં માનસોત્તરમ્

જાલંધરસ્તતઃ પ્રાપ્તઃ કૈલાસં પ્રથમેઽહનિ ।
સેનાઃ સંસ્થાપ્ય કૈલાસ આલોકનકુતૂહલી

દિવ્યકેસરમંદારરજઃપુંજ પરિશ્રિતાઃ ।
શીતાંબુશીકરાસારૈઃ પ્રભુગ્ના વાંતિ વાયવઃ

યત્ર સિદ્ધાંગના પીનસ્તનોત્તુંગતરંગિણઃ ।
મંદારમકરંદાઢ્યાઃ સુંદરા વાંતિ વાયવઃ

યત્રાશોકરુચિસ્નિગ્ધપાદન્યાસં ચ યોષિતામ્ ।
વિલોક્ય દાનવેંદ્રોભૂન્મનોરથસમાકુલઃ

પ્રાપ્નુવંતિ સુરાઃ પ્રીતિં સ્વબિંબાલોકહર્ષિતાઃ ।
યત્ર કિન્નરકાંતાનાં સુરતવ્યંજિતપ્રભાઃ

વિભાંતિ સર્વતસ્તત્ર મંદારાઃ શીર્ણપલ્લવાઃ ।
યત્ર શંભુગણાક્રાંતા નાનાવેલાકુલદ્રુમાઃ

ભાંતિ મન્મથભૂપાલ યશસા સુધૃતા ઇવ ।
યત્ર ચંદનકસ્તૂરી ગંધોન્મત્તાલિસંચયાઃ ।
વિભાંતિ દગ્ધકંદર્પ્પ નિર્વાણાંગારસન્નિભાઃ

યત્રાંગનાનાં સકલં વિલોક્ય સૌરભ્યમત્યુત્તમકાંતિમિત્રમ્ ।
મન્યે પરિષ્વક્તમનોવિનોદા કસ્તૂરિકા ગાહતિ કાલિમાનમ્

ક્વચિત્પ્રવરગૈરિકાસમસમુલ્લસત્ પંકજં લવંગદલસન્નિભાસનચલચ્ચકોરં ક્વચિત્ ।
ક્વચિદ્ગિરિસરિત્તટીતરણિવત્સ્ફુરત્કુંડલં ચલન્નિચુલમંજરીવિનયનમ્રભૃંગં ક્વચિત્

ક્વચિદ્દલિતકોકિલાકુલિતનૂત્નચૂતાંકુરં કુરંગકુલસેવિતં પ્રબલશાલિમૂલં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્પ્રવરસુંદરૈઃ સુરવધૂપદૈઃ પાવનં વનં નયતિ વિક્રિયામિહ મનો મુનીનામપિ

એવંગુણસમાયુક્તં વિલોક્ય હરમંદિરમ્ ।
વિચિત્રં ચાપિ કૈલાસં સર્વરત્નસમાશ્રયમ્

અત્યંતવિસ્મિતો દૈત્યઃ પ્રોવાચ ભૃગુનંદનમ્ ।
કસ્માત્તં તાપસં તાત પ્રવદંતિ ભવાદૃશાઃ

તાદૃશી યસ્ય સા ભાર્યા ગૃહમીદૃઙ્મનોહરમ્ ।
તત્રાદૃષ્ટ્વાવદચ્છંભું હરઃ કુત્ર ગતઃ કવે

કથં મમ ભયાચ્ચેતિ પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ ભાર્ગવઃ ।
દેવશંભુર્મહાશૈલમગમ્યં માનસોત્તરમ્

યયૌ તત્ર મહાદેવો ગંતું ચાન્યૈર્ન શક્યતે ।
ઇતિ કાવ્યવચઃ શ્રુત્વા પ્રાહ દૈત્યો મહાબલઃ

જાલંધર ઉવાચ-।
અહં યાસ્યામિ દેવેશં ત્વં પુરા ગચ્છ ભાર્ગવ ।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ તત્ર યત્રાસ્તે શંકરઃ સ્વયમ્

અપશ્યત્તં ગિરિવરં સિંધુજો માનસોત્તરમ્ ।
તસ્ય ષષ્ટિસહસ્રાણિ યોજનાનાં સમુચ્છ્રયઃ

સ શૈલો માનસો રાજન્દૈત્યસૈન્યૈઃ સમાવૃતઃ ।
બહવો દૈત્યરાજાનઃ શૈલમારુરુહુર્દ્રુતમ્

છત્રાંધકારં પર્યાસીત્વાદ્યનાદેન વેપથુઃ ।
સૈન્યકોલાહલસ્તેષાં પૂરયામાસ રોદસી

નારદ ઉવાચ-।
અથૈવમાગતં દૃષ્ટ્વા દૈત્યસૈન્યં મહત્તદા ।
અત્યુચ્ચે સ ગિરેઃ શૃંગે સ્થાપ્ય ગૌરીં સખીવૃતામ્

ભગવાંશ્ચ ગણૈઃ સર્વૈઃ સન્નદ્ધૈર્યુદ્ધદુર્મદૈઃ ।
ત્રિંશન્મહાબ્જસાહસ્રૈઃ પ્રમથાનાં વૃતઃ શિવઃ

ઉવાચ નંદિનં શંભુર્ગણાનામધિપં ત્વયા ।
પ્રહર્તવ્યો મહાદૈત્યો વીરો જાલંધરો રણે

મહાકાલાદિભિઃ શૂરૈર્યાહિ ત્વં પરિવારિતઃ ।
તાવદાજૌ ત્વયા તસ્માદ્યોદ્ધવ્યમતિપૌરુષાત્

યાવદ્યુદ્ધે નારિજયો મમ વીર ભવિષ્યતિ ।
ઇતિ શંભોર્વચઃ શ્રુત્વા સ ચ સારથિમબ્રવીત્

કાકતુંડરથં મેઽદ્ય સમાનય મહામતે ।
નંદિનો વચનં શ્રુત્વા સોપિ સ્યંદનમાહરત્

દ્વાત્રિંશદશ્વસંયુક્તં ચક્રષોડશસંયુતમ્ ।
ષષ્ટિધ્વજસમોપેતં દ્વાત્રિંશદ્યોજનાયુતમ્

સર્વશસ્ત્રૈશ્ચ સંપૂર્ણં પ્રાપ્તં સાંગ્રામિકં રથમ્ ।
નંદિનશ્ચક્રરક્ષાર્થં પુત્રૌ સ્કંદવિનાયકૌ

સમાદિષ્ટૌ શંકરેણ સન્નદ્ધૌ તૌ સ્વવાહનૌ ।
ગણૈઃ પરિવૃતો નંદી વાગ્ભિઃ સંપૂજ્ય ચેશ્વરમ્

નંદી રથં સમારુહ્ય નિર્યયૌ દાનવાન્પ્રતિ ।
વિરાજતે તસ્ય મૂર્ધ્નિ છત્રં દ્વાદશયોજનમ્

યાવત્સ નિર્યયૌ નંદી તાવત્તે દાનવાઃ પુરઃ ।
શૈલોપરિ સમારૂઢા દાનવા ઘોરદર્શનાઃ

ગણાનામાયુધૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ નિહતાઃ પતિતા ભુવિ ।
હન્યમાના ગણૈર્દૈત્યાસ્તત્યજુર્દૂરતો ગિરિમ્

તતો ધૂમસમં તસ્માદવરુહ્ય શિલોચ્ચયાત્ ।
જઘ્નુર્દૈત્યાન્શિતૈઃ શસ્ત્રૈર્ગણા રાજન્મહાબલાન્

અમરૈરાચિતં દૃષ્ટ્વા રુરુધુર્દૈત્યસૈનિકાઃ ।
તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં ગણાનાં દાનવૈઃ સહ

શરવર્ષમથાત્યુગ્રં દાનવાનાં દિવૌકસામ્ ।
તતઃ સમસ્તાન્માતંગાઞ્જઘ્નુઃ શિખિમુખા રણે

રથાન્હયાન્પદાતીંશ્ચ કાકતુંડા મહાબલાઃ ।
હતાનાં દૈત્યસંઘાંનાં સંગરે ભૃશમાયિનામ્

શિરોભિર્ગગનં વ્યાપ્તં પ્રહસદ્ભિર્ભયાવહૈઃ ।
મુક્તકેશારુણમુખૈર્ભીમદંષ્ટ્રાવિલોચનૈઃ

સિંહૈઃ કબંધજંઘોરુકટિપૃષ્ઠનિકૃંતનૈઃ ।
ચિતા સર્વત્ર વસુધા કબંધૈરુધિરારુણૈઃ

તતો વિરાવઃ સુમહાન્બભૂવ દૈત્યેશ્વરાણાં ધ્વજિનીષુ ધાવતામ્ ।
શંભોર્ગણૈઃ પાતિતસૈનિકાનાં યથાર્ણવાનાં નદતાં યુગક્ષયે

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચાશત્સહસ્રસંહિતાયામુત્તરખંડે નારદયુધિષ્ઠિરસંવાદે જાલંધરોપાખ્યાને દૈત્યસૈન્યપરાજયોનામ એકાદશોઽધ્યાયઃ