પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 6.108

નારદ ઉવાચ।
ઇત્થં તદ્વચનં શ્રુત્વા ધર્મદત્તઃ સવિસ્મયઃ ।
પ્રણમ્ય દંડવદ્ભૂમૌ વાક્યમેતદુવાચ હ

ધર્મદત્ત ઉવાચ।
આરાધયંતિ સર્વેઽપિ વિષ્ણું ભક્તાર્ત્તિનાશિનમ્ ।
યજ્ઞૈર્દાનૈર્વ્રતૈસ્તીર્થૈસ્તપોભિશ્ચ યથાવિધિ

વિષ્ણુપ્રીતિકરં તેષાં વિષ્ણુસાન્નિધ્યકારકમ્ ।
યત્કૃત્વા તાનિ ચીર્ણાનિ સર્વાણ્યપિ ભવંતિ હિ

ગણાવૂચતુઃ ।
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા વિપ્ર શૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ ।
સેતિહાસાં કથાં વિપ્ર કથ્યમાનાં પુરાભવામ્

કાંતિપુર્યાં પુરા ચોલ ચક્રવર્ત્તી નૃપોઽભવત્ ।
યસ્ય નામ્ના ચ તે દેશાશ્ચોલાખ્યા અભવન્કિલ

યસ્મિન્શાસતિ ભૂચક્રં દરિદ્રો નૈવ દુઃખિતઃ ।
પાપબુદ્ધિઃ સરુગ્વાપિ નૈવ કશ્ચિદભૂન્નરઃ

યસ્યાપ્યત્યંતયજ્ઞસ્ય તામ્રપર્ણી તટાવુભૌ ।
સુવર્ણયૂપૈઃ શોભાઢ્યાવાસ્તાં ચૈત્રરથોપમૌ

સ કદાચિદગાદ્રાજા હ્યનંતશયનં દ્વિજ ।
યત્રાસૌ જગતાં નાથો યોગનિદ્રામુપાસતે

તત્ર શ્રીરમણં દેવં સંપૂજ્ય વિધિવન્નૃપઃ ।
મણિમુક્તાફલૈર્દિવ્યૈઃ સ્વર્ણપુષ્પૈશ્ચ શોભનૈઃ

પ્રણમ્ય દંડવદ્યાવદુપવિષ્ટઃ સ તત્ર વૈ ।
તાવદ્બ્રાહ્મણમાયાં તમપશ્યદ્દેવસન્નિધૌ

દેવાર્ચનાર્થમાયાંતં તુલસ્યુદકપાણિનમ્ ।
સ્વપુરીવાસિનં તત્ર વિષ્ણુદાસાહ્વયં દ્વિજમ્

તત્રાભ્યેત્ય સ વિપ્રર્ષિર્દેવદેવમપૂજયત્ ।
વિષ્ણુસૂક્તેન સંસ્નાપ્ય તુલસીમંજરીદલૈઃ

તુલસીપૂજયા તસ્ય રત્નપૂજાં તથા કૃતામ્ ।
આચ્છાદિતાં સમાલોક્ય રાજા ક્રુદ્ધોઽબ્રવીદ્વચઃ

રાજોવાચ।
માણિક્યસ્વર્ણપૂજાત્ર શોભાઢ્યા યા મયા કૃતા ।
વિષ્ણુદાસ કથં સેયમાચ્છન્ના તુલસીદલૈઃ

વિષ્ણુભક્તિં ન જાનાસિ વરાકોઽસિ મતો મમ ।
યસ્ત્વિમામતિશોભાઢ્યાં પૂજામાચ્છાદયસ્યહો

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા સક્રોધઃ સ દ્વિજોત્તમઃ ।
રાજ્ઞો ગૌરવમુલ્લંઘ્ય જગાદ વચનં તદા

વિષ્ણુદાસ ઉવાચ।
રાજન્મુક્તિં ન જાનાસિ ગર્વિતોઽસિ નૃપશ્રિયા ।
કિંસ્વિદ્વિષ્ણુવ્રતં પૂર્વં ત્વયા ચીર્ણં વદસ્વ તત્

ગણાવૂચતુઃ ।
તદ્બ્રાહ્મણવચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય સ નૃપોત્તમઃ ।
વિષ્ણુદાસં તદા ગર્વાદુવાચ વચનં દ્વિજ

ઇત્થં ચેત્કથ્યસે વિપ્ર વિષ્ણુભક્ત્યાતિગર્વિતઃ ।
ભક્તિસ્તે કિયતીવિષ્ણોર્દરિદ્રસ્યાધનસ્ય ચ

યજ્ઞદાનાદિકં ચૈવ વિષ્ણુતુષ્ટિકરં કૃતમ્ ।
નાપિ દેવાલયં પૂર્વં ત્વયા વિપ્ર ક્વચિત્કૃતમ્

ઈદૃશસ્યાપિ તે ગર્વ એષ તિષ્ઠતિ ભક્તિતઃ ।
તચ્છૃણ્વંતુ વચો મેઽદ્ય સર્વેપ્યેતે દ્વિજોત્તમાઃ

સાક્ષાત્કારમહં વિષ્ણોરેષ વાદો ગમિષ્યતિ ।
યથા તુ સર્વેઽપિ તતો ભક્તિં જ્ઞાસ્યથ ચાવયોઃ

ગણાવૂચતુઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપો ગચ્છન્નિજં રાજગૃહં દ્વિજઃ ।
આરેભે વૈષ્ણવં સત્રં કૃત્વાચાર્યં તુ મુદ્ગલમ્

ઋષિસંઘસમાજુષ્ટં બભૂવ બહુદક્ષિણમ્ ।
યદ્વદ્બ્રહ્મકૃતં પૂર્વં ગયાક્ષેત્રે સમૃદ્ધિમત્

વિષ્ણુદાસોઽપિ તત્રૈવ તસ્થૌ દેવાલયે વ્રતી ।
પંચૈતાન્નિયમાન્કૃત્વા વિષ્ણુતુષ્ટિકરાન્સદા

માઘોર્જયોર્વ્રતં સમ્યક્તુલસીવનપાલનમ્ ।
એકાદશીવ્રતં જાપ્યં દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્ગીતનૃત્યાદિમંગલૈઃ ।
નિત્યં વિષ્ણોસ્તથા પૂજાં વ્રતાન્યેતાનિ સોઽકરોત્

નિત્યં સંસ્મરણં વિષ્ણોર્ગચ્છન્ભુંજન્સ્વપન્નપિ ।
સર્વભૂતસ્થિતં વિષ્ણુમપશ્યત્સમદર્શનઃ

માઘકાર્તિકયોર્નિત્યં વિશેષનિયમાનપિ ।
અકરોદ્વિષ્ણુતુષ્ટ્યર્થં સોદ્યાપનવિધિં તથા

એવં સમારાધયતોઃ શ્રિયઃ પતિં તયોસ્તુ ચોલેશ્વરવિષ્ણુદાસયોઃ ।
અગાદનેહા બહુ તદ્વ્રતસ્થયોસ્તન્નિષ્ઠકર્મેન્દ્રિયકર્મણોસ્તયોઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે કાર્તિકમાહાત્મ્યે શ્રીકૃષ્ણસત્યભામાસંવાદે કલહોપાખ્યાને અષ્ટાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ