પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.70

પાર્વત્યુવાચ-
યદાકર્ણનમેતસ્ય યે વા પારિષદાઃ પ્રભોઃ ।
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ કથયસ્વ દયાનિધે

ઈશ્વર ઉવાચ।
રાધયા સહ ગોવિંદં સ્વર્ણસિંહાસનેસ્થિતમ્ ।
પૂર્વોક્તરૂપલાવણ્યં દિવ્યભૂષાંબરસ્રજમ્

ત્રિભંગી મંજુ સુસ્નિગ્ધં ગોપીલોચનતારકમ્ ।
તદ્બાહ્યે યોગપીઠે ચ સ્વર્ણસિંહાસનાવૃતે

પ્રત્યંગરભસાવેશાઃ પ્રધાનાઃ કૃષ્ણવલ્લભાઃ ।
લલિતાદ્યાઃ પ્રકૃત્યંશા મૂલપ્રકૃતિરાધિકા

સંમુખે લલિતા દેવી શ્યામલા વાયુકોણકે ।
ઉત્તરે શ્રીમતી ધન્યા ઐશાન્યાં શ્રીહરિપ્રિયા

વિશાખા ચ તથા પૂર્વે શૈબ્યા ચાગ્નૌ તતઃ પરમ્ ।
પદ્મા ચ દક્ષિણે પશ્ચાન્નૈરૃતે ક્રમશઃ સ્થિતાઃ

યોગપીઠે કેસરાગ્રે ચારુ ચંદ્રાવતી પ્રિયા ।
અષ્ટૌ પ્રકૃતયઃ પુણ્યાઃ પ્રધાનાઃ કૃષ્ણવલ્લભાઃ

પ્રધાનપ્રકૃતિસ્ત્વાદ્યા રાધા ચંદ્રાવતી સમા ।
ચંદ્રાવલી ચિત્રરેખા ચંદ્રા મદનસુંદરી

પ્રિયા ચ શ્રીમધુમતી ચંદ્રરેખા હરિપ્રિયા ।
ષોડશાદ્યાઃ પ્રકૃતયઃ પ્રધાનાઃ કૃષ્ણવલ્લભાઃ

વૃંદાવનેશ્વરી રાધા તથા ચંદ્રાવલી પ્રિયા ।
અભિન્નગુણલાવણ્ય સૌંદર્યાશ્ચારુલોચનાઃ

મનોહરા મુગ્ધવેષાઃ કિશોરીવયસોજ્જ્વલાઃ ।
અગ્રેતનાસ્તથા ચાન્યા ગોપકન્યાઃ સહસ્રશઃ

શુદ્ધકાંચનપુંજાભાઃ સુપ્રસન્નાઃ સુલોચનાઃ ।
તદ્રૂપહૃદયારૂઢાસ્તદાશ્લેષ સમુત્સુકાઃ

શ્યામામૃતરસે મગ્નાઃ સ્ફુરત્તદ્ભાવમાનસાઃ ।
નેત્રોત્પલાર્ચિતે કૃષ્ણપાદાબ્જેઽપિતચેતસઃ

શ્રુતિકન્યાસ્તતો દક્ષે સહસ્રાયુતસંયુતાઃ ।
જગન્મુગ્ધીકૃતાકારા હૃદ્વર્તિકૃષ્ણલાલસાઃ

નાનાસત્વસ્વરાલાપમુગ્ધીકૃતજગત્ત્રયાઃ ।
તત્ર ગૂઢરહસ્યાનિ ગાયંત્યઃ પ્રેમવિહ્વલાઃ

દેવકન્યાસ્તતઃ સવ્યે દિવ્યવેષારસોજ્જ્વલાઃ ।
નાનાવૈદિગ્ધ્યનિપુણા દિવ્યભાવભરાન્વિતાઃ

સૌંદર્યાતિશયેનાઢ્યાઃ કટાક્ષાતિમનોહરાઃ ।
નિર્લજ્જાસ્તત્ર ગોવિંદે તદંગસ્પર્શનોદ્યતાઃ

તદ્ભાવમગ્નમનસઃ સ્મિતસાચિ નિરીક્ષણાઃ ।
મંદિરસ્ય તતો બાહ્યે પ્રિયયા વિશદાવૃતે

સમાનવેષવયસઃ સમાનબલપૌરુષાઃ ।
સમાનગુણકર્માણઃ સમાનાભરણપ્રિયાઃ

સમાનસ્વરસંગીત વેણુવાદનતત્પરાઃ ।
શ્રીદામા પશ્ચિમે દ્વારે વસુદામા તથોત્તરે

સુદામા ચ તથા પૂર્વે કિંકિણી ચાપિ દક્ષિણે ।
તદ્બાહ્યે સ્વર્ણપીઠે ચ સુવર્ણમંદિરાવૃતે

સ્વર્ણવેદ્યંતરસ્થે તુ સ્વર્ણાભરણભૂષિતે ।
સ્તોકકૃષ્ણં સુભદ્રાદ્યૈર્ગોપાલૈરયુતાયુતૈઃ

શૃંગવીણાવેણુવેત્રવયોવેષાકૃતિસ્વરૈઃ ।
તદ્ગુણધ્યાનસંયુક્તૈર્ગાયદ્ભિરપિ વિહ્વલૈઃ

ચિત્રાર્પિતૈશ્ચિત્રરૂપૈઃ સદાનંદાશ્રુવર્ષિભિઃ ।
પુલકાકુલસર્વાંગૈર્યોગીંદ્રૈરિવ વિસ્મિતૈઃ

ક્ષરત્યયોભિર્ગોવિંદૈરસંખ્યાતૈરુપાવૃતમ્ ।
તદ્બાહ્યે સ્વર્ણપ્રાકારે કોટિસૂર્યસમુજ્જવલે

ચતુર્દિક્ષુમહોદ્યાનં મંજુસૌરભમોહિતે ।
પશ્ચિમે સંમુખે શ્રીમત્પારિજાતદ્રુમાશ્રયે

તદધસ્તુ સ્વર્ણપીઠે સ્વર્ણમંડનમંડિતે ।
તન્મધ્યે મણિમાણિક્ય દિવ્યસિંહાસનોજ્જ્વલે

તત્રોપરિ પરાનંદં વાસુદેવં જગત્પ્રભુમ્ ।
ત્રિગુણાતીતચિદ્રૂપં સર્વકારણકારણમ્

ઇંદ્રનીલઘનશ્યામં નીલકુંચિતકુંતલમ્ ।
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષં મકરાકૃતિકુંડલમ્

ચતુર્ભુજં તુ ચક્રાસિગદાશંખાંબુજાયુધમ્ ।
આદ્યંતરહિતં નિત્યં પ્રધાનં પુરુષોત્તમમ્

જ્યોતીરૂપં મહદ્ધામ પુરાણં વનમાલિનમ્ ।
પીતાંબરધરં સ્નિગ્ધં દિવ્યભૂષણભૂષિતમ્

દિવ્યાનુલેપનં રાજચ્ચિત્રિતાંગ મનોહરમ્ ।
રુક્મિણી સત્યભામા ચ નાગ્નજિતી સુલક્ષણા

મિત્રવિંદાનુવિંદા સુનંદા જાંબવતી પ્રિયા ।
સુશીલા ચાષ્ટમહિલા વાસુદેવપ્રિયાસ્તતઃ

ઉદ્ભ્રાજિતાઃ પારિષદા વૃતયોર્ભક્તિતત્પરાઃ ।
ઉત્તરે સુમહોદ્યાને હરિચંદનસંશ્રયે

તત્રાધસ્તુ સ્વર્ણપીઠે મણિમંડપમંડિતે ।
તન્મધ્યે હેમનિર્માણદલે સિંહાસનોજ્જવલે

તત્રૈવ સહ રેવત્યા સંકર્ષણ હલાયુધમ્ ।
ઈશ્વરસ્ય પ્રિયાનંતમભિન્નગુણરૂપિણમ્

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં રક્તાંબુજ દલેક્ષણમ્ ।
નીલપટ્ટધરં સ્નિગ્ધં દિવ્યભૂષાસ્રગંબરમ્

મધુપાને સદાસક્તં મધુઘૂર્ણિતલોચનમ્ ।
પ્રવીરદક્ષિણેભાગે મંજુનાભ્યંતરસ્થિતે

સંતાનવૃક્ષમૂલે તુ મણિમંદિરમંડિતમ્ ।
તન્મધ્યે મણિમાણિક્ય દિવ્યસિંહાસનોજ્જ્વલે

પ્રદ્યુમ્નં ચ રતી દેવં તત્રોપરિસુખસ્થિતમ્ ।
જગન્મોહનસૌંદર્ય્યસારશ્રેણીરસાત્મકમ્

અસિતાંભોજપુંજાભમરવિંદદલેક્ષણમ્ ।
દિવ્યાલંકારભૂષાભિર્દિવ્યગંધાનુલેપનમ્

જગન્મુગ્ધીકૃતાશેષ સૌંદર્યાશ્ચર્યવિગ્રહમ્ ।
પૂર્વોદ્યાને મહારણ્યે સુરદ્રુમ સમાશ્રયે

તત્રાધસ્તુ સ્વર્ણપીઠે હેમમંડપમંડિતે ।
તસ્ય મધ્યે સ્થિરે રાજદ્દિવ્યસિંહાસનોજ્જ્વલે

દિવ્યોષયાસમં શ્રીમદનિરુદ્ધં જગત્પતિમ્ ।
સાંદ્રાનંદઘનશ્યામં સુસ્નિગ્ધં નીલકુંતલમ્

સુભ્રૂન્નતલતાભંગીં સુકપોલં સુનાસિકમ્ ।
સુગ્રીવં સુંદરં વક્ષો મનોહર મનોહરમ્

કિરીટિનં કુંડલિનં કંઠભૂષાવિભૂષિતમ્ ।
મંજુમંજીરમાધુર્યાદતિસૌંદર્ય વિગ્રહમ્

પ્રિયભૃત્યગણારાધ્યં યત્ર સંગીતકપ્રિયમ્ ।
પૂર્ણબ્રહ્મસદાનંદં શુદ્ધસત્વસ્વરૂપકમ્

તસ્યોર્દ્ધ્વે ચાંતરિક્ષે ચ વિષ્ણું સર્વેશ્વરેશ્વરમ્ ।
અનાદિમાદિચિદ્રૂપં ચિદાનંદં પરં વિભુમ્

ત્રિગુણાતીતમવ્યક્તં નિત્યમક્ષયમવ્યયમ્ ।
સમેઘપુંજમાધુર્યસૌંદર્યશ્યામવિગ્રહમ્

નીલકુંચિતસુસ્નિગ્ધ કેશપાશાતિસુંદરમ્ ।
અરવિંદદલસ્નિગ્ધ સુદીર્ઘચારુલોચનમ્

કિરીટકુંડલોદ્ગંડ શુદ્ધસત્વાત્મભિર્વૃતમ્ ।
આત્મારામૈશ્ચ ચિદ્રૂપૈસ્તન્મૂર્તિધ્યાનતત્પરૈઃ

હૃદયારૂઢ તદ્ધ્ય્નૌર્નાસાગ્રન્યસ્તલોચનૈઃ ।
ક્રિયતેઽહૈતુકીભક્તિઃ કાયહૃદ્વૃત્તિભાષિતૈઃ

તત્સવ્યે યક્ષગંધર્વસિદ્ધવિદ્યાધરાદિભિઃ ।
સુકાંતૈરપ્સરઃસંઘૈર્નૃત્યસંગીતતત્પરૈઃ

તદંગભજનં કામં વાંછદ્ભિઃ કૃષ્ણલાલસૈઃ ।
તદગ્રે વૈષ્ણવૈઃ સર્વૈશ્ચાંતરિક્ષે સુખાસને

પ્રહ્લાદનારદાદ્યૈશ્ચ કુમારશુકવૈષ્ણવૈઃ ।
જનકાદ્યૈર્લસદ્ભાવૈર્હૃદ્બાહ્ય સ્ફૂર્તિતત્પરૈઃ

પુલકાકુલસર્વાંગૈઃ સ્ફુરત્પ્રેમસમાકુલૈઃ ।
રહસ્યામૃતસંસિક્તૈરર્દ્ધયુગ્માક્ષરો મનુઃ

મંત્રચૂડામણિઃ પ્રોક્તઃ સર્વમંત્રૈકકારણમ્ ।
સર્વદેવસ્ય મંત્રાણાં કૈશોરં મંત્રહેતુકમ્

સર્વકૈશોરમંત્રાણાં હેતુશ્ચૂડામણિર્મનુઃ ।
જપં કુર્વંતિ મનસા પૂર્ણપ્રેમસુખાશ્રયાઃ

વાંછંતિ તત્પદાંભોજે નિશ્ચલં પ્રેમસાધનમ્ ।
તદ્બાહ્યે સ્ફટિકાદ્યુચ્ચ પ્રાવારે સુમનોહરે

કુંકુમૈઃ સિતરક્તાદ્યૈશ્ચતુર્દિક્ષુ સમાકુલૈઃ ।
શુક્લં ચતુર્ભુજં વિષ્ણું પશ્ચિમે દ્વારપાલકમ્

શંખચક્રગદાપદ્મકિરીટાદિ વિભૂષિતમ્ ।
રક્તં ચતુર્ભુજં પદ્મશંખચક્રગદાયુધમ્

કિરીટકુંડલોદ્દીપ્ત દ્વારપાલકમુત્તરે ।
ગૌરં ચતુર્ભુજં વિષ્ણું શુખચક્રગદાયુધમ્

કિરીટકુંડલાદ્યૈશ્ચ શોભિતં વનમાલિનમ્ ।
પૂર્વદ્વારે દ્વારપાલં ગૌરં વિષ્ણું પ્રકીર્તિતમ્

કૃષ્ણવર્ણં ચતુર્બાહું શંખચક્રાદિભૂષણમ્ ।
દક્ષિણદ્વારપાલં તુ શ્રીવિષ્ણુંકૃષ્ણવર્ણકમ્

શ્રીકૃષ્ણચરિતં હ્યેતદ્યઃ પઠેત્પ્રયતઃ શુચિઃ ।
શૃણુયાદ્વાપિ યો ભક્ત્યા ગોવિંદે લભતે રતિમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે કૃષ્ણચરિતે સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ