પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.6

શેષ ઉવાચ।
ઇત્થં સ્વાગતસંતુષ્ટં બ્રહ્મચર્યતપોનિધિમ્ ।
ઉવાચ મતિમાન્વીરઃ સર્વલોકગુરુર્મુનિમ્

સ્વાગતં તે મહાભાગ કુંભયોને તપોનિધે ।
ત્વદ્દર્શનેન સર્વે વૈ પાવિતાઃ સકુટુંબકાઃ

કચ્ચિન્મતિસ્તે વેદેષુ શાસ્ત્રેષુ પરિવર્તતે ।
ત્વત્તપોવિઘ્નકર્તા વૈ નાસ્તિ ભૂમંડલે ક્વચિત્

લોપામુદ્રા મહાભાગ યા ચ તે ધર્મચારિણી ।
યસ્યાઃ પતિવ્રતા ધર્માત્સર્વં ભવતિ શોભનમ્

અપિ શંસ મહાભાગ ધર્મમૂર્તે કૃપાનિધે ।
અલોલુપસ્ય કિં કાર્યં કરવાણિ મુનીશ્વર

ત્વત્તપોયોગતઃ સર્વં ભવતિ સ્વેચ્છયા બહુ ।
તથાપિ મયિ કૃત્વૈવ કૃપાં શંશ મુનીશ્વરઃ

શેષ ઉવાચ।
ઇત્યુક્તો લોકગુરુણા રાજરાજેન ધીમતા ।
ઉવાચ રામં લોકેશં વિનીતતરભાષયા

અગસ્ત્ય ઉવાચ।
સ્વામિંસ્તવ સુદુર્દર્શં દર્શનં દૈવતૈરપિ ।
મત્વા સમાગતં વિદ્ધિ રાજરાજ કૃપાનિધે

હતસ્ત્વયા રાવણાખ્યસ્ત્વસુરો લોકકંટકઃ ।
દિષ્ટ્યાદ્ય દેવાઃ સુખિનો દિષ્ટ્યા રાજા બિભીષણઃ

રામ ત્વદ્દર્શનાન્મેઽદ્ય ગતં વૈ દુષ્કૃતં કિલ ।
સંપૂર્ણો મે મનઃકોશ આનંદેન સુરોત્તમ

ઇત્યુક્ત્વા સ બભૂવાશુ તૂષ્ણીં કુંભસમુદ્ભવઃ ।
રામસંદર્શનાહ્લાદવિહ્વલીકૃતમાનસઃ

રામઃ પપ્રચ્છ તં ભૂયો મુનિં જ્ઞાનવિશારદમ્ ।
લોકાતીતં ભવદ્ભાવિ સર્વં જાનાસિ સર્વતઃ

મુને કથય મે સર્વં પૃચ્છતો હિ સુવિસ્તરમ્ ।
કોઽસૌ મયા હતો યો હિ રાવણો વિબુધાર્દનઃ

કુંભકર્ણોઽપિ કસ્ત્વેષ કા જાતિર્વૈ દુરાત્મનઃ ।
દેવો દૈત્યઃ પિશાચો વા રાક્ષસો વા મહામુને

સર્વમાખ્યાહિ સર્વજ્ઞ સર્વં જાનાસિ વિસ્તરાત્ ।
અતઃ કથય મે સર્વં કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ

ઇતિ શ્રુત્વા તતો વાક્યં કુંભજન્મા તપોનિધિઃ ।
યત્પૃષ્ટં રઘુરાજેન પ્રવક્તું તત્પ્રચક્રમે

રાજન્સૃષ્ટિકરો બ્રહ્મા પુલસ્ત્યસ્તત્સુતોઽભવત્ ।
તતસ્તુ વિશ્રવા જજ્ઞે વેદવિદ્યાવિશારદઃ

તસ્ય પત્નીદ્વયં જાતં પાતિવ્રત્યચરિત્રભૃત્ ।
એકા મંદાકિની નામ્ની દ્વિતીયા કૈકસી સ્મૃતા

પૂર્વસ્યાં ધનદો જજ્ઞે લોકપાલવિલાસભૃત્ ।
યોઽસૌ શિવપ્રસાદેન લંકાવાસમચીકરત્

વિદ્યુન્માલિસુતાયાં તુ પુત્રત્રયમભૂન્મહત્ ।
રાવણઃ કુંભકર્ણશ્ચ તથા પુણ્યો બિભીષણઃ

રાક્ષસ્યુદરજન્મત્વાત્સંધ્યાસમયસંભવાત્ ।
દ્વયોરધર્મનિપુણા મતિરાસીન્મહામતે

એકદા તુ વિમાનેન પુષ્પકેણ સુશોભિના ।
કાંચનીયોપકલ્પેન કિંકિણીજાલમાલિના

આરુહ્ય પિતરૌ દ્રષ્ટું પ્રાયાચ્છોભાસમન્વિતઃ ।
સ્વગણૈઃ સંસ્તુતો ભૂત્વા નાનારત્નવિભૂષણૈઃ

આગત્ય પિત્રોશ્ચરણે પતિત્વા ચિરમાત્મજઃ ।
હર્ષવિહ્વલિતાત્મા ચ રોમાંચિતતનૂરુહઃ

ઉવાચ મેઽદ્ય સુદિનં મહાભાગ્યફલોદયઃ ।
યન્મે યુષ્મત્પદૌ દૃષ્ટૌ મહાપુણ્યદદર્શનૌ

ઇત્યાદિભિઃ સ્તુતિપદૈઃ સ્તુત્વાગાન્મંદિરં સ્વકમ્ ।
પિતરાવપિ સંહૃષ્ટૌ પુત્રસ્નેહાદ્બભૂવતુઃ

તં દૃષ્ટ્વા રાવણો ધીમાઞ્જગાદ નિજમાતરમ્ ।
કોઽયં પુમાન્સુરો વાથ યક્ષો વાથ નરોત્તમઃ

યોઽસૌ મમ પિતુઃપાદૌ સન્નિષેવ્ય ગતઃ પુનઃ ।
મહાભાગ્યનિધિઃ સ્વીયૈર્ગણૈઃ સુપરિવારિતઃ

કેનેદં તપસા લબ્ધં વિમાનં વાયુવેગધૃક્ ।
ઉદ્યાનારામલીલાદિ વિલાસસ્થાનમુત્તમમ્

શેષ ઉવાચ।
ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય જનની રોષવિક્લવા ।
ઉવાચ પુત્રં વિમનાઃ કિંચિન્નેત્રવિકારિણી

રે પુત્ર શૃણુ મદ્વાક્યં બહુશિક્ષાસમન્વિતમ્ ।
એતસ્ય જન્મકર્માદિ વિચારચતુરાધિકમ્

સપત્ન્યા મમ કુક્ષિસ્થં વિધાનં સમુપસ્થિતમ્ ।
યેન સ્વમાતુર્વિમલં કુલમુજ્જ્વલિતં મહત્

ત્વં તુ મત્કુક્ષિજઃ કીટઃ પાપઃ સ્વોદરપૂરકઃ ।
યથા ખરઃ સ્વકં ભારં જાનાતિ ન ચ તદ્ગુણમ્

તથા ત્વં લક્ષ્યસેઽજ્ઞાની શયનાસનભોગવાન્ ।
સુપ્તો ગતઃ ક્વચિદ્ભ્રષ્ટ ઇત્યેવ તવ સંભવઃ

અનેન તપસા લબ્ધં શિવસંતોષકારિણા ।
લંકાવાસો મનોવેગં વિમાનં રાજ્યસંપદઃ

સુધન્યા જનની ત્વસ્ય સુભાગ્યા સુમહોદયા ।
યસ્યાઃ પુત્રો નિજગુણૈર્લબ્ધવાન્મહતાં પદમ્

ઇતિ ક્રુધા ભાષિતમાર્તયા તયા માત્રા સ્વયાઽકર્ણ્ય દુરાત્મસત્તમઃ ।
રોષં વિધાયાત્મગતં પુનર્વચો જગાદ તાં નિશ્ચયભૃત્તપઃ પ્રતિ

રાવણ ઉવાચ।
જનન્યાકર્ણય વચો મમ ગર્વસમન્વિતમ્ ।
રત્નગર્ભા ત્વમેવાસિ યસ્યાઃ પુત્રાસ્ત્રયો વયમ્

કોઽસૌ કીટઃ સ ધનદઃ ક્વ તપઃ સ્વલ્પકં પુનઃ ।
કાલં કા કિંતુ તદ્રાજ્યં સ્વલ્પસેવકસંયુતમ્

માતઃ શૃણુ મમોત્સાહાત્પ્રતિજ્ઞાં કરુણાન્વિતે ।
ન કેનાપિ કૃતાં કર્ત્રા મહાભાગ્યે હિ કૈકસિ

યદ્યહં ભુવનં સર્વં વશેન સ્થાપયામિ વૈ ।
તપોભિર્દુષ્કૃતૈઃ કૃત્વા બ્રહ્મસંતોષકારકૈઃ

અન્નોદકે સદા ત્યક્ત્વા નિદ્રાં ક્રીડાં તથા પુનઃ ।
ચેત્તદા પિતૃલોકસ્ય ઘાતાત્પાપં ભવેન્મમ

કુંભકર્ણોઽપિ કૃતવાન્વિભીષણસમન્વિતઃ ।
રાવણેન સહભ્રાત્રેત્યુક્ત્વાગાદ્ગિરિકાનનમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે રાવણોત્પત્તિર્નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ