પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.21

સુમતિરુવાચ।
એતન્માહાત્મ્યમતુલં ગંડક્યાઃ કર્ણગોચરમ્ ।
કૃત્વા કૃતાર્થમાત્માનમમન્યત નૃપોત્તમઃ

સ્નાત્વા તીર્થે પિતૄન્સર્વાન્સંતર્પ્ય જહૃષે મહાન્ ।
શાલગ્રામશિલાપૂજાં કુર્વન્વાડવવાક્યતઃ

ચતુર્વિંશચ્છિલાસ્તત્ર ગૃહીત્વા સ નૃપોત્તમઃ ।
પૂજયામાસ પ્રેમ્ણા ચ ચંદનાદ્યુપચારકૈઃ

તત્ર દાનાનિ દત્ત્વા ચ દીનાંધેભ્યો વિશેષતઃ ।
ગંતું પ્રચક્રમે રાજા પુરુષોત્તમમંદિરમ્

એવં ક્રમેણ સંપ્રાપ્તો ગંગાસાગરસંગમમ્ ।
કૃત્વાક્ષિગોચરં તં ચ બ્રાહ્મણં પૃષ્ટવાન્મુદા

સ્વામિન્વદ કિયદ્દૂરે નીલાખ્યઃ પર્વતો મહાન્ ।
પુરુષોત્તમસંવાસઃ સુરાસુરનમસ્કૃતઃ

તદા શ્રુત્વા મહદ્વાક્યં રત્નગ્રીવસ્ય ભૂપતેઃ ।
ઉવાચ વિસ્મયાવિષ્ટો રાજાનં પ્રતિ સાદરમ્

રાજન્નેતત્સ્થલં નીલપર્વતસ્ય નમસ્કૃતમ્ ।
કિમર્થં દૃશ્યતે નૈવ મહાપુણ્યફલપ્રદમ્

પુનઃપુનરુવાચેદં સ્થલં નીલસ્ય ભૂભૃતઃ ।
કથં ન દૃશ્યતે રાજન્પુરુષોત્તમવાસભૃત્

અત્ર સ્નાતં મયા સમ્યગત્ર ભિલ્લાક્ષિગોચરાઃ ।
અનેનૈવ પથા રાજન્નારૂઢં પર્વતોપરિ

ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય વિવ્યથે માનસે નૃપઃ ।
નીલભૂધરદર્શાય કુર્વન્નુત્કંઠિતં મનઃ

ઉવાચ તત્કથં વિપ્ર દૃશ્યેત પુરુષોત્તમઃ ।
કથં વા દૃશ્યતે નીલસ્તદુપાયં વદસ્વ નઃ

તદા વાક્યં સમાકર્ણ્ય રત્નગ્રીવસ્ય ભૂપતેઃ ।
તાપસો બ્રાહ્મણો વાક્યમુવાચ નૃપ વિસ્મિતઃ

ગંગાસાગરસંયોગે સ્નાત્વાસ્માભિર્મહીપતે ।
સ્થાતવ્યં તાવદેવાત્ર યાવન્નીલો ન દૃશ્યતે

ગીયતે પાપહા દેવઃ પુરુષોત્તમસંજ્ઞિતઃ ।
કરિષ્યતે કૃપામાશુ ભક્તવત્સલનામધૃક્

ત્યજત્યસૌ ન વૈ ભક્તાન્દેવદેવશિરોમણિઃ ।
અનેકે રક્ષિતા ભક્તાસ્તદ્ગાયસ્વ મહામતે

ઇતિ વાક્યં સમાકર્ણ્ય રાજા વ્યથિતચેતસા ।
સ્નાત્વા ગંગાબ્ધિસંયોગે તતોનશનમાદધાત્

કરિષ્યતિ કૃપાં યર્હિ દર્શને પુરુષોત્તમઃ ।
પૂજાં કૃત્વાશનં કુર્યામન્યથાનશનં વ્રતમ્

ઇતિ કૃત્વા સ નિયમં ગંગાસાગરરોધસિ ।
ગાયન્હરિગુણગ્રામમુપવાસમથાચરત્

રાજોવાચ।
જય દીનદયાકરપ્રભો જય દુઃખાપહ મઙ્ગલાહ્વય ।
જય ભક્તજનાર્તિનાશન કૃતવર્ષ્મઞ્જયદુષ્ટઘાતક

અંબરીષમથ વીક્ષ્ય દુઃખિતં વિપ્રશાપહતસર્વમઙ્ગલમ્ ।
ધારયન્નિજકરે સુદર્શનં સંરરક્ષ જઠરાધિવાસતઃ

દૈત્યરાજ પિતૃકારિતવ્યથઃ શૂલપાશજલવહ્નિપાતનૈઃ ।
શ્રીનૃસિંહતનુધારિણા ત્વયા રક્ષિતઃ સપદિ પશ્યતઃ પિતુઃ

ગ્રાહવક્ત્રપતિતાંઘ્રિમુદ્ભટં વારણેંદ્રમતિદુઃખપીડિતમ્ ।
વીક્ષ્ય સાધુકરુણાર્દ્રમાનસસ્ત્વં ગરુત્મતિ કૃતારુહક્રિયઃ

ત્યક્તપક્ષિપતિરાત્તચક્રકો વેગકંપયુતમાલિકાંબરઃ ।
ગીયસે સુભિરમુષ્ય ન ક્રતો મોચકઃ સપદિ તદ્વિનાશકઃ

યત્રયત્ર તવ સેવકાર્દનં તત્ર તત્ર બત દેહધારિણા ।
પાલ્યતે ચ ભવતા નિજઃ પ્રભો પાપહારિચરિતૈર્મનોહરૈઃ

દીનનાથ સુરમૌલિહીરકાઘૃષ્ટપાદતલ ભક્તવલ્લભ ।
પાપકોટિપરિદાહક પ્રભો દર્શયસ્વ નિજદર્શનં મમ

પાપકૃદ્યદિ જનોયમાગતો માનસે તવ તથા હિ દર્શય ।
તાવકા વયમઘૌઘનાશનં વિસ્મૃતં નહિ સુરાસુરાર્ચિત

યે વદંતિ તવ નામ નિર્મલં તે તરંતિ સકલાઘસાગરમ્ ।
સંસ્મૃતિર્યદિ કૃતા તદા મયા પ્રાપ્યતાં સકલદુઃખવારક

સુમતિરુવાચ।
એવં ગાયન્ગુણાન્રાત્રૌ દિવા વાપિ મહીપતિઃ ।
ક્ષણમાત્રં ન વિશ્રાંતો નિદ્રામાપ ન વૈ સુખમ્

ગાયન્ગચ્છન્ગૃણંસ્તિષ્ઠન્વદત્યેતદહર્નિશમ્ ।
દર્શયસ્વ કૃપાનાથ સ્વતનું પુરુષોત્તમ

એવં રાજ્ઞઃ પંચદિનં ગતં ગંગાબ્ધિસંગમે ।
તદા કૃપાબ્ધિઃ કૃપયા ચિંતયામાસ ગોપતિઃ

અસૌ રાજા મદીયેન ગાનેન વિગતાઘકઃ ।
પશ્ય તાન્મામકીં પ્રેષ્ઠાં સુરાસુરનમસ્કૃતામ્

ઇતિ સંચિંત્ય ભગવાન્કૃપાપૂરિતમાનસઃ ।
સંન્યાસિવેષમાસ્થાય યયૌ રાજ્ઞોંઽતિકં વિભુઃ

તત્ર ગત્વા મહારાજ ત્રિદંડિયતિવેષધૃક્ ।
ભક્તાનુકંપયા પ્રાપ્તો વીક્ષિતસ્તાપસેન હિ

ૐનમો વિષ્ણવેત્યુક્ત્વા નમશ્ચક્રે નૃપોત્તમઃ ।
અર્ઘ્યપાદ્યાસનૈઃ પૂજાં ચકાર હરિમાનસઃ

ઉવાચ ભાગ્યમતુલં યદ્ભવાનક્ષિગોચરઃ ।
અતઃ પરં દાસ્યતે મે ગોવિંદો નિજદર્શનમ્

ઇતિ શ્રુત્વા તુ તદ્વાક્યં સંન્યાસી નિજગાદ તમ્ ।
રાજઞ્છૃણુષ્વ કથિતં મમ વાક્યવિનિઃસૃતમ્

અહં જ્ઞાનેન જાનામિ ભૂતં ભવ્યં ભવચ્ચ યત્ ।
તસ્માદહં બ્રુવે કિંચિચ્છૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ

શ્વો મધ્યાહ્ને હરિર્દાતા દર્શનં બ્રહ્મદુર્લ્લભમ્ ।
પંચભિઃ સ્વજનૈઃ સાકં યાસ્યસે પરમં પદમ્

ત્વમમાત્યશ્ચ મહિલા તવ તાપસ વાડવઃ ।
પુરે તવ કરંબાખ્યઃ સાધુશ્ચ તં તુ વાયકઃ

એતૈઃ પંચભિરેતસ્મિન્નીલે પર્વતસત્તમે ।
યાસ્યસે બ્રહ્મદેવેંદ્ર વંદિતં સુરપૂજિતમ્

ઇત્યુક્ત્વાઽદૃશ્યતાં પ્રાપ્તો યતિઃ ક્વાપિ ન દૃશ્યતે ।
તદાકર્ણ્ય નૃપો હર્ષં પ્રાપ ચાશુ સવિસ્મયમ્

રાજોવાચ।
સ્વામિન્કોઽસૌ સમાગત્ય સંન્યાસી માં યદૂચિવાન્ ।
ન દૃશ્યતે પુનઃ કુત્ર ગતોઽસૌ ચિત્તહર્ષદઃ

તાપસ ઉવાચ।
રાજંસ્તવ મહાપ્રેમ્ણા કૃષ્ટચિત્તઃ સમભ્યગાત્ ।
પુરુષોત્તમનામાયં સર્વપાપપ્રણાશનઃ

શ્વોમધ્યાહ્ને તવ પુરો ભવિષ્યતિ મહાન્ગિરિઃ ।
તમારુહ્ય હરિં દૃષ્ટ્વા કૃતાર્થસ્ત્વં ભવિષ્યસિ

ઇતિવાક્યસુધાપૂર નાશિતસ્વાંત સંજ્વરઃ ।
હર્ષં યમાપ સ નૃપો બ્રહ્માપિ ન હિ વેત્તિ તમ્

તદા દુંદુભયો નેદુર્વીણાપણવગોમુખાઃ ।
મહાનંદસ્તદા હ્યાસીદ્રાજરાજસ્ય ચેતસિ

ગાયન્હરિં ક્ષણં તિષ્ઠન્હસઞ્જલ્પન્બ્રુવન્નમન્ ।
આનંદં પ્રાપ સુઘનં સર્વસંતાપનાશનમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે શેષવાત્સ્યાયનસંવાદે રામાશ્વમેધે સંન્યાસિદર્શનંનામ એકવિંશોઽધ્યાયઃ