પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 5.103

યમ ઉવાચ-
એતન્માધવમાસસ્ય સમાસાત્કિંચિદીરિતમ્ ।
માહાત્મ્યં પૂર્ણિમાયાશ્ચ વિશેષાદ્દ્વિજસત્તમ

વૈશાખમાસે મધુસૂદનસ્ય પ્રિયં ય એનં પઠતીતિહાસમ્ ।
સ યાતિ કૃષ્ણાલયમાશુપૂતઃ કલ્પાનનેકાનિહ મોદતે ચ

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યમિદં સ્વસ્ત્યયનં મહત્ ।
સ્વર્ગ્યં શ્રીદં સૌમનસ્યં પ્રશસ્યમઘમર્ષણમ્

ઇદં માધવમાસસ્ય માહાત્મ્યં માધવપ્રિયમ્ ।
ચરિત્રં ભૂપતેસ્તસ્ય સંવાદં ચાવયોરપિ

શ્રુત્વા પઠિત્વા વિધિવદનુમોદ્ય મનઃપ્રિયમ્ ।
ભવેદ્ભક્તિર્ભગવતિ યયા સ્યાત્પાપસંક્ષયઃ

અથ ગચ્છ મહીદેવ દેવલોકાદ્યથેચ્છયા ।
નિપાત્ય ભુવિ વૈદેહં રુદંત્યદ્યાપિ બાંધવાઃ

વિલપ્યમાનૈરપિ બંધુભિસ્તૈર્ન યાવદગ્નૌ તવ તચ્છરીરમ્ ।
પ્રક્ષિપ્યતે હંત જવૈર્ન તાવદ્યાહિ સ્વયં સુપ્ત ઇવ પ્રબુદ્ધઃ

મમપ્રસાદાદિહ પુણ્યયોગઃ શ્રુતો યથાવત્તમિમં વિધેહિ ।
વિધાનતો વૈ સમયે સમંતે સમાગમોંઽતે ભવિતા સુરૈશ્ચ

સૂત ઉવાચ-
ઇતિ દેવવચઃ શ્રુત્વા નત્વા ધર્માધિપં તતઃ ।
પુનઃ પપાત સ ઇહ પરિતુષ્ટમના દ્વિજઃ

ધર્મરાજપ્રસાદેન તતસ્તત્ર મહીતલે ।
સંસુપ્તૈવ ચોત્તસ્થૌ બંધુવર્ગસમન્વિતઃ

વિધિમેનં દ્વિજો ભૂમૌ વર્ષેવર્ષે ચ સ સ્વયમ્ ।
સ્વયં ચ કારયામાસ માધવસ્નાપનં જનમ્

યમબ્રાહ્મણસંવાદો મયાયં પરિકીર્તિતઃ ।
તસ્ય માધવમાસસ્ય પુણ્યસ્નાનપ્રસઙ્ગતઃ

વૈશાખમાસે સતતં હરિપ્રિયે સ્નાનં વિદધ્યાચ્ચ દદાતિ ભક્ત્યા ।
દાનં ચ હોમં સુકૃતં તથા બુધો હરેઃપદં તસ્ય નદુર્લ્લભં કદા

યઃશૃણોત્યેકચિત્તેનમાહાત્મ્યંમેષસૂર્યજમ્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

ઋષય ઊચુઃ -
સૂતસૂત મહાપ્રાજ્ઞ ત્વયાઽતિકરુણાત્મના ।
વૈશાખમાસમાહાત્મ્યં કીર્તિતં પાપનાશનમ્

નિયમા મધુહન્તુર્યે માધવે કથિતાસ્ત્વયા ।
પૂજનં સ્નાનદાનાદ્યં શ્રૌતસ્માર્તવિધાનતઃ

યથા ચ માધવો દેવઃ પ્રીયતે પાપનાશનઃ ।
અધુના શ્રોતુમિચ્છામો ધ્યાનં તસ્ય મહાત્મનઃ

કૃષ્ણસ્ય ભક્તવૃન્દાનાં પ્રિયસ્ય ભવતારણમ્

સૂત ઉવાચ-
શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે કૃષ્ણસ્ય જગદાત્મનઃ ।
ગોગોપગોપીપ્રાણસ્ય વૃન્દાવનચરસ્ય ચ

એકદા નારદઃ પૃષ્ટો ગૌતમેન દ્વિજોત્તમાઃ ।
સ તસ્મૈ પ્રાહ યદ્ધ્યાનં તદ્વક્ષ્યે પાપનાશનમ્

નારદ ઉવાચ-
સુમપ્રકરસૌરભોદ્ગલિતમાધ્વિકાદ્યુલ્લસત્સુશાખિનવપલ્લવપ્રકરનમ્ર શોભાયુતમ્ ।
પ્રફુલ્લનવમઞ્જરીલલિતવલ્લરીવેષ્ટિતં સ્મરેત સતતં શિવં શિતમતિઃ સુવૃન્દાવનમ્

વિકાશિ સુમનોરસાસ્વદનમંજુલૈઃ સંચરચ્છિલીમુખમુખોદ્ગતૈર્મુખરિતાન્તરં ઝંકૃતૈઃ ।
કપોતશુકસારિકાપરભૃતાદિભિઃ પત્રિભિર્વિરાણિતમિતસ્તતો ભુજગશત્રુનૃત્યાકુલમ્

કલિન્દદુહિતુશ્ચ લલ્લહરિવિપ્લુષાં વાહિભિર્વિનિદ્ર સરસીરુહોદરરજશ્ચ યોદ્ધૂસરૈઃ ।
પ્રદીપિત મનોભવવ્રજવિલાસિની વાસસાં વિલોલનપરૈર્નિષેવિતમનારતં મારુતૈઃ

પ્રવાલનવપલ્લવં મરકતચ્છદં મૌક્તિકપ્રભાપ્રકરકોરકં કમલરાગનાનાફલમ્ ।
સ્થવિષ્ઠમખિલર્તુભિઃ સતતસેવિતં કામદં તદન્તરપિકલ્પકાઙ્ઘ્રિપમુદઞ્ચિતં ચિન્તયેત્

સુહેમશિખરાચલેઉદિતભાનુવદ્ભાસુરામધોઽસ્ય કનકસ્થલીમમૃતશીકરાસારિણઃ ।
પ્રદીપ્તમણિકુટ્ટિમાં કુસુમરેણુપુઞ્જોજ્જ્વલાં સ્મરેત્પુનરતન્દ્રિતો વિગતષટ્તરઙ્ગાંબુધઃ

તદ્રત્નકુટ્ટિમનિવિષ્ટમહિષ્ઠયોગપીઠેઽષ્ટપત્રમરુણં કમલં વિચિન્ત્ય ।
ઉદ્યદ્વિરોચનસરોચિરમુષ્યમધ્યે સંચિન્તયેત્સુખનિવિષ્ટમથોમુકુન્દમ્

સુત્રામહેતિ દલિતાઞ્જનમેઘપુઞ્જપ્રત્યગ્રનીલજલજન્મસમાનભાસમ્ ।
સુસ્નિગ્ધનીલઘનકુઞ્ચિતકેશજાલં રાજન્મનોજ્ઞશિતિકણ્ઠશિખણ્ડચૂડમ્

રોલમ્બલાલિતસુરદ્રુમસૂનુસંપદ્યુક્તં સમુત્કચનવોત્પલકર્ણપૂરમ્ ।
લોલાલિભિઃ સ્ફુરિતભાલતલપ્રદીપ્તગોરોચનાતિલકમુજ્જ્વલચિલ્લિચાપમ્

આપૂર્ણશારદગતાઙ્ક શશાઙ્કબિમ્બકાન્તાનનં કમલપત્રવિશાલનેત્રમ્ ।
રત્નસ્ફુરન્મકરકુણ્ડલરશ્મિદીપ્તગણ્ડસ્થલીમુકુરમુન્નતચારુનાસમ્

સિન્દૂરસુન્દરતરાધરમિન્દુકુન્દમન્દારમન્દહસિતદ્યુતિદીપિતાશમ્ ।
વન્યપ્રવાલકુસુમપ્રચયાવકૢપ્તગ્રૈવેયકોજ્જ્વલમનોહરકમ્બુકણ્ઠમ્

મત્તભ્રમદ્ભ્રમરઘુષ્ટવિલમ્બમાનં સંતાનકપ્રસરદામપરિષ્કૃતાંસમ્ ।
હારાવલીભગણરાજિતપીવરોરુવ્યોમસ્થલીલસિતકૌસ્તુભભાનુમન્તમ્

શ્રીવત્સલક્ષણસુલક્ષિતમુન્નતાંસમાજાનુપીનપરિવૃત્તસુજાતબાહુમ્ ।
આબન્ધુરોદરમુદારગભીરનાભિં ભૃઙ્ગાઙ્ગનાનિ કરમંજુલરોમરાજિમ્

નાનામણિપ્રઘટિતાઙ્ગદકઙ્કણોર્મિ ગ્રૈવેયસારસનનૂપુરતુન્દબન્ધમ્ ।
દિવ્યાઙ્ગરાગપરિપિઞ્જરિતાઙ્ગયષ્ટિમાપીતવસ્ત્રપરિવીતનિતમ્બબિમ્બમ્

ચારૂરુજાનુમનુવૃત્તમનોજ્ઞજઙ્ઘં કાન્તોન્નતપ્રપદનિન્દિત કૂર્મકાન્તિમ્ ।
માણિક્યદર્પણલસન્નખરાજરાજદ્રક્તાઙ્ગુલિચ્છદનુસુન્દરપાદપદ્મમ્

મત્સ્યાઙ્કુશારિદરકેતુયવાબ્જવજ્રૈઃ સંલક્ષિતારુણકરાઙ્ઘ્રિતલાભિરામમ્ ।
લાવણ્યસારસમુદાયવિનિર્મિતાઙ્ગં સૌન્દર્યનિન્દિતમનોભવ દેહકાન્તિમ્

આસ્યારવિન્દપરિપૂરિતવેણુરન્ધ્રલોલત્કરાઙ્ગુલિસમીરિતદિવ્યરાગૈઃ ।
શશ્વદ્ભવૈઃ કૃતનિવિષ્ટસમસ્તજન્તુસંતાનસંનતિમનન્તસુખામ્બુરાશિમ્

ગોભિર્મુખામ્બુજવિલીનવિલોચનાભિરૂધોભરસ્ખલિતમન્થરમન્દગાભિઃ ।
દન્તાગ્રદષ્ટપરિશિષ્ટતૃણાઙ્કુરાભિરાલમ્બિવાલધિલતાભિરથાભિવીતમ્

સંપ્રસ્નુતસ્તનવિભૂષણપૂર્ણનિશ્ચલાસ્યાદ્દૃઢક્ષરિતફેનિલદુગ્ધમુગ્ધૈઃ ।
વેણુપ્રવર્તિતમનોહરમન્દગીતદત્તોચ્ચકર્ણયુગલૈરપિતર્ણકૈશ્ચ

પ્રત્યગ્રશૃઙ્ગમૃદુમસ્તકસંપ્રહારસંરમ્ભભાવનવિલોલખુરાગ્રપાતૈઃ ।
આમેદુરૈર્બહુલસાસ્નગલૈરુદગ્રપુચ્છૈશ્ચ વત્સતરવત્સતરીનિકાયૈઃ

હમ્ભારવક્ષુભિતદિગ્વલયૈર્મહદ્ભિરધ્યુક્ષભિઃ પૃથુકકુદ્ભરભારખિન્નૈઃ ।
ઉત્તમ્ભિતશ્રુતિપુટીપરિપીતવંશધ્વાનામૃતોદ્ધતવિકાસિવિશાલઘોણૈઃ

ગોપૈઃ સમાનગુણશીલવયોવિલાસવેશૈશ્ચ મૂર્છિતકલસ્વનવેણુવીણૈઃ ।
મન્દોચ્ચતારપટુગાનપરૈર્વિલોલદોર્વલ્લરીલલિતલાસ્યવિધાનદક્ષૈઃ

જઙ્ઘાન્તપીવરકટીરતટીનિબદ્ધવ્યાલોલકિઙ્કિણિઘટારણિતૈરટદ્ભિઃ ।
મુગ્ધૈસ્તરક્ષુનખકલ્પિતકાન્તભૂષૈરવ્યક્તમંજુવચનૈઃ પૃથુકૈઃ પરીતમ્

અથ સુલલિતગોપસુન્દરીણાં પૃથુકબરીષનિતમ્બમન્થરાણામ્ ।
ગુરુકુચભરભંગુરાવલગ્નત્રિવલિવિજૃમ્ભિતરોમરાજિભાજામ્

તદતિરુચિરચારુવેણુવાદ્યામૃતરસપલ્લવિતાઙ્ગજાઙ્ઘ્રિપસ્ય ।
મુકુલવિમલરમ્યરૂઢરોમોદ્ગમસમલંકૃતગાત્રવલ્લરીણામ્

તદતિરુચિર મન્દહાસચન્દ્રાતપપરિજૃમ્ભિતરાગવારિરાશેઃ ।
તરલતરતરઙ્ગભઙ્ગવિપ્રુટ્પ્રકરઘનશ્રમબિન્દુસંતતાનામ્

તદતિલલિતમન્દચિલ્લિચાપચ્યુતનિશિતેક્ષણમારબાણવૃષ્ટ્યા ।
દલિતસકલમર્મવિહ્વલાઙ્ગપ્રવિસૃતદુઃસહવેપથુવ્યથાનામ્

તદતિરુચિરવેષરૂપશોભામૃતરસપાનવિધાનલાલસાનામ્ ।
પ્રણયસલિલપૂરવાહિનીનામલસવિલોલવિલોચનામ્બુજાનામ્

વિસ્રંસત્કબરીકલાપવિગલત્ફુલ્લત્પ્રસૂનાસ્રવન્ ।
માધ્વીલમ્પટચઞ્ચરીકઘટયાસંસેવિતાનાં મુહુઃ ।
મારોન્માદમદસ્ખલન્મૃદુગિરામાલોલકાઞ્ચ્યુલ્લસ-।
ન્નીવીવિશ્લથમાનચીનસિચયાન્તાર્ચિર્નિતમ્બત્વિષામ્

સ્ખલિતલસિતપાદામ્ભોજમન્દાભિઘાતચ્છુરિતમણિતુલાકોટ્યાકુલાશામુખાનામ્ ।
ચલદધરદલાનાંકુડ્મલાપક્ષ્મલાક્ષિ-
દ્વયસરસિરુહાણામુલ્લસત્કુણ્ડલાનામ્

દ્રાઘિષ્ઠશ્વસનસમીરણાભિતાપપ્રમ્લાનીભવદરુણૌષ્ઠપલ્લવાનામ્ ।
નાનોપાયનવિલસત્કરામ્બુજાનામાલીભિઃ સતતનિષેવિતં સમન્તાત્

તાસામાયતલોલનીલનયનવ્યાકોશલીનામ્બુજ-
સ્રગ્ભિઃ સંપરિપૂજિતાખિલતનું નાનાવિલાસાસ્પદમ્ ।
તન્મુગ્ધાનનપઙ્કજપ્રવિગલન્માધ્વીરસાસ્વાદિનીં-
બિભ્રાણં પ્રણયાન્મદાક્ષિમધુહૃન્માલાં મનોહારિણીમ્

ગોપીગોપપશૂનાં બહિઃ સ્મરેદગ્રતોઽસ્ય ગીર્વાણઘટાંવિત્તાર્થિનીં વિરિઞ્ચિત્રિનયનશતમન્યુપૂર્વિકાં સ્તોત્રપરામ્

તદ્વદ્દક્ષિણતો મુનિનિકરં દૃઢધર્મવાઞ્છયા સમામ્નાયપરમ્ ।
યોગીન્દ્રાનથ પૃષ્ઠે મુમુક્ષમાણાન્સમાધિના તુ સનકાદ્યાન્

સવ્યે સકાન્તાનથ યક્ષસિદ્ધગન્ધર્વવિદ્યાધરચારણાંશ્ચ ।
સકિન્નરાનપ્સરસશ્ચ મુખ્યાઃ કામાર્થિનીર્નર્તનગીતવાદ્યૈઃ

શઙ્ખેન્દુકુન્દધવલં સકલાગમજ્ઞં સૌદામિનીતતિપિશઙ્ગજટાકલાપમ્ ।
તત્પાદપઙ્કજગતામમલાં ચ ભક્તિં વાઞ્છન્તમુજ્ઝિતતરાન્યસમસ્તસઙ્ગમ્

નાનાવિધ શ્રુતિગુણાન્વિતસપ્તરાગગ્રામત્રયીગતમનોહરમૂર્છનાભિઃ ।
સંપ્રીણયન્તમુદિતાભિરપિ પ્રભક્ત્યા સંચિન્તયન્નભસિ માં દ્રુહિણપ્રસૂતમ્

ઇતિ ધ્યાત્વાઽત્માનં પટુવિશદધીર્નન્દતનયં નરો બુદ્ધ્યૈવાઽર્ઘપ્રભૃતિભિરનિન્દ્યોપહૃતિભિઃ ।
યજેદ્ભૂયો ભક્ત્યા સ્વવપુષિ બહિષ્ઠૈશ્ચ વિભવૈરિતિ પ્રોક્તં સર્વં યદભિલષિતં ભૂસુરવરાઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૈશાખમાહાત્મ્યે ત્ર્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ