પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 4.5

શૌનક ઉવાચ-
કથયસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ પુત્રહીનો જનો ભવેત્ ।
કર્મણા કેન વૈ સૂત પુત્રો ભવતિ કેન ચ

સૂત ઉવાચ-
એતત્પૃષ્ટઃ પુરા બ્રહ્મા નારદેન મહાત્મના ।
સ યદાહ તદા તં ચ શૃણુષ્વ મુનિપુંગવ

નારદ ઉવાચ-
પિતામહ મહાપ્રાજ્ઞ સર્વતત્ત્વાર્થપારગ ।
અપુત્રો વૈ ભવેન્મર્ત્યઃ કર્મણા કેન પદ્મજ

વંધ્યા સ્ત્રી વા ભવેત્કેન વૃજિનેન મમાગ્રતઃ ।
કથય શૃણ્વતો વૈ મે સર્વપ્રાણિહિતે રત

દુહિતા જાયતે કેન કર્મણા વા નપુંસકઃ ।
મૃતવત્સો ભવેત્કેન મૃતવત્સાતિદુઃખિતા ।
કેન પુણ્યેન ભો બ્રહ્મન્પુનઃ પુત્રો ભવેદ્વદ

બ્રહ્મોવાચ-
કથયામિ સમાસેન સાવધાનેન તચ્છ્રણુ ।
વૃત્તાંતં પૃચ્છસિ ત્વં વૈ શૃણ્વતાં વિસ્મયપ્રદમ્

પૂર્વજન્મનિ યો મર્ત્યો વર્તનં બ્રાહ્મણસ્ય ચ ।
હરેદ્વા હારયેદત્ર પુત્રહીનો ભવેત્કિલ

ઇહ જન્મનિ યો મર્ત્યઃ પુરાણશ્રવણં હિ ચ ।
સસસ્યા ભૂમેર્દાનં ચ કુર્યાદ્વૈ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

ધેનું બહુગુણાં હૈમીં બહુદુગ્ધાં સદક્ષિણામ્ ।
સુવર્ણપ્રતિમાં ચૈવ તસ્ય પુત્રો ભવેદ્ધ્રુવમ્

પૂર્વજન્મનિ યા નારી પરબાલકઘાતનમ્ ।
કરોતિ કપટેનૈવ બાલહીના ભવેદ્ધ્રુવમ્

સૌવર્ણપ્રતિમાદાનં યા નારી શ્રદ્ધયાન્વિતા ।
કુર્યાત્પાનં બ્રાહ્મણસ્ય ભક્ત્યા વૈ ચરણોદકમ્

પુરાણશ્રવણં ચૈવ દદ્યાદ્વૈ બહુદક્ષિણામ્ ।
બહ્વપત્યા જીવવત્સા ભવેન્નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

જલે નિમગ્નં બાલં યો દૃષ્ટ્વા યા ન સમુદ્ધરેત્ ।
ઇહ જન્મન્યપુત્રો વૈ સાઽપુત્રી ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્

વૃષભં ચૈવ કૂષ્માંડં સસુવર્ણં સવસ્ત્રકમ્ ।
દદ્યાદ્દાનં બ્રાહ્મણસ્ય કુર્યાદ્બાલવ્રતં શુભમ્

ગૌરીં કન્યાં તથા કુર્યાત્પુરાણશ્રવણં હિ યઃ ।
પુત્રો વૈ જાયતે તસ્ય સર્વપાતકનાશનમ્

પૂર્વજન્મનિ યો મર્ત્યો નિરાશં ચાતિથિં દ્વિજ ।
કુર્યાત્ક્રોધેન દંડં ચ પુત્રહીનો ભવેદ્ધ્રુવમ્

બ્રાહ્મણં ચાતિથિં ચૈવ કુર્યાદ્ભક્ત્યા પ્રપૂજનમ્ ।
અન્નદાનં જલં ચૈવ તથા દેવાલયં શુભમ્

પૂર્વજન્મનિ યા નારી ભ્રૂણહત્યાં ચ યો નરઃ ।
કુર્યાત્સા મૃતવત્સા ચ મૃતવત્સો ભવેદ્ધ્રુવમ્

યા નારી સ્વામિસહિતા કુર્યાચ્ચ હરિવાસરમ્ ।
સુપુત્રા ભર્તૃસુભગા ભવેત્સા પ્રતિજન્મનિ

યો નરો ગોધનં કુર્યાચ્છૂદ્રઃ કુર્યાદ્વિમોહિતઃ ।
બ્રાહ્મણીહરણં વાપિ કર્મણા સ નપુંસકઃ

ઇદં તુ વૃજિનં કૃત્વા પશ્ચાત્પુણ્યં કરોતિ યઃ ।
ઇહ પુણ્યપ્રભાવેણ દુહિતા જાયતે દ્વિજ

આસીત્ત્રેતાયુગે રાજા શ્રીધરો નામતો દ્વિજ ।
અપુત્રો ધનવાંસ્તસ્ય જાયા હેમપ્રભાવતી

વ્યાસં સકલશાસ્ત્રજ્ઞં સર્વલોકહિતૈષિણમ્ ।
આગતં ચૈવ પપ્રચ્છ ચાપુત્રોઽહં કથં દ્વિજ

ઉવાચ નૃપતેઃ શ્રુત્વા વચનં વિનયાન્વિતમ્ ।
રાજ્ઞા દત્તે ચ પીઠે ચ નિર્મિતે કનકાદિભિઃ

રાજારાજ્ઞી તસ્ય પાદૌ ધૌતં કૃત્વા ચ હર્ષિતૌ ।
પીત્વા પાદોદકં દ્વૌ ચ સર્વપાતકનાશનમ્

વ્યાસ ઉવાચ-
રાજન્શૃણુષ્વ યત્પૃષ્ટમપુત્રો યેન કર્મણા ।
તવેયં રાજ્ઞી ચાપુત્રી ચૈકપત્નીવ્રતસ્તથા

પૂર્વજન્મનિ ચંદ્રસ્ત્વં નામ્ના વરતનુ સ્મૃતઃ ।
ભાર્યા તવાપિ શુભ્રાંગી નામ્ના વૈ શંકરી સ્મૃતા

એકદા પથિયાતૌ ચ નીચપુત્રં જલેપિ ચ ।
મગ્નં દૃષ્ટ્વા હેલયા ચ ગતૌ સ પંચતાં ગતઃ

બહુપુણ્યપ્રભાવેણ રાજ્ઞીરાજા ગતૌ યુવામ્ ।
તેન કર્મવિપાકેન યુવાયોર્ન ભવેત્સુતઃ

રાજોવાચ-
ઇદાનીં કેન પુણ્યેન સુતો વૈ જાયતે પ્રભો ।
અપુત્રસ્ય મનુષ્યાણાં જીવનં હિ નિરર્થકમ્

વ્યાસ ઉવાચ-
સવસ્ત્રં ચૈવ કૂષ્માંડં વૃષભં સસુવર્ણકમ્ ।
દેહિ દાનં બ્રાહ્મણસ્ય કુરુ બાલવ્રતં તથા

ગૌરીં કન્યાં તથા દેહિ પુરાણશ્રવણં કુરુ ।
પુત્રો વૈ જાયતે તત્ર સર્વપાતકનાશનમ્

બ્રહ્મોવાચ-
ઇતિ શ્રુત્વા તતો રાજા વ્યાસોક્તં દાનમુત્તમમ્ ।
પુરાણશ્રવણં ચૈવ ચકાર ગતકિલ્બિષઃ

તતઃ પુત્રો વર્ષમધ્યે બભૂવ સર્વપૂજિતઃ ।
અભૂદ્રાજા સાર્વભૌમઃ સુંદરઃ કુલનાયકઃ

સૂત ઉવાચ-
ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા કરોતિ દાનમુત્તમમ્ ।
અપુત્રો લભતે પુત્રં સંક્ષેપાત્કથિતં મયા

ભક્ત્યા શ્રુત્વા તુ યા નારી કુર્યાદ્બ્રાહ્મણપૂજનમ્ ।
સુપુત્રા સા ભવેન્નિત્યં શાસ્ત્રોક્તવિધિના દ્વિજ

સુવર્ણં રજતં વસ્ત્રં પુષ્પમાલ્યં ચ ચંદનમ્ ।
યો દદ્યાત્પુસ્તકે ભક્ત્યા સર્વપાપપ્રણાશનમ્

પૂર્વજન્મનિ યો મૂઢો બ્રહ્મબાલકઘાતકઃ ।
તસ્ય ક્રૂરો ભવેત્પુત્રઃ સપ્તજન્માંતરૈર્દ્વિજઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે બ્રહ્મખંડે બ્રહ્મનારદસંવાદે કર્મવિપાકકથનંનામ પંચમોઽધ્યાયઃ