પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 4.15

શૌનક ઉવાચ।
કથયસ્વ મહાભાગ માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ ।
એકાદશ્યાઃ ફલં કિં વા કિલ્બિષં સ્યાદકુર્વતઃ

સૂત ઉવાચ।
એકાદશ્યાસ્તુ માહાત્મ્યં કિમહં વચ્મિ સાંપ્રતમ્ ।
શ્રુત્વા ચૈકાદશીનામ યમદૂતાશ્ચ શંકિતાઃ

ભવંતિ નાત્ર સંદેહો સર્વપ્રાણિભયંકરાઃ ।
વ્રતાનાં ચૈવ સર્વેષાં શ્રેષ્ઠાં ચૈકાદશીં શુભામ્

ઉપોષ્ય જાગૃયાદ્વિષ્ણોઃ કુર્ય્યાચ્ચ મંડનં મહત્ ।
તુલસીદલૈસ્તુ યો મર્ત્યો હરિપૂજાં કરોતિ વૈ

દલેનૈકેન લભતે કોટિયજ્ઞફલં દ્વિજ ।
અગમ્યાગમને ચૈવ યત્પાપં સમુદાહૃતમ્

તત્પાપં યાતિ વિલયં ચૈકાદશ્યામુપોષણાત્ ।
ઘૃતપૂર્ણં પ્રદીપં યો દદ્યાદ્વિષ્ણુદિને દ્વિજ

અંતે વિષ્ણુપુરં યાતિ તમો હત્વા સ્વતેજસા ।
ધન્યા જનપદાસ્તે વૈ ધન્યઃ સ ચ મહીપતિઃ

હરેર્દિને યસ્ય રાજ્યે ચૈકાદશ્યા મહોત્સવઃ ।
નારાયણસ્ય શયને પાર્શ્વસ્ય પરિવર્ત્તને

વિશેષેણ પ્રબોધિન્યા નિરાહારા ભવંતિ યે ।
મદંતિ કં નાનયધ્વંપ્રાણિનઃપુણ્યભાગિનઃ

અહર્નિશં પિતૃપતિઃ સમાદિશતિ દૂતકાન્ ।
એકાદશી જગન્નાથ વલ્લભા પુણ્યવર્ધિની

વિષ્ણુર્દેહં દોહત્યેવ તસ્યામન્નસ્ય ભક્ષણે ।
તેષાં ધિગ્જીવનં સંપત્ધિક્સૌંદર્યં ચ વર્તનમ્

યેઽન્નમશ્નંતિ પાપિષ્ઠાશ્ચૈકાદશ્યાં હિ વિડ્ભુજઃ ।
એકાદશ્યાં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ભુક્તિમાશ્રિત્ય કેવલમ્

બહૂનિ વિવિધાન્યેવ તિષ્ઠંતિ દુરિતાનિ ચ ।
અમાવાસ્યાં યથા સ્ત્રીણાં સંગમે કલુષં મહત્

એકાદશ્યાં તથૈવાન્નભક્ષણે વૃજિનં ભવેત્ ।
રોગિણશ્ચ તથા ખંજ કાસસોદરકુષ્ઠકાઃ

ભવંતિ પ્રાણિનસ્તે વૈ તસ્યામન્નસ્ય ભક્ષણે ।
ગ્રામશૂકરતાં યાંતિ દારિદ્ર્યં ચ પ્રયાંતિ વૈ

રાજબદ્ધા દ્વિજશ્રેષ્ઠ તસ્યામન્નસ્ય ભક્ષણે ।
સંસારે યાનિ પાપાનિ તાનિ વિપ્ર હરેર્દિને

ભુક્તિમાશ્રિત્ય તિષ્ઠંતિ જલભક્ષણમાજ્ઞયા ।
કુર્વતાં સર્વપાપાનિ નરકાન્નિષ્કૃતિર્ભવેત્

ન નિષ્કૃતિર્ભવેન્નૄણાં ભુંજતાં ચ હરેર્દિને ।
નરા યાવંતિ ચાન્નાનિ ભુંજતે ચ હરેર્દિને

પ્રત્યન્નં ચ બ્રહ્મહત્યાકોટિજં વૃજિનં ભવેત્ ।
પુનર્વચ્મિ પુનર્વચ્મિ શ્રૂયતાં શ્રૂયતાં નરાઃ

ન ભોક્તવ્યં ન ભોક્તવ્યં ન ભોક્તવ્યં હરેર્દિને ।
ગંગાદિષુ ચ તીર્થેષુ સ્નાત્વા યત્ફલમાપ્યતે

ચંદ્રસૂર્યોપરાગે ચ ચૈકાદશ્યામુપોષિતઃ ।
અર્ચિત્વોત્પલમાલાભિસ્તસ્યાં ચ કમલાપતિમ્

વિધિવત્પારણં કૃત્વા ન માતુર્ગર્ભભાજનમ્ ।
એકાદશ્યાં હરેર્ગેહે કરોતિ મંડનં દ્વિજ

પરમાં ગતિમાસાદ્ય તિષ્ઠેદ્વિષ્ણુનિકેતને ।
એકાદશીં સમાસાદ્ય નિરાહારા ભવંતિ યે

તેષાં વિષ્ણુપુરે શશ્વન્નિવાસોઽપિ ન સંશયઃ ।
તુલસીભક્તિસંલીનં મનો યેષાં વિરાજતે

તે યાંતિ પરમં વિષ્ણોઃ સ્થાનમેવ ન સંશયઃ ।
પરદ્રવ્યેષ્વભિરુચિર્યેષાં ચૈવ ન વિદ્યતે

સંતુષ્ટમનસો યેઽપિ તેષાં વિષ્ણુપુરં ધ્રુવમ્ ।
દુર્ભિક્ષકાલમાસાદ્ય પ્રાણિભ્યો યે નરોત્તમાઃ

દદત્યન્નં હરેઃ સદ્મ તેષાં ચૈવ ન સંશયઃ ।
ગવાં દ્વિજાનાં ત્રાણાય સ્વામિનો યોષિતસ્તથા

પ્રાણાન્મુંચંતિ યે મર્ત્ત્યાસ્તેષાં વિષ્ણુપુરં ધ્રુવમ્ ।
પ્રાણિભિર્દશમીવિદ્ધા ન ચોપોષ્યા કદાચન

પરિહાર્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ દુર્જનસ્યાંતિકં યથા ।
અરુણોદયવેલાયાં દશમી સંગતા યદિ

તત્રોપોષ્યા દ્વાદશી સ્યાત્ત્રયોદશ્યાં તુ પારણમ્ ।
દશમીશેષસંયુક્તો યદિ સ્યાદરુણોદયઃ

વૈષ્ણવેન ન કર્ત્તવ્યં તદ્દિનૈકાદશીવ્રતમ્ ।
ચતસ્રો ઘટિકાઃ પ્રાતરરુણોદય ઉચ્યતે

યતીનાં સ્નાનકાલોયં ગંગાંભઃ સદૃશઃ સ્મૃતઃ ।
અરુણોદયકાલે તુ દશમી યદિ દૃશ્યતે

ન તત્રૈકાદશી કાર્યા ધર્મકામાર્થનાશિની ।
સ્વલ્પાં ચ દશમીવિદ્ધાં ત્યજેદેકાદશીં બુધઃ

સુરાબિંદોસ્તુ સંપર્કાત્ઘૃતકુંભં ત્યજેદ્યથા ।
સંપૂર્ણૈકાદશી યત્ર દ્વાદશ્યાં પુનરેવ સા

ઉત્તરા યતિભિઃ કાર્યા પૂર્વામુપવસેદ્ગૃહી ।
એકાદશીકલા યત્ર દ્વાદશીપરતો ન ચેત્

તત્ર ક્રતુશતં પુણ્યં ત્રયોદશ્યાં તુ પારણમ્ ।
એકાદશી વિલુપ્તા ચેત્પરતો દ્વાદશીયુતા

ઉપોષ્યા દ્વાદશી પૂર્ણા યદીચ્છેત્પરમાં ગતિમ્ ।
સંપૂર્ણૈઽકાદશી યત્ર પ્રભાતે પુનરેવ સા

સર્વૈરેવોત્તરા કાર્યા પરતો દ્વાદશી યદિ ।
એકાદશીવ્રતે યેષાં મનઃ સંલીયતે નૃણામ્

તેષાં સ્વર્ગો હિ વાસોઽથ યાંતિ તે સદનં હરેઃ ।
એકાદશ્યાઃ પરં નાસ્તિ પરલોકસ્ય સાધનમ્

બહુપાપસમાયુક્તઃ કરોતિ હરિવાસરમ્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ યાતિ હરિમંદિરમ્

પતિસહિતા યા યોષિત્કરોતિ હરિવાસરમ્ ।
સુપુત્રા સ્વામિસુભગા યાતિ પ્રેત્ય હરેર્ગૃહમ્

યો યચ્છતિ હરેરગ્રે પ્રદીપં ભક્તિભાવતઃ ।
હરેર્દ્દિને ર્દ્વિજશ્રેષ્ઠ પુણ્યસંખ્યા ન વિદ્યતે

યાંગના ભર્તૃસહિતા કુરુતે જાગરં હરેઃ ।
હરેર્નિકેતને તિષ્ઠેચ્ચિરં પત્યા સહ દ્વિજ

યત્કિઞ્ચિદ્ધરયે વસ્તુ ભક્ત્યા યચ્છતિ યો દ્વિજ ।
હરેર્દિને તસ્ય પુણ્યમક્ષયં ચૈવ સર્વદા

પુરાસીદ્વલ્લભો નામ્ના નગરે કાંચનાહ્વયે ।
ધનેન પુષ્કલેનાપિ રાજતે સ ધનેશ્વરઃ

તસ્ય પ્રિયા મહારૂપા નામ્ના હેમપ્રભા દ્વિજ ।
ગરીયાન્મુખરસ્તત્ર બાધતે ચ કલેર્ગુણઃ

સા સદા કલહં કુર્યાત્પત્યા સહ તપોધન ।
શશ્વદ્ગુરુજનાન્કામં ભર્ત્સનાન્નીચભાષયા

પાકપાત્રે સદાશ્નીયાત્ગુપ્તા સૈકાંતિકેમલા ।
ઉચ્છિષ્ટં ગુરુજનેભ્યશ્ચ દદ્યાદ્વૈ પ્રતિવાસરમ્

જારે સદા સ્થિતં ચિત્તમહં સાધ્વીતિ સા વદેત્ ।
સ્વામિનઃ કલહૈર્બ્રહ્મન્મનોદ્વેગકરા સદા

એકદા ચાગતાં દૃષ્ટ્વા ચકાર ભર્ત્સનાં ચ તામ્ ।
ભર્ત્તા તસ્યાઃ પ્રહારં ચ સર્વપાપયુતાં દ્વિજ

સૈવ રોષસમાયુક્તા ગતા શૂન્યગૃહે તુ વૈ ।
સુપ્તાઽજ્ઞાતા સ્થિતા કસ્મિન્જલાન્નં ન ચખાદ હ

દૈવાત્તત્ર દિને વિષ્ણોઃ પાર્શ્વસ્ય પરિવર્ત્તનમ્ ।
એકાદશીવ્રતં વિપ્ર સર્વપાપપ્રણાશનમ્

તતઃ પ્રભાતે રજની દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા ।
આગતા તત્ર સા નારી રોષનિર્ભરમાનસા

નિરાહારૌ કૃતૌ દ્વૌ ચ નિર્મલા સા બભૂવ હ ।
રાત્રૌ ચ પંચતાં યાતા જયંતીવાસરે દ્વિજ

યમાજ્ઞયા તતો દૂતા આગતાસ્તાં તથાવિધામ્ ।
નેતું ભયંકરાસ્તે ચ પાશમુદ્ગરપાણયઃ

બદ્ધ્વા નેતું મનશ્ચક્રે કૃતાંતસદનં યદા ।
તદાગતા વિષ્ણુદૂતાઃ શંખચક્રગદાધરાઃ

છિત્ત્વા પાશં તતો દિવ્યે સ્યંદને તાં ગતૈનસમ્ ।
તે વૈ ચારોહયામાસુ નિર્મલાં ભવનં હરેઃ

ગતા તૈર્વેષ્ટિતા સાથ દુર્લ્લભં નિર્જરૈઃ શુભમ્ ।
વિષ્ણોર્દિવસમાહાત્મ્યં કથિતં તે દ્વિજર્ષભ

અનિચ્છયાપિ યઃ કુર્યાત્સ યાતિ હરિમંદિરમ્ ।
એકાદશ્યાદિને મર્ત્યો દીપં દાતું હરેર્ગૃહે

ગચ્છેત્પ્રતિપદં સોઽપિ ચાશ્વમેધફલાધિકમ્ ।
શૃણ્વંતિ ચ પુરાણાનિ પઠંતિ ચ હરેર્દિને ।
પ્રત્યક્ષરં લભંતે તે કપિલાદાનજં ફલમ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સૂતશૌનકસંવાદે બ્રહ્મખંડે હરિવાસરમાહાત્મ્યકથનંનામ પંચદશોઽધ્યાયઃ