પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.9

સૂત ઉવાચ-।
ઉત્તરેષુ ચ ભો વિપ્રા દ્વીપેષુ શ્રૂયતે કથા ।
એવં તત્ર મહાભાગા બ્રુવતસ્તન્નિબોધત

ઘૃતતોયઃ સમુદ્રોથ દધિમંડોદકોપરઃ ।
સુરોદસાગરશ્ચૈવ તથાન્યો દુગ્ધસાગરઃ

પરસ્પરેણ દ્વિગુણાઃ સર્વે દ્વીપા દ્વિજર્ષભાઃ ।
પર્વતાશ્ચ મહાપ્રાજ્ઞાઃ સમુદ્રૈઃ પરિવારિતાઃ

ગૌરસ્તુ મધ્યમે દ્વીપે ગિરિર્મનઃશિલો મહાન્ ।
પર્વતઃ પશ્ચિમે કૃષ્ણો નારાયણસખો દ્વિજાઃ

તત્ર રત્નાનિ દિવ્યાનિ સ્વયં રક્ષતિ કેશવઃ ।
પ્રસન્નશ્ચાભવત્તત્ર પ્રજાનાં વ્યદધાત્સુખમ્

શરદ્વીપે કુશસ્તંબો મધ્યે જનપદસ્ય હ ।
સંપૂજ્યતે શાલ્મલિશ્ચ દ્વીપે શાલ્મલિકે દ્વિજાઃ

ક્રૌંચદ્વીપે મહાક્રૌંચો ગિરી રત્નચયાકરઃ ।
સંપૂજ્યતે ભો વિપ્રેંદ્રાશ્ચાતુર્વર્ણ્યેન નિત્યદા

ગોમંતઃ પર્વતો વિપ્રાઃ સુમહાન્સર્વધાતુકઃ ।
યત્ર નિત્યં નિવસતિ શ્રીમાન્કમલલોચનઃ

મોક્ષિભિઃ સંગતો નિત્યં પ્રભુર્નારાયણોહરિઃ ।
કુશદ્વીપે તુ વિપ્રેંદ્રાઃ પર્વતો વિદ્રુમૈશ્ચિતઃ

સુનામા ચ સુદુર્ધર્ષો દ્વિતીયો હેમપર્વતઃ ।
દ્યુતિમાન્નામ વિપ્રેંદ્રાસ્તૃતીયઃ કુમુદો ગિરિઃ

ચતુર્થઃ પુષ્પવાન્નામ પંચમસ્તુ કુશેશયઃ ।
ષષ્ટો હરિગિરિર્નામ ષડેતે પર્વતોત્તમાઃ

તેષામંતરવિષ્કંભો દ્વિગુણઃ પ્રવિભાગશઃ ।
ઔદ્ભિદં પ્રથમં વર્ષં દ્વિતીયં રેણુમંડલમ્

તૃતીયં સુરથં નામ ચતુર્થં લંબનં સ્મૃતમ્ ।
ધૃતિમત્પંચમં વર્ષં ષષ્ઠં વર્ષં પ્રભાકરમ્

સપ્તમં કાપિલં વર્ષં સપ્તૈતે વર્ષલંબકાઃ ।
એતેષુ દેવગંધર્વાઃ પ્રજાશ્ચ મુદિતા દ્વિજાઃ ।
વિહરંતિ રમંતે ચ ન તેષુ મ્રિયતે જનઃ

ન તેષુ દસ્યવઃ સંતિ મ્લેચ્છજાત્યોઽપિ વા દ્વિજાઃ ।
ગૌરપ્રાયો જનઃ સર્વઃ સુકુમારશ્ચ સત્તમાઃ

અવશિષ્ટેષુ સર્વેષુ વક્ષ્યામિ દ્વિજપુંગવાઃ ।
યથા શ્રુતં મહાપ્રાજ્ઞા વર્ણ્યતે શૃણુત દ્વિજાઃ

ક્રૌંચદ્વીપે મહાભાગાઃ ક્રૌંચો નામ મહાગિરિઃ ।
ક્રૌંચાત્પરો વામનકો વામનાદંધકારકઃ

અંધકારાત્પરો વિપ્રા મૈનાકઃ પર્વતોત્તમઃ ।
મૈનાકાત્પરતો વિપ્રા ગોવિંદો ગિરિરુત્તમઃ

ગોવિંદાત્પરતશ્ચૈવ પુંડરીકો મહાગિરિઃ ।
પુંડરીકાત્પરશ્ચાપિ પ્રોચ્યતે દુંદુભિસ્વનઃ

પુરસ્તાદ્દ્વિગુણસ્તેષાં વિષ્કંભો મુનિપુંગવાઃ ।
દેશાંસ્તત્ર પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

ક્રૌંચસ્ય કુશલો દેશો વામનસ્ય મનોનુગઃ ।
મનોનુગાત્પરો દેશ ઉષ્ણો નામ તપોધનાઃ

ઉષ્ણાત્પરઃ પ્રાવરકઃ પ્રાવરાદંધકારકઃ ।
અંધકારકદેશાત્તુ મુનિદેશઃ પરઃ સ્મૃતઃ

મુનિદેશાત્પરશ્ચૈવ પ્રોચ્યતે દુંદુભિસ્વનઃ ।
સિદ્ધચારણસંકીર્ણો ગૌરઃ પ્રાયોજનઃ સ્મૃતઃ

એતે દેશાઃ સમાખ્યાતા દેવગંધર્વસેવિતાઃ ।
પુષ્કરે પુષ્કરો નામ પર્વતો મણિરત્નવાન્

તત્ર નિત્યં પ્રસરતિ સ્વયં દેવઃ પ્રજાપતિઃ ।
પર્યુપાસંતિ તં નિત્યં દેવાઃ સર્વે મહર્ષયઃ

વાગ્ભિર્મનોનુકૂલાભિઃ પૂજયંતિ દ્વિજોત્તમાઃ ।
જંબૂદ્વીપાત્પ્રવર્ત્તન્તે રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ

દ્વીપેષુ તેષુ સર્વેષુ પ્રજાનાં મુનિસત્તમાઃ ।
વિપ્રાણાં બ્રહ્મચર્યેણ સત્યેન ચ દમેન ચ

આરોગ્યાયુષ્પ્રમાણાભ્યાં દ્વિગુણં દ્વિગુણં તતઃ ।
એતે જનપદા વિપ્રા દ્વીપેષુ તેષુ સત્તમાઃ

ઉક્તા જનપદા યેષુ ધર્મશ્ચૈકઃ પ્રવર્ત્તતે ।
ઈશ્વરો દંડમુદ્યમ્ય સ્વયમેવ પ્રજાપતિઃ

દ્વીપાનેતાન્મુનિવરા રક્ષંસ્તિષ્ઠતિ સર્વદા ।
સ રાજા સ શિવો વિપ્રાઃ સ પિતા સ પિતામહઃ

ગોપાયતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રજાઃ સ દ્વિજપંડિતાઃ ।
ભોજનં ચાત્ર વિપ્રેંદ્રાઃ પ્રજાઃ સ્વયમુપસ્થિતમ્

સિદ્ધમેવ મહાભાગા ભુંજતે તદ્ધિ નિત્યદા ।
તતઃ પરં મહાશૈલો દૃશ્યતે લોકસંસ્થિતિઃ

ચતુરસ્રો મહાપ્રાજ્ઞઃ સર્વતઃ પરિમંડલઃ ।
તત્ર તિષ્ઠંતિ વિપ્રેંદ્રાશ્ચત્વારો લોકસંમતાઃ

દિગ્ગજા હિ મુનિશ્રેષ્ઠા વામનૈરાવતાં જનાઃ ।
સુપ્રતીકસ્તથા વિપ્રાઃ પ્રભિન્નકરટામુખાઃ

તસ્યાહં પરિમાણં ન સંખ્યાતુમિહમુત્સહે ।
અસંખ્યાતઃ સુનિત્યં હિ તિર્યગૂર્દ્ધ્વમધસ્તથા

તત્ર વૈ વાયવો વાંતિ દિગ્ભ્યઃ સર્વાભ્ય એવ ચ ।
અસંબંધા મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તાન્નિગૃહ્ણંતિ તે દ્વિજાઃ

પુષ્કરૈઃ પદ્મસંકાશૈર્વિકર્ષંતિ મહાપ્રભૈઃ ।
શતધા પુનરેવાશુ તે તાન્મુંચંતિ નિત્યશઃ

શ્વસદ્ભિર્મુખનાસાભ્યાં દિગ્ગજૈરિવ મારુતાઃ ।
આગચ્છંતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ વૈ પ્રજાઃ

યથોદ્દિષ્ટં મયા પ્રોક્તં સનિર્માણમિદં જગત્ ।
શ્રુત્વેદં પૃથિવીમાનં પુણ્યદં ચ મનોનુગમ્

શ્રીમાંસ્તરતિ વિપ્રેંદ્રાઃ સિદ્ધાર્થઃ સાધુસંમતઃ ।
આયુર્બલં ચ કીર્ત્તિશ્ચ તસ્ય તેજશ્ચ વર્દ્ધતે

યઃ શૃણોતિ સમાખ્યાતું પર્વણીદં ધૃતવ્રતઃ ।
પ્રીયંતે પિતરસ્તસ્ય તથૈવ ચ પિતામહાઃ

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે નવમોઽધ્યાયઃ