પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 3.43

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ-
યથા પ્રયાગસ્ય મુને માહાત્મ્યં કથિતં ત્વયા ।
તથાતથા પ્રમુચ્યેઽહં સર્વપાપૈર્ન સંશયઃ

ભગવન્કેન વિધિના ગંતવ્યં ધર્મનિશ્ચયૈઃ ।
પ્રયાગે યો વિધિઃ પ્રોક્તઃ તન્મે બ્રૂહિ મહામુને

માર્કંડેય ઉવાચ-
કથયિષ્યામિ તે વત્સ તીર્થયાત્રાવિધિક્રમમ્ ।
યો ગચ્છેતકુરુશ્રેષ્ઠ પ્રયાગં દેવસંયુતમ્

બલીવર્દસમારૂઢઃ શૃણુ તસ્યાપિ યત્ફલમ્ ।
વસતે નરકે ઘોરે ગવાં ક્રોધે સુદારુણે

સલિલં ચ ન ગૃહ્ણંતિ પિતરસ્તસ્ય દેહિનઃ ।
યસ્તુ પુત્રાંસ્તથા બાલાન્સ્નાપયેત્પાયયેત્તથા

યથાત્મનસ્તથા સર્વાન્દાનં વિપ્રેષુ દાપયેત્ ।
ઐશ્વર્યલોભાન્મોહાદ્વા ગચ્છેદ્યાનેન યો નરઃ

નિષ્ફલં તસ્ય તત્તીર્થં તસ્માદ્યાનં પરિત્યજેત્ ।
ગંગાયમુનયોર્મધ્યે યસ્તુ કન્યાં પ્રયચ્છતિ

આર્ષેણ તુ વિધાનેન યથાવિભવસંભવમ્ ।
ન પશ્યતિ યમં ઘોરં નરકં તેન કર્મણા

ઉત્તરાન્સ કુરૂન્ગત્વા મોદતે કાલમક્ષયમ્ ।
પુત્રાંસ્તુ દારાઁલ્લભતે ધાર્મિકાન્નયસંયુતાન્

તત્ર દાનં પ્રદાતવ્યં યથાવિભવસંભવમ્ ।
તેન તીર્થફલૈનૈવ વર્દ્ધતે નાત્ર સંશયઃ

સ્વર્ગે તિષ્ઠતિ રાજેંદ્ર યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ।
વટમૂલં સમાશ્રિત્ય યસ્તુ પ્રાણાન્પરિત્યજેત્

સર્વલોકાનતિક્રમ્ય રુદ્રલોકં ચ ગચ્છતિ ।
તત્ર તે દ્વાદશાદિત્યાસ્તપંતે રુદ્રમાશ્રિતાઃ

નિર્દહંતિ જગત્સર્વં વટમૂલં ન દહ્યતે ।
નષ્ટચંદ્રાર્કપવનં યદા ચૈકાર્ણવં જગત્

સ્વપિત્યત્રૈવ વૈ વિષ્ણુર્જાયમાનઃ પુનઃ પુનઃ ।
દેવદાનવગંધર્વ ઋષયઃ સિદ્ધચારણાઃ

સદા સેવંતિ તત્તીર્થં ગંગાયમુનસંગમે ।
તત્ર ગચ્છંતિ રાજેંદ્ર પ્રયાગે સંયુતં ચ યત્

તત્ર બ્રહ્માદયો દેવા દિશશ્ચૈવ દિગીશ્વરાઃ ।
લોકપાલાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ પિતરો લોકસંમતાઃ

સનત્કુમારપ્રમુખાસ્તથૈવ પરમર્ષયઃ ।
અંગિરપ્રમુખાશ્ચૈવ તથા બ્રહ્મર્ષયઃ પરે

તથા નાગાશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ સુપર્ણાઃ ખેચરાશ્ચ યે ।
સરિતઃ સાગરાઃ શૈલા નાગા વિદ્યાધરાસ્તથા

હરિશ્ચ ભગવાનાસ્તે પ્રજાપતિપુરસ્કૃતઃ ।
ગંગાયમુનયોર્મધ્યે પૃથિવ્યા જઘનં સ્મૃતમ્

પ્રયાગં રાજશાર્દૂલ ત્રિષુલોકેષુ વિશ્રુતમ્ ।
તતઃ પુણ્યતમં નાસ્તિ ત્રિષુલોકેષુ ભારત

શ્રવણાત્તસ્ય તીર્થસ્ય નામસંકીર્તનાદપિ ।
મૃત્તિકા લંભનાદ્વાપિ નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

તત્રાભિષેકં યઃ કુર્ય્યાત્સંગમે સંશિતવ્રતઃ ।
તુલ્યં ફલમવાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ

ન વેદવચનાત્તાત ન લોકવચનાદપિ ।
મતિરુત્ક્રમણીયા તે પ્રયાગગમનં પ્રતિ

દશતીર્થસહસ્રાણિ ષષ્ટિકોટ્યસ્તથાપરાઃ ।
યેષાં સાન્નિધ્યમત્રૈવ કીર્તનાત્કુરુનંદન

યા ગતિર્યોગયુક્તસ્ય સદુત્થસ્ય મનીષિણઃ ।
સા ગતિસ્ત્યજતઃ પ્રાણાન્ગંગાયમુનસંગમે

તેન જીવંતિ લોકેઽસ્મિન્યત્ર યત્ર યુધિષ્ઠિર ।
યે પ્રયાગં ન સંપ્રાપ્તાસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્

એવં દૃષ્ટ્વા તુ તત્તીર્થં પ્રયાગં પરમં પદમ્ ।
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ શશાંક ઇવ રાહુણા

કંબલાશ્વતરૌ નાગૌ યમુના દક્ષિણે તટે ।
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તત્ર ગત્વા તુ તત્સ્થાનં મહાદેવસ્ય ધીમતઃ ।
નરસ્તારયતે સર્વાન્દશાતીતાન્દશાપરાન્

કૃત્વાભિષેકં તુ નરઃ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ।
સ્વર્ગલોકમવાપ્નોતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

પૂર્વપાર્શ્વે તુ ગંગાયાં ત્રિષુ લોકેષુ ભારત ।
કૂપં ચૈવ તુ સામુદ્રં પ્રતિષ્ઠાનં તુ વિશ્રુતમ્

બ્રહ્મચારી જિતક્રોધસ્ત્રિરાત્રં યદિ તિષ્ઠતિ ।
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા સોઽશ્વમેધફલં લભેત્

ઉત્તરેણ પ્રતિષ્ઠાનાદ્ભાગીરથ્યાસ્તુ પૂર્વતઃ ।
હંસપ્રપતનં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

અશ્વમેધફલં તસ્મિન્સ્નાતમાત્રસ્ય ભારત ।
યાવચ્ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ તાવત્સ્વર્ગે મહીયતે

ઉર્વશીપુલિને રમ્યે વિપુલે હંસપાંડુરે ।
સલિલૈસ્તર્પ્પયેદ્યસ્તુ પિતૄંસ્તત્ર વિમત્સરઃ

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ ।
સેવતે પિતૃભિઃ સાર્દ્ધં સ્વર્ગલોકં નરાધિપ

પૂજ્યતે સતતં તત્ર ઋષિગંધર્વકિન્નરૈઃ ।
તતઃ સ્વર્ગપરિભ્રષ્ટઃ ક્ષીણકર્મ્મા દિવશ્ચ્યુતઃ

ઉર્વશીસદૃશીનાં તુ કન્યાનાં લભતે શતમ્ ।
ગવાં શતસહસ્રાણાં ભોક્તા ભવતિ ભૂમિપ

કાંચીનૂપુરશબ્દેન સુપ્તોઽસૌ પ્રતિબુધ્યતે ।
ભુક્ત્વા તુ વિપુલાન્ભોગાંસ્તત્તીર્થં લભતે પુનઃ

કુશાસનધરો નિત્યં નિયતઃ સંયતેંદ્રિયઃ ।
એકકાલં તુ ભુંજાનો માસં ભોગપતિર્ભવેત્

સુવર્ણાલંકૃતાનાં તુ નારીણાં લભતે શતમ્ ।
પૃથિવ્યામાસમુદ્રાયાં મહાભોગપતિર્ભવેત્

દશગ્રામસહસ્રાણાં ભોક્તા ભવતિ ભૂમિપઃ ।
ધનધાન્યસમાયુક્તો દાતા ભવતિ નિત્યશઃ

સ ભુક્ત્વા વિપુલાન્ભોગાંસ્તત્તીર્થં સ્મરતે પુનઃ ।
અથ તસ્મિન્વટે રમ્યે બ્રહ્મચારી જિતેંદ્રિયઃ

ઉપોષ્ય યોગયુક્તશ્ચ બ્રહ્મજ્ઞાનમવાપ્નુયાત્ ।
કોટિતીર્થં સમાસાદ્ય યસ્તુ પ્રાણાન્પરિત્યજેત્

કોટિવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટઃ ક્ષીણકર્મ્મા દિવશ્ચ્યુતઃ

સુવર્ણમણિમુક્તાઢ્યે કુલે ભવતિ રૂપવાન્ ।
તતો ભોગવતીં ગત્વા વાસુકેરુત્તરેણ તુ

દશાશ્વમેધકં તત્ર તીર્થં તત્રાપરં ભવેત્ ।
કૃત્વાભિષેકં તુ નરઃ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્

ધનાઢ્યો રૂપવાન્દક્ષો દાતા ભવતિ ધાર્મિકઃ ।
ચતુર્વેદેષુ યત્પુણ્યં સત્યવાદિષુ યત્ફલમ્

અહિંસાયાં તુ યો ધર્મ્મો ગમનાદેવ તદ્ભવેત્ ।
કુરુક્ષેત્રસમા ગંગા યત્રતત્રાવગાહ્યતે

કુરુક્ષેત્રાદ્દશગુણા યત્ર સિંધ્વા સમાગતા ।
યત્ર ગંગા મહાભાગા બહુતીર્થતપોધના

સિદ્ધક્ષેત્રં હિ તજ્જ્ઞેયં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ક્ષિતૌ તારયતે મર્ત્યાન્નાગાંસ્તારયતેઽપ્યધઃ

દિવિ તારયતે દેવાંસ્તેન સા ત્રિપથા સ્મૃતા ।
યાવદસ્થીનિ ગંગાયાં તિષ્ઠંતિ તસ્ય દેહિનઃ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
તીર્થાનાં તુ પરં તીર્થં નદીનામુત્તમા નદી

મોક્ષદા સર્વભૂતાનાં મહાપાતકિનામપિ ।
સર્વત્ર સુલભા ગંગા ત્રિષુ સ્થાનેષુ દુર્લભા

ગંગાદ્વારે પ્રયાગે ચ ગંગાસાગરસંગમે ।
તત્ર સ્નાત્વા દિવં યાંતિ યે મૃતાસ્તેઽપુનર્ભવાઃ

સર્વેષાં ચૈવ ભૂતાનાં પાપોપહતચેતસામ્ ।
ગતિમન્વેષમાણાનાં નાસ્તિ ગંગાસમા ગતિઃ

પવિત્રાણાં પવિત્રં યા મંગલાનાં ચ મંગલમ્ ।
મહેશ્વરશિરોભ્રષ્ટા સર્વપાપહરા શુભા

ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે સ્વર્ગખંડે પ્રયાગમાહાત્મ્યે ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ