પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.76

સુકર્મોવાચ-
સૌરિર્દૂતૈસ્તથા સર્વૈઃ સહ સ્વર્ગં જગામ સઃ ।
દ્રષ્ટું તત્ર સહસ્રાક્ષં દેવવૃંદૈઃ સમાવૃતમ્

ધર્મરાજં સમાયાંતં દદર્શ સુરરાટ્તદા ।
સમુત્થાય ત્વરાયુક્તો દત્વા ચાર્ઘમનુત્તમમ્

પપ્રચ્છાગમનં તસ્ય કથયસ્વ મમાગ્રતઃ ।
સમાકર્ણ્ય મહદ્વાક્યં દેવરાજસ્ય ભાષિતમ્

ધર્મરાજોઽબ્રવીત્સર્વં યયાતેશ્ચરિતં મહત્ ।
ધર્મરાજ ઉવાચ-
શ્રૂયતાં દેવદેવેશ યસ્માદાગમનં મમ

કથયામ્યહમત્રાપિ યેનાહમાગતસ્તવ ।
નહુષસ્યાત્મજેનાપિ વૈષ્ણવેન મહાત્મના

વૈષ્ણવાશ્ચ કૃતા મર્ત્યા યે વસંતિ મહીતલે ।
વૈકુંઠસ્ય સમં રૂપં મર્ત્યલોકસ્ય વૈ કૃતમ્

અમરા માનવા જાતા જરારોગવિવર્જિતાઃ ।
પાપમેવ ન કુર્વંતિ અસત્યં ન વદંતિ તે

કામક્રોધવિહીનાસ્તે લોભમોહવિવર્જિતાઃ ।
દાનશીલા મહાત્માનઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ

સર્વધર્મૈઃ સમર્ચંતિ નારાયણમનામયમ્ ।
તેન વૈષ્ણવધર્મેણ માનવા જગતીતલે

નિરામયા વીતશોકાઃ સર્વે ચ સ્થિરયૌવનાઃ ।
દૂર્વા વટા યથા દેવ વિસ્તારં યાંતિ ભૂતલે

તથા તે વિસ્તરં પ્રાપ્તાઃ પુત્રપૌત્રૈઃ પ્રપૌત્રકૈઃ ।
તેષાં પુત્રૈઃ પ્રપૌત્રૈશ્ચ વંશાદ્વંશાંતરં ગતાઃ

એવં હિ વૈષ્ણવઃ સર્વો જરામૃત્યુવિવર્જિતઃ ।
મર્ત્યલોકઃ કૃતસ્તેન નહુષસ્યાત્મજેન વૈ

પદભ્રષ્ટોસ્મિ સંજાતો વ્યાપારેણ વિવર્જિતઃ ।
એતત્સર્વં સમાખ્યાતં મમ કર્મવિનાશનમ્

એવં જ્ઞાત્વા સહસ્રાક્ષ લોકસ્યાસ્ય હિતં કુરુ ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથાપૃષ્ટોસ્મિ વૈ ત્વયા

એતસ્માત્કારણાદિંદ્ર આગતસ્તવ સન્નિધૌ ।
ઇંદ્ર ઉવાચ-
પૂર્વમેવ મયા દૂત આગમાય મહાત્મનઃ

પ્રેષિતો ધર્મરાજેંદ્ર દૂતેનાસ્યાપિ ભાષિતમ્ ।
નાહં સ્વર્ગસુખસ્યાર્થી નાગમિષ્યે દિવં પુનઃ

સ્વર્ગરૂપં કરિષ્યામિ સર્વં તદ્ભૂમિમંડલમ્ ।
ઇત્યાચચક્ષે ભૂપાલઃ પ્રજાપાલ્યં કરોતિ સઃ

તસ્ય ધર્મપ્રભાવેણ ભીતસ્તિષ્ઠામિ સર્વદા ।
ધર્મ ઉવાચ-
યેનકેનાપ્યુપાયેન તમાનય સુભૂપતિમ્

દેવરાજ મહાભાગ યદીચ્છસિ મમ પ્રિયમ્ ।
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય ધર્મસ્યાપિ સુરાધિપઃ

ચિંતયામાસ મેધાવી સર્વતત્વેન ભૂપતે ।
કામદેવં સમાહૂય ગંધર્વાંશ્ચ પુરંદરઃ

મકરંદં રતિં દેવ આનિનાય મહામનાઃ ।
તથા કુરુત વૈ યૂયં યથાઽગચ્છતિ ભૂપતિઃ

યૂયં ગચ્છન્તુ ભૂર્લોકં મયાદિષ્ટા ન સંશયઃ ।
કામ ઉવાચ-
યુવયોસ્તુ પ્રિયં પુણ્યં કરિષ્યામિ ન સંશયઃ

રાજાનં પશ્ય માં ચૈવ સ્થિતં ચૈવ સમા યુધિ ।
તથેત્યુક્ત્વા ગતાઃ સર્વે યત્ર રાજા સ નાહુષિઃ

નટરૂપેણ તે સર્વે કામાદ્યાઃ કર્મણા દ્વિજ ।
આશીર્ભિરભિનંદ્યૈવ તે ચ ઊચુઃ સુનાટકમ્

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ ।
સભાં ચકાર મેધાવી દેવરૂપાં સુપંડિતૈઃ

સમાયાતઃ સ્વયં ભૂપો જ્ઞાનવિજ્ઞાનકોવિદઃ ।
તેષાં તુ નાટકં રાજા પશ્યમાનઃ સ નાહુષિઃ

ચરિતં વામનસ્યાપિ ઉત્પત્તિં વિપ્રરૂપિણઃ ।
રૂપેણાપ્રતિમા લોકે સુસ્વરં ગીતમુત્તમમ્

ગાયમાના જરા રાજન્નાર્યારૂપેણ વૈ તદા ।
તસ્યા ગીતવિલાસેન હાસ્યેન લલિતેન ચ

મધુરાલાપતસ્તસ્ય કંદર્પસ્ય ચ માયયા ।
મોહિતસ્તેન ભાવેન દિવ્યેન ચરિતેન ચ

બલેશ્ચૈવ યથારૂપં વિંધ્યાવલ્યા યથા પુરા ।
વામનસ્ય યથારૂપં ચક્રે મારોથ તાદૃશમ્

સૂત્રધારઃ સ્વયં કામો વસંતઃ પારિપાર્શ્વકઃ ।
નટીવેષધરા જાતા સા રતિર્હૃષ્ટવલ્લભા

નેપથ્યાંતશ્ચરી રાજન્સા તસ્મિન્નૃત્યકર્મણિ ।
મકરંદો મહાપ્રાજ્ઞઃ ક્ષોભયામાસ ભૂપતિમ્

યથાયથા પશ્યતિ નૃત્યમુત્તમં ગીતં સમાકર્ણતિ સ ક્ષિતીશઃ ।
તથાતથા મોહિતવાન્સ ભૂપતિં નટીપ્રણીતેન મહાનુભાવઃ

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને માતાપિતૃતીર્થે યયાતિચરિત્રે ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ