પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.59

વિષ્ણુરુવાચ-
કૃકલઃ સર્વતીર્થાનિ સાધયિત્વા ગૃહં પ્રતિ ।
પ્રસ્થિતઃ સાર્થવાહેન મહાનંદસમન્વિતઃ

એવં ચિંતયતે નિત્યં સંસારઃ સફલો મમ ।
તૃપ્તાઃ સ્વર્ગં પ્રયાસ્યંતિ પિતરો મમ નાન્યથા

તાવત્પ્રત્યક્ષરૂપેણ બદ્ધ્વા તસ્ય પિતામહાન્ ।
પુરતસ્તસ્ય સંબ્રૂતે નહિ તે પુણ્યમુત્તમમ્

દિવ્યરૂપો મહાકાયઃ કૃકલં વાક્યમબ્રવીત્ ।
તવ તીર્થફલં નાસ્તિ શ્રમમેવ વૃથા કૃથાઃ

સ્વયં સંતોષમાપ્નોષિ નહિ તે પુણ્યમુત્તમમ્ ।
એવં શ્રુત્વા તતો વૈશ્યઃ કૃકલો દુઃખપીડિતઃ

ભવાન્કઃ સંવદસ્યેવં કસ્માદ્બદ્ધાઃ પિતામહાઃ ।
કેન દોષપ્રભાવેણ તન્મેત્વં કારણં વદ

કસ્માત્તીર્થફલં નાસ્તિ મમ યાત્રા કથં નહિ ।
સર્વમેવ સમાચક્ષ્વ યદિ જાનાસિ સંસ્ફુટમ્

ધર્મ ઉવાચ-
પૂતાં પુણ્યતમાં સ્વીયાં ભાર્યાં ત્યક્ત્વા પ્રયાતિ યઃ ।
તસ્ય પુણ્યફલં સર્વં વૃથા ભવતિ નાન્યથા

ધર્માચારપરાં પુણ્યાં સાધુવ્રતપરાયણામ્ ।
પતિવ્રતરતાં ભાર્યાં સુગુણાં પુણ્યવત્સલામ્

તામેવાપિ પરિત્યજ્ય ધર્મકાર્યં પ્રયાતિ યઃ ।
વૃથા તસ્ય કૃતઃ સર્વો ધર્મો ભવતિ નાન્યથા

સર્વાચારપરા ભવ્યા ધર્મસાધનતત્પરા ।
પતિવ્રતરતા નિત્યં સર્વદા જ્ઞાનવત્સલા

એવં ગુણા ભવેદ્ભાર્યા યસ્ય પુણ્યા મહાસતી ।
તસ્ય ગેહે સદા દેવાસ્તિષ્ઠંતિ ચ મહૌજસઃ

પિતરો ગેહમધ્યસ્થાઃ શ્રેયો વાંછંતિ તસ્ય ચ ।
ગંગાદ્યાઃ પુણ્યનદ્યશ્ચ સાગરાસ્તત્ર નાન્યથા

પુણ્યા સતી યસ્ય ગેહે વર્તતે સત્યતત્પરા ।
તત્ર યજ્ઞાશ્ચ ગાવશ્ચ ઋષયસ્તત્ર નાન્યથા

તત્ર સર્વાણિ તીર્થાનિ પુણ્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
ભાર્યાયોગેન તિષ્ઠંતિ સર્વાણ્યેતાનિ નાન્યથા

પુણ્યભાર્યાપ્રયોગેણ ગાર્હસ્થ્યં સંપ્રજાયતે ।
ગાર્હસ્થ્યાત્પરમો ધર્મો દ્વિતીયો નાસ્તિ ભૂતલે

ગૃહસ્થસ્ય ગૃહઃ પુણ્યઃ સત્યપુણ્યસમન્વિતઃ ।
સર્વતીર્થમયો વૈશ્ય સર્વદેવસમન્વિતઃ

ગાર્હસ્થ્યં ચ સમાશ્રિત્ય સર્વે જીવંતિ જંતવઃ ।
તાદૃશં નૈવ પશ્યામિ અન્યમાશ્રમમુત્તમમ્

મંત્રાગ્નિહોત્રં દેવાશ્ચ સર્વે ધર્માઃ સનાતનાઃ ।
દાનાચારાઃ પ્રવર્તંતે યસ્ય પુંસશ્ચ વૈ ગૃહે

એવં યો ભાર્યયા હીનસ્તસ્યગેહં વનાયતે ।
યજ્ઞાશ્ચ વૈ ન સિધ્યંતિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ

ભાર્યાહીનસ્ય પુંસોપિ ન સિધ્યતિ મહાવ્રતમ્ ।
ધર્મકર્માણિ સર્વાણિ પુણ્યાનિ વિવિધાનિ ચ

નાસ્તિ ભાર્યાસમં તીર્થં ધર્મસાધનહેતવે ।
શૃણુષ્વ ત્વં ગૃહસ્થસ્ય નાન્યો ધર્મો જગત્ત્રયે

યત્ર ભાર્યા ગૃહં તત્ર પુરુષસ્યાપિ નાન્યથા ।
ગ્રામે વાપ્યથવારણ્યે સર્વધર્મસ્ય સાધનમ્

નાસ્તિ ભાર્યાસમં તીર્થં નાસ્તિ ભાર્યાસમં સુખમ્ ।
નાસ્તિ ભાર્યાસમં પુણ્યં તારણાય હિતાય ચ

ધર્મયુક્તાં સતીં ભાર્યાં ત્યક્ત્વા યાસિ નરાધમ ।
ગૃહં ધર્મં પરિત્યજ્ય ક્વાસ્તે ધર્મસ્ય તે ફલમ્

તયા વિના યદા તીર્થે શ્રાદ્ધદાનં કૃતં ત્વયા ।
તેન દોષેણ વૈ બદ્ધાસ્તવ પૂર્વપિતામહાઃ

ભવાંશ્ચૌરો હ્યમી ચૌરા યૈસ્તુ ભુક્તં સુલોલુપૈઃ ।
ત્વયા દત્તસ્ય શ્રાદ્ધસ્ય અન્નમેવં તયા વિના

સુપુત્રઃ શ્રદ્ધયા યુક્તઃ શ્રાદ્ધદાનં દદાતિ યઃ ।
ભાર્યા દત્તેન પિંડેન તસ્ય પુણ્યં વદામ્યહમ્

યથાઽમૃતસ્ય પાનેન નૃણાં તૃપ્તિર્હિ જાયતે ।
તથા પિતૄણાં શ્રાદ્ધેન સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્

ગાર્હસ્થ્યસ્ય ચ ધર્મસ્ય ભાર્યા ભવતિ સ્વામિની ।
ત્વયૈષા વંચિતા મૂઢ ચૌરકર્મકૃતં વૃથા

અમી પિતામહાશ્ચૌરા યૈર્ભુક્તં તુ તયા વિના ।
ભાર્યા પચતિ ચેદન્નં સ્વહસ્તેનામૃતોપમમ્

તદન્નમેવભુંજંતિ પિતરો હૃષ્ટમાનસાઃ ।
તેનૈવ તૃપ્તિમાયાંતિ સંતુષ્ટાશ્ચ ભવંતિ તે

તસ્માદ્ભાર્યાં વિના ધર્મઃ પુરુષસ્ય ન સિધ્યતિ ।
નાસ્તિ ભાર્યાસમં તીર્થં પુંસાં સુગતિદાયકમ્

ભાર્યાં વિના ચ યો ધર્મઃ સ એવ વિફલો ભવેત્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે એકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ