પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.42

દ્વિચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ
સખ્ય ઊચુઃ-
સુદેવા કા ત્વયા પ્રોક્તા કિમાચારા વદસ્વ નઃ ।
ત્વયા પ્રોક્તં મહાભાગે વદ નઃ સત્યમેવ ચ

સુકલોવાચ-
અયોધ્યાયાં મહારાજઃ સ આસીદ્ધર્મકોવિદઃ ।
મનુપુત્રો મહાભાગઃ સર્વધર્માર્થતત્પરઃ

ઇક્ષ્વાકુર્નામ સર્વજ્ઞો દેવબ્રાહ્મણપૂજકઃ ।
તસ્ય ભાર્યા સદા પુણ્યા પતિવ્રતપરાયણા

તયા સાર્દ્ધં યજેદ્યજ્ઞં તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ ।
વેદરાજસ્ય વીરસ્ય કાશીશસ્ય મહાત્મનઃ

સુદેવા નામ વૈ કન્યા સત્યાચારપરાયણા ।
ઉપયેમે મહારાજ ઇક્ષ્વાકુસ્તાં મહીપતિઃ

સુદેવા ચારુસર્વાંગી સત્યવ્રતપરાયણા ।
તયા સાર્દ્ધં સ વૈ રાજા જનાનાં પુણ્યનાયકઃ

સ રેમે નૃપશાર્દૂલો નિત્યં ચ પ્રિયયા તયા ।
એકદા તુ મહારાજસ્તયા સાર્દ્ધં વનં યયૌ

ગંગારણ્યં સમાસાદ્ય મૃગયાં ક્રીડતે સદા ।
સિંહાન્હત્વા વરાહાંશ્ચ ગજાંશ્ચ મહિષાંસ્તથા

ક્રીડમાનસ્ય તસ્યાગ્રે વરાહશ્ચ સમાગતઃ ।
બહુશૂકરયૂથેન પુત્રપૌત્રૈરલંકૃતઃ

એકા ચ શૂકરી તસ્ય પ્રિયાપાર્શ્વે પ્રતિષ્ઠિતા ।
વરાહૈઃ શૂકરૈસ્તસ્ય તમેવ પરિવારિતા

દૃષ્ટ્વા ચ રાજરાજેંદ્રં દુર્જયં મૃગયારતમ્ ।
પર્વતાધારમાશ્રિત્ય ભાર્યયા સહ શૂકરઃ

તિષ્ઠત્યેકઃ સુવીર્યેણ પુત્રાન્પૌત્રાન્ગુરૂઞ્છિશૂન્ ।
જ્ઞાત્વા તેષાં મહારાજ મૃગાણાં કદનં મહત્

તાનુવાચ સુતાન્પૌત્રાન્ભાર્યાં તાં ચ સ શૂકરઃ ।
કોશલાધિપતિર્વીરો મનુપુત્રો મહાબલઃ

ક્રીડતે મૃગયાં કાંતે મૃગાન્સંહરતે બહૂન્ ।
સ માં દૃષ્ટ્વા મહારાજ એષ્યતે નાત્ર સંશયઃ

અન્યેષાં લુબ્ધકાનાં મે નાસ્તિ પ્રાણભયં ધ્રુવમ્ ।
મમરૂપં નૃપો દૃષ્ટ્વા ક્ષમાં નૈવ કરિષ્યતિ

હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો બાણપાણિર્ધનુર્દ્ધરઃ ।
શ્વભિર્યુક્તો મહાતેજા લુબ્ધકૈઃ પરિવારિતઃ

પ્રિયે કરિષ્યતે ઘાતં મમાપ્યેવં ન સંશયઃ

શૂકર્યુવાચ-
યદાયદા પશ્યસિ લુબ્ધકાન્બહૂન્મહાવને કાંત સમાયુધાન્બહૂન્ ।
એતૈસ્તુ પુત્રૈર્મમપૌત્રકૈઃ સમં દૂરં નુ ભો યાસિ પલાયમાનઃ

ત્યક્ત્વા સુધૈર્યં બલપૌરુષં મહન્મહાભયેનાપિ વિષણ્ણચેતનઃ ।
દૃષ્ટ્વા નૃપેંદ્રં પુરુષોત્તમોત્તમં કરોષિ કિં કાંત વદસ્વકારણમ્

તસ્યાસ્તુ વાક્યં સનિશમ્ય કોલ ઉવાચ તાં શૂકરરાજૌત્તરમ્ ।
યદર્થભીતોસ્મિ સુલુબ્ધકાત્પ્રિયે દૃષ્ટ્વા ગતો દૂર નિશમ્યશૂકરાન્

સુલુબ્ધકાઃ પાપકરાઃ શઠાઃ પ્રિયે કુર્વંતિ પાપં ગિરિદુર્ગકંદરે ।
સદૈવ દુષ્ટા બહુપાપચિંતકા જાતાશ્ચ સર્વે પરિપાપિનાં કુલે

તેષાં હિ હસ્તાન્મરણાદ્બિભેમિ મૃતોપિ યાસ્યામિ પુનશ્ચ પાપમ્ ।
દૂરં ગિરિં પર્વતકંદરં ચ વ્રજામિ કાંતે અપમૃત્યુભીતઃ

અયં હિ પુણ્યો નરનાથ આગતો વિશ્વાધિકઃ કેશવરૂપ ભૂપઃ ।
યુદ્ધં કરિષ્યે સમરે મહાત્મના સાર્દ્ધં પ્રિયે પૌરુષવિક્રમેણ

જેષ્યામિ ભૂપં યદિ સ્વેન તેજસા ભોક્ષ્યામિ કીર્તિં ત્વતુલાં પૃથિવ્યામ્ ।
તેનાહતો વીરવરેણ સંગરે યાસ્યામિ લોકં મધુસૂદનસ્ય

મમાંગભૂતેન પલેનમેદસા તૃપ્તિં પરાં યાસ્યતિ ભૂમિનાથઃ ।
તૃપ્તા ભવિષ્યંતિ સુલોકદેવતા અસ્માદયંચાગતો વજ્રપાણિઃ

અસ્યૈવ હસ્તાન્મરણં યદાભવેલ્લાભશ્ચ મે સુંદરિ કીર્તિરુત્તમા ।
તસ્માદ્યશો ભૂમિતલે જગત્ત્રયે વ્રજામિ લોકં મધુસૂદનસ્ય

નૈવં ભીતોસ્મિ ક્ષુબ્ધોસ્મિ ગતોઽહં ગિરિસાનુષુ ।
પાપાદ્ભીતો ગતઃ કાંતેધર્મં દૃષ્ટ્વા સ્થિતોહ્યહમ્

ન જાને પાતકં પૂર્વમન્યજન્મનિ ચાર્જિતમ્ ।
યેનાહં શૌકરીં યોનિં ગતોઽહં પાપસંચયાત્

ક્ષાલયિષ્યામ્યહં ઘોરં પૂર્વપાતકસંચયમ્ ।
બાણોદકૈર્મહાઘોરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈર્નિશિતૈઃ શતૈઃ

પુત્રાન્પૌત્રાંસ્તુ વારાહિ કન્યાં કુટુંબબાલકમ્ ।
ગિરિં ગચ્છ ગૃહીત્વા તુ મમ મોહમિમં ત્યજ

મમસ્નેહં પરિત્યજ્ય હરિરેષ સમાગતઃ ।
અસ્ય હસ્તાત્પ્રયાસ્યામિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

દૈવેનાપિ મમાદ્યૈવ સ્વર્ગદ્વારમનુત્તમમ્ ।
ઉદ્ઘાટિતકપાટં તુ યાસ્યામિ સુમહાદિવમ્

સુકલોવાચ-
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય શૂકરસ્ય મહાત્મનઃ ।
ઉવાચ તત્પ્રિયા સખ્યઃ સીદમાનાંતરા તદા

શૂકર્યુવાચ-
યસ્મિન્યૂથે ભવાન્સ્વામી પુત્રપૌત્રૈરલંકૃતઃ ।
મિત્રૈશ્ચ ભ્રાતૃભિશ્ચૈવ અન્યૈઃ સ્વજનબાંધવૈઃ

ત્વયૈવાલંકૃતો યૂથો ભવતા પરિશોભતે ।
ત્વાં વિનાયં મહાભાગ કીદૃગ્યૂથો ભવિષ્યતિ

તવૈવ સ્વબલેનાપિ ગર્જમાનાશ્ચ શૂકરાઃ ।
વિચરંતિ ગિરૌ કાંત તનયા મમ બાલકાઃ

કંદાન્મૂલાન્સુભક્ષંતિ નિર્ભયાસ્તવ તેજસા ।
દુર્ગેષુ વનકુંજેષુ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ

ન કુર્વંતિ ભયં તીવ્રં સિંહાનામિહ પર્વતે ।
મનુષ્યાણાં મહાબાહો પાલિતાસ્તવ તેજસા

ત્વયા ત્યક્તા અમી સર્વે બાલકા મમ દારકાઃ ।
દીનાશ્ચૈવાકુલાશ્ચૈવ ભવિષ્યંતિ વિચેતનાઃ

નિત્યમેવ સુખં વર્ત્મ ગત્વા પશ્યંતિ બાલકાઃ ।
પતિહીના યથા નારી શોભતે નૈવ શોભના

અલંકૃતા યથા દિવ્યૈરલંકારૈઃ સકાંચનૈઃ ।
પરિચ્છદૈ રત્નવસ્ત્રૈઃ પિતૃમાતૃસહોદરૈઃ

શ્વશ્રૂશ્વશુરકૈશ્ચાન્યૈઃ પતિહીના ન ભાતિ સા ।
ચંદ્રહીના યથા રાત્રી પુત્રહીનં યથા કુલમ્

દીપહીનં યથા ગેહં નૈવ ભાતિ કદાચન ।
ત્વાં વિનાયં તથા યૂથો નૈવ શોભેત માનદ

આચારેણ વિના મર્ત્યો જ્ઞાનહીનો યતિર્યથા ।
મંત્રહીનો યથા રાજા તથાયં નૈવ શોભતે

કૈવર્તેન વિના નૌર્વા સંપૂર્ણા પરિસાગરે ।
ન ભાત્યેવં યથા સાર્થઃ સાર્થવાહેન વૈ વિના

સેનાધ્યક્ષેણ ચ વિના યથા સૈન્યં ન ભાતિ ચ ।
ત્વાં વિના વૈ તથા સૈન્યં શૂકરાણાં મહામતે

દીનો ભવિષ્યતિ તથા વેદહીનો યથા દ્વિજઃ ।
મયિ ભારં કુટુંબસ્ય વિનિવેશ્ય પ્રગચ્છસિ

મરણં સુલભં જ્ઞાત્વા કા પ્રતિજ્ઞા તવેદૃશી ।
ત્વાં વિનાહં ન શક્નોમિ ધર્તું પ્રાણાન્પ્રિયેશ્વર

ત્વયૈવ સહિતા સ્વર્ગં ભૂમિં વાથ મહામતે ।
નરકં વાપિ ભોક્ષ્યામિ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્

ત્વં વા પુત્રાંસ્તુપૌત્રાંસ્તુ ગૃહીત્વા યૂથમુત્તમમ્ ।
આવાં વ્રજાવ યૂથેશ દુર્ગમેવં સુકંદરમ્

જીવિતવ્યં પરિત્યજ્ય રણાય પરિગમ્યતે ।
તત્ર કો દૃશ્યતે લાભો મરણે વદ સાંપ્રતમ્

વારાહ ઉવાચ-
વીરાણાં ત્વં ન જાનાસિ સુધર્મં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
યુદ્ધાર્થિના હિ વીરેણ વીરં ગત્વા પ્રયાચિતમ્

દેહિ મે યોધનં સંખ્યે યુદ્ધાર્થ્યહં સમાગતઃ ।
પરેણ યાચિતં યુદ્ધં ન દદાતિ યદા નરઃ

કામાલ્લોભાદ્ભયાદ્વાપિ મોહાદ્વા શૃણુ વલ્લભે ।
કુંભીપાકે તુ નરકે વસેદ્યુગસહસ્રકમ્

ક્ષત્રિયાણાં પરો ધર્મો યુદ્ધં દેયં ન સંશયઃ ।
તદ્યુદ્ધં દીયમાનેન રણભૂમિગતેન વૈ

નિર્જિતં તુ પરં તત્ર યશઃકીર્ત્તિં પ્રભુંજતે ।
સ વા હતો યુધ્યમાનઃ પૌરુષેણાતિનિર્ભયઃ

વીરલોકમવાપ્નોતિ દિવ્યાન્ભોગાન્પ્રભુંજતે ।
યાવદ્વર્ષસહસ્રાણાં વિંશત્યેકાં પ્રિયે શૃણુ

વીરલોકે વસેત્તાવદ્દેવાચારૈર્મહીયતે ।
મનુપુત્રઃ સમાયાત અયં વીરો ન સંશયઃ

સંગ્રામં યાચમાનસ્તુ યુદ્ધં દેયં મયા ધ્રુવમ્ ।
યુદ્ધાતિથિઃ સમાયાતો વિષ્ણુરૂપઃ સનાતનઃ

સત્કારો યુદ્ધરૂપેણ કર્તવ્યશ્ચ મયા શુભે ।
શૂકર્યુવાચ-
યદા યુદ્ધં ત્વયા દેયં રાજ્ઞે ચૈવ મહાત્મને

તતોઽહં પૌરુષં કાંત પશ્યામિ તવ કીદૃશમ્ ।
એવમુક્ત્વા પ્રિયાન્પુત્રાન્સમાહૂય ત્વરાન્વિતા

ઉવાચ પુત્રકા યૂયં શૃણુધ્વં વચનં મમ ।
યુદ્ધાતિથિઃ સમાયાતો વિષ્ણુરૂપઃ સનાતનઃ

મયા તત્ર પ્રગંતવ્યં યત્રાયં હિ ગમિષ્યતિ ।
યાવત્તિષ્ઠતિ વૈ નાથો ભવતાં પ્રતિપાલકઃ

યૂયં ગચ્છત વૈ દૂરં દુર્ગં ગિરિગુહામુખમ્ ।
સુખં જીવત મે વત્સા વર્જયિત્વા સુલુબ્ધકાન્

મયા તત્રૈવ ગંતવ્યં યત્રૈષ હિ ગમિષ્યતિ ।
ભવતાં શ્રેષ્ઠોઽયં ભ્રાતા યૂથરક્ષાં કરિષ્યતિ

એતે પિતૃવ્યકાઃ સર્વે ભવતાં ત્રાણકારકાઃ ।
દૂરં પ્રયાત વૈ સર્વે માં વિહાય સુપુત્રકાઃ

પુત્રા ઊચુઃ-
અયં હિ પર્વતશ્રેષ્ઠો બહુમૂલફલોદકઃ ।
ભયં તુ કસ્ય વૈ નાસ્તિ સુખં જીવનમસ્તિ વૈ

યુવાભ્યાં હિ અકસ્માદ્વૈ ઇદમુક્તં ભયંકરમ્ ।
તન્નો હિ કારણં માતર્વદ સત્યમિહૈવ હિ

શૂકર્યુવાચ-।
અયં રાજા મહારૌદ્રઃ કાલરૂપઃ સમાગતઃ ।
ક્રીડતે મૃગયા લુબ્ધો મૃગાન્હત્વા બહૂન્વને

ઇક્ષ્વાકુર્નામ દુર્ધર્ષો મનુપુત્રો મહાબલઃ ।
સંહરિષ્યતિ કાલોઽયં દૂરં યાત સુપુત્રકાઃ

પુત્રા ઊચુઃ-।
માતરં પિતરં ત્યક્ત્વા યઃ પ્રયાતિ સ પાપધીઃ ।
મહારૌદ્રં સુઘોરં તુ નરકં પ્રતિપદ્યતે

માતુઃ પુણ્યં પયઃ પીત્વા પુષ્ટો ભવતિ નિર્ઘૃણઃ ।
માતરં પિતરં ત્યક્ત્વા યઃ પ્રયાતિ સુદુર્બલઃ

પૂયં નરકમેતીહ કૃમિદુર્ગંધસંકુલમ્ ।
માતુસ્તસ્માન્ન યાસ્યામો ગુરું ત્યક્ત્વા ઇહૈવ ચ

એવં વિષાદઃ સંજાતસ્તેષાં ધર્માર્થસંયુતઃ ।
વ્યૂહં કૃત્વા સ્થિતાઃ સર્વે બલતેજઃ સમાકુલાઃ

સાહસોત્સાહસંપન્નાઃ પશ્યંતિ નૃપનંદનમ્ ।
નદંતઃ પૌરુષૈર્યુક્તાઃ ક્રીડમાના વને તદા

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે દ્વિચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ