પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 2.40

વેન ઉવાચ-
નિત્યદાનફલં દેવ ત્વત્તઃ પૂર્વં મયા શ્રુતમ્ ।
નૈમિત્તિકસ્ય દાનસ્ય દત્તસ્યાપિ હિ યત્ફલમ્

તત્ફલં મે સમાચક્ષ્વ ત્વત્પ્રસાદાત્પ્રયત્નતઃ ।
મહાતૃપ્તિં ન ગચ્છામિ શ્રોતું શ્રદ્ધા પ્રવર્તતે

વિષ્ણુરુવાચ-
નૈમિત્તિકં પ્રવક્ષ્યામિ દાનમેવ નૃપોત્તમ ।
મહાપર્વણિ સંપ્રાપ્તે યેન દાનાનિ શ્રદ્ધયા

સત્પાત્રેભ્યઃ પ્રદત્તાનિ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
ગજં રથં પ્રદત્તે યો હ્યશ્વં ચાપિ નૃપોત્તમ

સ ચ ભૃત્યૈસ્તુ સંયુક્તઃ પુણ્યદેશે નૃપોત્તમઃ ।
જાયતે હિ મહારાજ મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ

રાજા ભવતિ ધર્માત્મા જ્ઞાનવાન્બલવાન્સુધીઃ ।
અજેયઃ સર્વભૂતાનાં મહાતેજાઃ પ્રજાયતે

મહાપર્વણિ સંપ્રાપ્તે ભૂમિદાનં દદાતિ યઃ ।
ગોદાનં વા મહારાજ સર્વભોગપતિર્ભવેત્

બ્રાહ્મણાય સુપુણ્યાય દાનં દદ્યાત્પ્રયત્નતઃ ।
મહાદાનાનિ યો દદ્યાત્તીર્થે પર્વણિ પાત્રવિત્

તેષાં ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ ભૂપતિત્વં પ્રજાયતે ।
તીર્થે પર્વણિ સંપ્રાપ્તે ગુપ્તદાનં દદાતિ યઃ

નિધીનામાશુસંપ્રાપ્તિરક્ષરા પરિજાયતે ।
મહાપર્વણિ સંપ્રાપ્તે તીર્થેષુ બ્રાહ્મણાય ચ

સુચૈલં ચ મહાદાનં કાંચનેન સમન્વિતમ્ ।
પુણ્યં ફલં પ્રવક્ષ્યામિ તસ્ય દાનસ્ય ભૂપતે

જાયંતે બહવઃ પુત્રાઃ સુગુણા વેદપારગાઃ ।
આયુષ્મંતઃ પ્રજાવંતો યશઃ પુણ્યસમન્વિતાઃ

વિપુલાશ્ચૈવ જાયંતે સ્ફીતા લક્ષ્મીર્મહામતે ।
સૌખ્યં ચ લભતે પુણ્યં ધર્મવાન્પરિજાયતે

મહાપર્વણિ સંપ્રાપ્તે તીર્થે ગત્વા પ્રયત્નતઃ ।
કપિલાં કાંચનીં દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય મહાત્મને

તસ્ય પુણ્યં પ્રવક્ષ્યામિ દાનસ્ય ચ મહામતે ।
કપિલાદો મહારાજ સર્વસૌખ્યાન્પ્રભુંજતિ

યાવદ્બ્રહ્મા પ્રજીવેત્સ તાવત્તિષ્ઠતિ તત્ર સઃ ।
મહાપર્વણિ સંપ્રાપ્તે અલંકૃત્ય ચ ગાં તદા

કાંચનેનાપિ સંયુક્તાં વસ્ત્રાલંકારભૂષણૈઃ ।
તસ્ય દાનસ્ય રાજેંદ્ર ફલભોગં વદામ્યહમ્

વિપુલા જાયતે લક્ષ્મીર્દાનભોગસમાકુલા ।
સર્વવિદ્યાપતિર્ભૂત્વા વિષ્ણુભક્તો ભવેત્કિલ

વિષ્ણુલોકે વસેન્મર્ત્યો યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની ।
તીર્થં ગત્વા તુ યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય વિભૂષણમ્

ભુક્ત્વા તુ વિપુલાન્ભોગાનિન્દ્રેણ ક્રીડતે સહ ।
મહાપર્વણિ સંપ્રાપ્તે વસ્ત્રં ચ દ્વિજપુંગવે

દત્ત્વાન્નં ભૂમિસંયુક્તં પાત્રે શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ।
મોદતે સ તુ વૈકુંઠે વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમઃ

સવસ્ત્રં કાંચનં દત્ત્વા દ્વિજાય પરિશાંતયે ।
સ્વેચ્છયા અગ્નિસદૃશો વૈકુંઠે સ વસેત્સુખી

સુવર્ણસ્ય સુકુંભં ચ ઘૃતેન પરિપૂરયેત્ ।
પિધાનં રૌપ્યં કર્તવ્યં વસ્ત્રહારૈરલંકૃતમ્

પુષ્પમાલાન્વિતં કુર્યાદ્બ્રહ્મસૂત્રેણ શોભિતમ્ ।
પ્રતિષ્ઠિતં વેદમંત્રૈસ્તં સંપૂજ્ય મહામતે

ઉપચારૈઃ પવિત્રૈશ્ચ ષોડશૈઃ પરિપૂજયેત્ ।
સ્વલંકૃત્ય તતો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય મહાત્મને

ષોડશૈવ તતો ગાવઃ સવસ્ત્રાઃ કાંસ્યદોહનાઃ ।
કુંભયુક્તાશ્ચ ચત્વારો દક્ષિણાં ચ સકાંચનામ્

તથા દ્વાદશકા ગાવો વસ્ત્રાલંકારભૂષણાઃ ।
પૃથગ્ભૂતાય વિપ્રાય દાતવ્યા નાત્ર સંશયઃ

એવમાદીનિ દાનાનિ અન્યાનિ નૃપનંદન ।
તીર્થકાલં સુસંપ્રાપ્ય વિપ્રાવસથમેવ ચ

શ્રદ્ધાભાવેન દાતવ્યં બહુપુણ્યકરં ભવેત્ ।
વિષ્ણુરુવાચ-।
વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય યદ્દાનં કામનાપરિકલ્પિતમ્

તસ્ય દાનસ્ય ભાવેન ભાવનાપરિભાવિતઃ ।
તાદૃક્ફલં સમશ્નાતિ માનુષો નાત્ર સંશયઃ

અભ્યુદયં પ્રવક્ષ્યામિ યજ્ઞાદિષુ પ્રવર્તતે ।
તેન દાનેન તસ્યાપિ શ્રદ્ધયા ચ દ્વિજોત્તમ

પ્રજ્ઞાવૃદ્ધિં સમાપ્નોતિ ન ચ દુઃખં પ્રવિંદતિ ।
ભોગાન્ભુનક્તિ ધર્માત્મા જીવમાનસ્તુ સાંપ્રતમ્

ઐંદ્રાંસ્તુ ભુંક્તે ભોગાન્સ દાતા દિવ્યાં ગતિં ગતઃ ।
સ્વકુલં નયતે સ્વર્ગં કલ્પાનાં ચ સહસ્રકમ્

એવમાભ્યુદયં પ્રોક્તં પ્રાપ્તં તેષુ વદામ્યહમ્ ।
કાયસ્ય ચ ક્ષયં જ્ઞાત્વા જરયા પરિપીડિતઃ

દાનં તેન પ્રદાતવ્યમાશાં કસ્ય ન કારયેત્ ।
મૃતે ચ મયિ મે પુત્રા અન્યે સ્વજનબાંધવાઃ

કથમેતે ભવિષ્યંતિ માં વિના સુહૃદો મમ ।
તેષાં મોહાત્પ્રમુગ્ધો વૈ ન દદાતિ સ કિંચન

મૃત્યું પ્રયાતિ મોહાત્મા રુદંતિ મિત્રબાંધવાઃ ।
દુઃખેન પીડિતાઃ સર્વે માયામોહેન પીડિતાઃ

સંકલ્પયંતિ દાનાનિ મોક્ષં વૈ ચિંતયંતિ ચ ।
તસ્મિન્મૃતે મહારાજ માયામોહે ગતે સતિ

વિસ્મરંતિ ચ દાનાનિ લોભાત્માનો દદંતિ ન ।
યોઽસૌ મૃતો મહારાજ યમપંથં સુદુઃખિતઃ

તૃષાક્ષુધાસમાક્રાંતો બહુદુઃખૈઃ પ્રપીડિતઃ ।
તસ્માદ્દાનં પ્રદાતવ્યં સ્વયમેવ ન સંશયઃ

કસ્ય પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ કસ્ય ભાર્યા નૃપોત્તમ ।
સંસારે નાસ્તિ કઃ કસ્ય તસ્માદ્દાનં પ્રદીયતે

જ્ઞાનવતા પ્રદાતવ્યં સ્વયમેવ ન સંશયઃ ।
અન્નં પાનં ચ તાંબૂલમુદકં કાંચનં તથા

યુગ્મં વસ્ત્રં ચ છત્રં ચ સ્વયમેવ ન સંશયઃ ।
જલપાત્રાણ્યનેકાનિ સોદકાનિ નૃપોત્તમ

વાહનાનિ વિચિત્રાણિ યાનાન્યેવ મહામતે ।
નાનાગંધાન્સકર્પૂરં યમપંથ સુખપ્રદે

ઉપાનહૌ પ્રદાતવ્યે યદીચ્છેદ્વિપુલં સુખમ્ ।
એતૈર્દાનૈર્મહારાજ યમપંથં સુખેન વૈ

પ્રયાતિ માનવો રાજન્યમદૂતૈરલંકૃતમ્

ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ