પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.55

શ્રીભગવાનુવાચ-
અપરં ચ પ્રવક્ષ્યામિ કામેનાધિષ્ઠિતસ્ય ચ।
પુરા ભાગીરથી તીરે દ્વિજઃ પરમહંસકઃ

ઉપદેષ્ટા સહસ્રાણાં દ્વિજાનાં શાંતિદઃ પરઃ।
એકદંડધરઃ સાક્ષાત્કૂર્મવદ્ધરણી સ્થિતઃ

એકાકિનઃ સતસ્તસ્ય દેવાગારે વિનિષ્કૃતે।
પત્યુર્ગૃહાત્પરં ગેહં ગંતું સાયં સમુદ્યતા

અકસ્માદ્યુવતી નારી મિલિતા રૂપધારિણી।
દૃષ્ટ્વા તાં ભગવાન્વિપ્રો મન્મથસ્ય ભયાર્દિતઃ

અગારજઠરે કૃત્વા સ ચૈનાં પ્રાક્ષિપત્ક્ષપામ્।
અર્ગલં સા દૃઢં કૃત્વા દેવાગારે સુશોભને

કદાચિદપિ તં દ્વારાદાગંતું ન દદાતિ હ।
એવંભૂતઃ સમાધિસ્થઃ ક્ષપાં ક્ષિપ્ત્વા વિલપ્ય સઃ

ચિંતયંસ્તાં વરારોહાં દ્વારિ કિં વા કૃતં મમ।
એવં સંચિંત્યતામાહ દ્વારં દેહીહ નઃ પ્રિયે

પતિશ્ચ વશગઃ કાંતે દયિતસ્તે ભવિષ્યતિ।
તતસ્તં પ્રાહ સા વિપ્રં વૃદ્ધં કામપ્રલાલસમ્

અનન્વિતા ગિરઃસ્તાત વક્તું ત્વં નાર્હસિ પ્રભો।
અથાસૌ ભગવાન્પ્રાહ પ્રચુરં ચાસ્તિ મે વસુ

તવ દાસ્યામિ કલ્યાણિ પ્રસ્ફોટય કપાટિકામ્।
વિપ્રમાહ પુનઃ સા ચ ત્વં વૈ મે ધર્મતઃ પિતા

મા ગચ્છ પુત્રિકાં માં ચ પરયોષાં ચ ધાર્મિક।
મનસા સ સમાલોચ્ય સુષિરેણ પથા ગૃહાન્

બાહુનોદ્ધાટ્યતે નૈવ ગંતું ચૈવ સમુદ્યતઃ।
ગચ્છતશ્ચાર્દ્ધમરર ઉત્તમાંગં સુસંકટે

પ્રવિષ્ટં ન પુનશ્ચૈતિ પંચત્વમગમત્તદા।
ઉષઃકાલે સમાયાતા રક્ષિણો યે ચ કિંકરાઃ

અદ્ભુતં તં શવં દૃષ્ટ્વા તામુચુસ્તે ચ વિસ્મિતાઃ।
કથં ચ નિધનં ત્વસ્ય સંભૂતં બ્રૂહિ સુંદરિ

કથયિત્વા તુ તદ્વૃત્તમભીષ્ટં દેશમાગતા।
એવં કામસ્ય મહિમા દુર્નિવારો જનેષુ ચ

સર્વેષામપિ જંતૂનાં સુરાસુરનૃણાં ભવેત્।
દૃષ્ટ્વાઽમોઘાં વરારોહાં સર્વલોકપિતામહઃ

ચ્યુતબીજોભવત્તત્ર લૌહિત્યસંભવસ્મૃતઃ।
પુનાતિ સકલાન્લોકાન્સર્વતીર્થમયો હિ સઃ

યમાશ્રિત્ય નરો યાતિ બ્રહ્મલોકમનામયમ્।
દ્વિજ ઉવાચ-
કથં ચ બ્રહ્મણો મોહો હ્યમોઘા કા વરાંગના

ઉદ્ભવં તીર્થરાજસ્ય શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ।
શ્રીભગવાનુવાચ-
મુનિર્દેવૈઃ સમારાધ્યઃ પદ્મયોનિસમપ્રભઃ

શંતનુશ્ચેતિ વિખ્યાતઃ પત્ની તસ્ય પતિવ્રતા।
અમોઘેતિ સમાખ્યાતા રૂપયૌવનશાલિની

અસ્યાશ્ચ પતિમન્વેષ્ટું યાતો બ્રહ્મા ચ તદ્ગૃહમ્।
તસ્મિન્કાલે મુનિશ્રેષ્ઠઃ પુષ્પાદ્યર્થં વનં ગતઃ

સા તં દૃષ્ટ્વા સુરશ્રેષ્ઠમર્ઘ્યપાદ્યાદિકં દદૌ।
દૂરેભિવાદનં કૃત્વા સા ગૃહં પ્રવિવેશ હ

તાં ચ દૃષ્ટ્વા નવદ્યાંગીં ધાતા કામવશં ગતઃ।
સ્રષ્ટાત્માનં સમાધાયાચિંતયત્તાં પુરોગતામ્

બીજં પપાત ખટ્વાયાં બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ।
તતો બ્રહ્મા ગતસ્ત્રસ્તસ્ત્વરયા પરિપીડિતઃ

અથાયાતો મુનિર્ગેહં શુક્રં પીઠે દદર્શ હ।
તમપૃચ્છદ્વરારોહાં કશ્ચાપ્યત્રાગતઃ પુમાન્

તમુવાચ તતોઽમોઘા બ્રહ્મા હ્યત્રાગતઃ પતે।
ત્વામેવાન્વેષિતું નાથ મયા દત્તોત્ર પીઠકઃ

શુક્રસ્ય કારણં ચાત્ર તપસા જ્ઞાતુમર્હસિ।
તતો ધ્યાનાત્પરિજ્ઞાતં તેનૈવ ચ દ્વિજન્મના

બ્રહ્મરેતઃ પરં સાધ્વી પાલયસ્વ મમાજ્ઞયા।
ઉત્પદ્યતે સુતસ્તે તુ સર્વલોકૈકપાવનઃ

આવયોઃ સર્વકલ્યાણં ફલિષ્યતિ મનોગતમ્।
તતઃ પતિવ્રતા તસ્ય આજ્ઞામાગૃહ્ય સંભવાત્

પપૌ રેતો મહાભાગા બ્રહ્મણઃ પરમાત્મનઃ।
આવર્ત ઇવ સંજજ્ઞે રૌદ્રગર્ભ ઇતિ સ્ફુરન્

પ્રસોઢું નૈવ શક્તા સા શંતનું ચાબ્રવીત્તતઃ।
ગર્ભં ધારયિતું નાથ ન શક્નોમ્યધુના પ્રભો

કિં કરિષ્યામિ ધર્મજ્ઞ પ્રાણો મે સંચલત્યપિ।
આજ્ઞાપય મહાભાગ ગર્ભં ત્યક્ષ્યામિ યત્ર ચ

પત્યુરાજ્ઞાં સમાદાય મુક્તો ગર્ભો યુગંધરે।
પયસ્તેજોમયં શુદ્ધં સર્વધર્મપ્રતિષ્ઠિતમ્

તન્મધ્યે પુરુષઃ શુદ્ધઃ કિરીટી નીલવાસસા।
રત્નદામ્ના ચ વિદ્ધાંગો દુઃપ્રેક્ષ્યો જ્યોતિષાં ગણઃ

તતો દેવગણાઃ સ્વર્ગાત્પુષ્પવર્ષમવાકિરન્।
પ્રસૂતઃ સર્વતીર્થેષુ તીર્થરાજ ઇતિ સ્મૃતઃ

તતો રામ ઇતિ ખ્યાતઃ પ્રજાતોહં ભૃગોઃ કુલે।
ક્ષત્રિયાન્પિતૃહંતૄંસ્તુ સસૈન્યબલવાહનાન્

હત્વા યુદ્ધગતાન્ભીતાન્પંકૈઃ સર્વૈર્યુતો હ્યહમ્।
બ્રહ્મહત્યાસમં ઘોરં મદ્ગેહે સમુપસ્થિતમ્

પંકયુક્તં કુઠારં મે ક્ષાલિતં નૈવ શુદ્ધ્યતિ।
તતઃ ખે ચાભવદ્વાણી રામ મદ્વચનં કુરુ

યત્ર તીર્થે કુઠારં તે નિર્મલં ચ ભવેદિહ।
તત્ર તે સર્વપાપાનાં જાતાનાં ચ ક્ષયો ભવેત્

જનાનાં તત્ર સર્વેષાં હિતાર્થં તિષ્ઠ માનદ।
ચપલં ગચ્છ તીર્થાનિ સર્વાણિ સુમહાંતિ ચ

તેષાં મધ્યે મહાતીર્થે પર્શુઃ શુદ્ધો ભવેદ્યદિ।
તં ચ જાનીહિ તીર્થેષુ મુક્તિદં પરિકીર્તિતમ્

તચ્છ્રુત્વા જામદગ્ન્યસ્તુ તીર્થાનિ પ્રયયૌ તદા।
ગંગાં સરસ્વતીં શુભ્રાં કાવેરીં સરયૂં તથા

ગોદાવરીં ચ યમુનાં કદ્રૂં ચ વસુદાં તથા।
અન્યાં ચ પુણ્યદાં રમ્યાં ગૌરીં પૂર્વાં સ્થિતાં શુભામ્

ગચ્છતસ્તસ્ય ધીરસ્ય સદાગતિસમસ્ય ચ।
ક્ષાલિતઃ સર્વતીર્થેષુ ન પુનર્નિર્મલોઽભવત્

તતો ગિરિગુહાં દુર્ગાં મહારણ્યં ચ પર્વતમ્।
ગિરિકૂટં ચ દુર્લભ્યં યયૌ તીર્થમસૌ હરિઃ

ન ચ નિર્મલતામેતિ કુઠારસ્તસ્ય તેન ચ।
વિષાદમગમત્તત્ર રામઃ પરપુરંજયઃ

હાહેતિ વિવિધં કૃત્વા ચોપવિશ્ય ધરાતલે।
પ્રચિંતામગમદ્વીરસ્તમુવાચ પુનસ્તથા

પૂર્વસ્યાં દિશિ દેવેશ તીર્થં ચાસ્તિ ગુહોદરે।
તચ્છ્રુત્વા નરશાર્દૂલો ગત્વા કુંડં દદર્શ સઃ

પ્રદક્ષિણં જલાવર્તં શુભ્રં પાપહરં શુભમ્।
તજ્જલસ્પર્શમાત્રેણ કુઠારઃ શુદ્ધતાં ગતઃ

તતો રામોભિષેકં તુ કૃતવાન્પ્રમુદાન્વિતઃ।
શુદ્ધાત્મનસ્ત્વપાપસ્ય બુદ્ધિર્જાતા પ્રપાવિની૫૦

સ રામઃ સુચિરં સ્થિત્વા તીર્થરાજં પ્રસાદ્ય તમ્।
તતસ્તતોઽચલાત્પ્રાપ્ય પુરં વેગસમન્વિતઃ

ખ્યાતં કૃત્વા તતશ્ચોર્વ્યાં ગતોસૌ લવણાર્ણવમ્।
અયં તીર્થવરઃ સાક્ષાત્પિતામહકૃતો ભુવિ

સુખદઃ સર્વતઃ શુદ્ધો મુક્તિમાર્ગપ્રદઃ કિલ।
એવં કામપ્રભાવં ચ વિદ્ધિ દુર્વારદુઃસહમ્

કામાજ્જાતં વૃષં પાપં પુણ્યં પુણ્યપ્રયોગતઃ।
સ જાતશ્ચૈવ લૌહિત્યો વિરંચેશ્ચૈવ ચૌરસઃ

શંતનો ક્ષેત્ર સંજાતસ્ત્વમોઘાગર્ભસંભવઃ।
વિરિઞ્ચિના જિતઃ કામઃ શાંતનોરપ્યમત્સરાત્

તસ્યાઃ પતિવ્રતાત્વાચ્ચ તીર્થાત્તીર્થવરો હિ સઃ।
એવં યસ્તુ પઠેન્નિત્યં પુણ્યાખ્યાનમિદં શિવમ્

શૃણુયાદ્વા મુદા પૃથ્વ્યાં મુક્તિમાર્ગં સ ગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે પંચાખ્યાને લૌહિત્યોત્પત્તિર્નામ પંચપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ