પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.24

બ્રહ્મોવાચ।
ભગવન્પુરુષસ્યેહ સ્ત્રિયાશ્ચ વરદાયકમ્।
શોકવ્યાધિભયં દુઃખં ન ભવેદ્યેન તદ્વદ

શંકર ઉવાચ।
શ્રાવણસ્ય દ્વિતીયાયાં કૃષ્ણાયાં મધુસૂદનઃ।
ક્ષીરાર્ણવે સપત્નીકઃ સદા વસતિ કેશવઃ

તસ્યાં સંપૂજ્ય ગોવિંદં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્।
ગોભૂહિરણ્યદાનાદિ સપ્તકલ્પશતાનુગમ્

આવાહનાદિકાં પૂજાં પૂર્વવત્પરિકલ્પયેત્।
અશૂન્યશયના નામ દ્વિતીયાસૌ પ્રકીર્તિતા

તસ્યાં સંપૂજયેદ્વિષ્ણુમેભિર્મંત્રૈર્વિધાનતઃ।
શ્રીવત્સધારિન્શ્રીકાંત શ્રીપતે શ્રીધરાવ્યય

ગાર્હસ્થ્યં મા પ્રણાશં મે યાતુ ધર્માર્થકામદં।
અગ્નયો મા પ્રણશ્યંતુ દેવતાઃ પુરુષોત્તમ

પિતરો મા પ્રણશ્યંતુ મમ દાંપત્યભેદતઃ।
લક્ષ્મ્યા વિયુજ્યતે દેવો ન કદાચિદ્યથા હરિઃ

તથા કલત્રસંબંધો દેવ મા મે વિયુજ્યતાં।
લક્ષ્મ્યા ન શૂન્યં વરદ યથા તે શયનં સદા

શય્યા મમાપ્યશૂન્યાસ્તુ તથૈવ મધુસૂદન।
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષાન્દેવદેવસ્ય કારયેત્

ઘંટા ભવેદશક્તસ્ય સર્વવાદ્યમયો યતઃ।
એવં સંપૂજ્ય ગોવિંદમશ્નીયાત્તૈલવર્જિતમ્

નક્તમક્ષારલવણં યાવત્તુ સ્યાચ્ચતુષ્ટયં।
તતઃ પ્રભાતે સંજાતે લક્ષ્મીપતિસમન્વિતામ્

દીપાન્નભાજનૈર્યુક્તાં શય્યાં દદ્યાદ્વિલક્ષણામ્।
પાદુકોપાનહચ્છત્ર ચામરાસન સંયુતામ્

અભીષ્ટોપસ્કરૈર્યુક્તાં શુક્લપુષ્પાંબરાવૃતામ્।
અવ્યંગાય ચ વિપ્રાય વૈષ્ણવાય કુટુંબિને

દાતવ્યા વેદવિદુષે ન વંધ્યાપતયે ક્વચિત્।
તત્રોપવેશ્ય દાંપત્યમલંકૃત્ય વિધાનતઃ

પત્ન્યાસ્તુ ભાજનં દદ્યાદ્ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતમ્।
બ્રાહ્મણસ્યાપિ સૌવર્ણીમુપસ્કરસમન્વિતામ્

પ્રતિમાં દેવદેવસ્ય સોદકુંભાં નિવેદયેત્।
એવં યસ્તુ પુમાન્કુર્યાદશૂન્યશયનં હરેઃ

વિત્તશાઠ્યેન રહિતો નારાયણપરાયણઃ।
ન તસ્ય પત્ન્યા વિરહઃ કદાચિદપિ જાયતે

નારી વા વિધવા બ્રહ્મન્યાવચ્ચંદ્રાર્કતારકં।
ન વિરૂપૌ ન શોકાર્તૌ દંપતી ભવતઃ ક્વચિત્

ન પુત્રપશુરત્નાનિ ક્ષયં યાંતિ પિતામહ।
સપ્તકલ્પસહસ્રાણિ સપ્તકલ્પશતાનિ ચ

કુર્વન્નશૂન્યશયનં વિષ્ણુલોકે મહીયતે।
બ્રહ્મોવાચ।
કથમારોગ્યમૈશ્વર્યં મતિર્ધર્મસ્થિતિસ્સદા

અવ્યંગાથ પરે ભક્તિર્વિષ્ણૌ ચાપિ ભવેત્કથમ્।
ઈશ્વર ઉવાચ।
સાધુ બ્રહ્મંસ્ત્વયા પૃષ્ટમિદાનીં કથયામિ તે

વિરોચનસ્ય સંવાદં ભાર્ગવસ્ય ચ ધીમતઃ।
પ્રહ્લાદસ્ય સુતં દૃષ્ટ્વા દ્વિરષ્ટપરિવત્સરમ્

તસ્ય રૂપમિદં બ્રહ્મન્સોહસદ્ભૃગુનંદનઃ।
સાધુસાધુ મહાબાહો વિરોચન શિવં તવ

તત્તથા હસિતં તસ્ય પપ્રચ્છ સુરસૂદનઃ।
બ્રહ્મન્કિમર્થમેતત્તે હાસ્યં વૈ મામકં કૃતમ્

સાધુસાધ્વિતિ મામેવમુક્તવાંસ્ત્વં વદસ્વ મે।
તમેવં વાદિનં યુક્તમુવાચ વદતાં વરઃ

વિસ્મયાદ્વ્રતમાહાત્મ્યાદ્ધાસ્યમેતત્કૃતં મયા।
પુરા દક્ષવિનાશાય કુપિતસ્ય ત્રિશૂલિનઃ

અપતદ્ભીમવક્ત્રસ્ય સ્વેદબિંદુર્લલાટજઃ।
ભિત્વા સ સપ્તપાતાલાનદહત્સપ્તસાગરાન્

અનેકવક્ત્રનયનોજ્વલજ્જ્વલન ભીષણઃ।
વીરભદ્ર ઇતિ ખ્યાતઃ કરપાદાયુતૈર્યુતઃ

કૃત્વા સ યજ્ઞમથનં પુનર્ભૂતસ્ય સંપ્લવઃ।
ત્રિજગદ્દહનાદ્ભૂયઃ શિવેન વિનિવારિતઃ

કૃતં ત્વયા વીરભદ્ર દક્ષયજ્ઞવિનાશનં।
ઇદાનીમલમેતેન લોકદાહેન કર્મણા

શાંતિપ્રદાનાત્સર્વેષાં ગ્રહણાં પ્રથમો ભવ।
પ્રહૃષ્ટાભિજનાઃ પૂજાં કરિષ્યંતિ કૃતાત્મનઃ

અંગારક ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યસિ ધરાત્મજ।
દેવલોકે દ્વિતીયં ચ તવ રૂપં ભવિષ્યતિ

યે ચ ત્વાં પૂજયિષ્યંતિ ચતુર્થ્યાં તુ દિને નરાઃ।
રૂપમારોગ્યમૈશ્વર્યં તેષ્વનંતં ભવિષ્યતિ

એવમુક્તસ્તતઃ શાંતિમગમત્કામરૂપધૃત્।
સ જાતસ્તત્ક્ષણાદ્રાજન્ગ્રહત્વમગમત્પુનઃ

સ કદાચિદ્ભવાંસ્તસ્ય પૂજાર્ઘાદિકમુત્તમં।
દૃષ્ટવાન્ક્રિયમાણં ચ શૂદ્રેણ ત્વં વ્યવસ્થિતઃ

તેન ત્વં રૂપવાન્જાતો સુરઃ શત્રુકુલાશનિઃ।
વિવિધા ચ રુચિર્જાતા યસ્માત્તવ વિદૂરગા

વિરોચન ઇતિ પ્રાહુસ્તસ્માત્ ત્વાં દેવદાનવાઃ।
શૂદ્રેણ ક્રિયમાણસ્ય વ્રતસ્ય તવ દર્શનાત્

ઈદૃશી રૂપસંપત્તિરિતિ વિસ્મિતવાનહમ્।
સાધુસાધ્વિતિ તેનોક્તમહો માહાત્મ્યમુત્તમં

પશ્યતોપિ ભવેદ્રૂપમૈશ્વર્યં કિમુ કુર્વતઃ।
યસ્માચ્ચ ભક્ત્યા ધરણીસુતસ્ય વિનિંદ્યમાનેન ગવાદિદાનમ્

આલોકિતં તેન સુરારિગર્ભે સંભૂતિરેષા તવ દૈત્ય જાતા।
અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ

પ્રહ્લાદનંદનો વીરઃ પુનઃ પપ્રચ્છ ભાર્ગવમ્।
વિરોચન ઉવાચ।
ભગવંસ્તદ્વ્રતં સમ્યક્શ્રોતુમિચ્છામિ તત્વતઃ

દીયમાનં તુ યદ્દાનં મયા દૃષ્ટં ભવાંતરે।
માહાત્મ્યં ચ વિધિં તસ્ય યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા વિપ્રઃ પ્રોવાચ સાદરં।
ચતુર્થ્યંગારકદિને યદા ભવતિ દાનવ

મૃદાસ્નાનં તદા કુર્યાત્પદ્મરાગવિભૂષિતઃ।
અગ્નિર્મૂર્દ્ધાદિવો મંત્રં જપેત્સ્નાત ઉદઙ્મુખઃ

શૂદ્રસ્તૂષ્ણીં સ્મરન્ભૌમમાસ્તાં ભોગવિવર્જિતઃ।
અથાસ્તમિત આદિત્યે ગોમયેનાનુલેપયેત્

પ્રાંગણં પુષ્પમાલાભિરક્ષતાદ્ભિઃ સમંતતઃ।
તદભ્યર્ચ્યાલિખેત્પદ્મં કુંકુમેનાષ્ટપત્રકમ્

કુંકુમસ્યાપ્યભાવેન રક્તચંદનમિષ્યતે।
ચત્વારઃ કરકાઃ કાર્યાઃ ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતાઃ

તંડુલૈ રક્તશાલેયૈઃ પદ્મરાગૈશ્ચ સંયુતાઃ।
ચતુઃકોણેષુ તાન્કૃત્વા ફલાનિ વિવિધાનિ ચ

ગંધમાલ્યાદિકં સર્વં તથૈવ વિનિવેશયેત્।
સુવર્ણશૃંગાં કપિલામથાર્ચ્ય રૌપ્યૈઃ ખુરૈઃ કાંસ્યદોહાં સવસ્ત્રામ્

ધુરંધરં રક્તખુરં ચ સૌમ્યં ધાન્યાનિ સપ્તાંબરસંયુતાનિ।
અંગુષ્ઠમાત્રં પુરુષં તથૈવ સૌવર્ણમપ્યાયતબાહુદંડમ્

ચતુર્ભુજં હેમમયં ચ તામ્રપાત્રે ગુડસ્યોપરિ સર્પિયુક્તમ્।
સામસ્વરજ્ઞાય જિતેંદ્રિયાય વાગ્રૂપશીલાન્વયસંયુતાય

દાતવ્યમેતત્સકલં દ્વિજાય કુટુમ્બિને નૈવ તુ દંભયુક્તે।
ભૂમિપુત્ર મહાભાગ સ્વેદોદ્ભવ પિનાકિનઃ

રૂપાર્થી ત્વાં પ્રપન્નોહં ગૃહાણાર્ઘ્યં નમોઽસ્તુ તે।
મંત્રેણાનેન દત્વાર્ઘ્યં રક્તચંદનવારિણા

તતોર્ચયેદ્વિપ્રવરં રક્તમાલ્યાંબરાદિભિઃ।
દદ્યાત્તેનૈવ મંત્રેણ ભૌમં ગોમિથુનાન્વિતમ્

શય્યાં ચ શક્તિમાન્દદ્યાત્સર્વોપસ્કરસંયુતામ્।
યદ્યદિષ્ટતમં લોકે યચ્ચાસ્ય દયિતં ગૃહે

તત્તદ્ગુણવતે દેયં દત્તસ્યાક્ષયમિચ્છતા।
તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા વિસૃજ્ય દ્વિજસત્તમમ્

નક્તં ક્ષીરાશનં કુર્યાદેવં ચાંગારકાષ્ટકમ્।
ચતુરો વાથ વાતસ્ય યત્પુણ્યં તદ્વદામિ તે

રૂપસૌભાગ્યસંપન્નઃ પુમાન્જન્મનિ જન્મનિ।
વિષ્ણૌ વાથ શિવે ભક્તઃ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્

સપ્તકલ્પસહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે।
તસ્માત્વમપિ દૈત્યેંદ્ર વ્રતમેતત્સમાચર

ઇત્યેવમુક્તો ભુગુનંદનેન ચકાર સર્વં વ્રતમેવ દૈત્યઃ।
ત્વં ચાપિ રાજન્કુરુ સર્વમેતદ્યતોક્ષયં વેદવિદો વદંતિ

શૃણોતિ યશ્ચૈનમનન્યચેતાસ્તસ્યાપિ સર્વં ભગવાન્વિધત્તે

।
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે અંગારકચતુર્થીવ્રતં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ