પાદાર્થધર્મસંગ્રહ · અધ્યાય 2

દ્રવ્યગુણકર્મસામાન્યવિશેષસમવાયાનામ્.ષણ્ણામ્.પદાર્થાનામ્.સાધર્મ્યવૈધર્મ્યતત્ત્વજ્ઞાનમ્.{5.-વૈધર્મ્યાભ્યામ્.તત્ત્વ-}.નિહ્શ્રેયસહેતુઃ.॥

તચ્.ચેશ્વરચોદનાભિવ્યક્તાદ્.ધર્માદ્.એવ.॥

અથ.કે.દ્રવ્યાદયઃ.પદાર્થાઃ.કિમ્.ચ.તેષામ્.સાધર્મ્યમ્.વૈધર્મ્યમ્.ચેતિ.॥

તત્ર.દ્રવ્યાણિ.પૃથિવ્યપ્તેજોવાય્વાકાશકાલદિગાત્મમનાંસિ.સામાન્યવિશેષસંજ્ઞયોક્તાનિ.{5.સંજ્ઞોક્તાનિ}.નવૈવેતિ.{5.નવૈવ}.।.તદ્વ્યતિરેકેણાન્યસ્ય.સંજ્ઞાન્.અભિધાનાત્.{5.તદ્વ્યતિરેકેણ.સંજ્ઞાન્તરાન્.અભિધાનાત્}.॥

ગુણાશ્.ચ.{5.ગુણાઃ}.રૂપરસગન્ધસ્પર્શસંખ્યાપરિમાણપૃથક્ત્વસમ્યોગવિભાગપરત્વાપરત્વબુદ્ધિસુખદુહ્ખેચ્છાદ્વેષપ્રયત્નાશ્.ચેતિ.કણ્ઠોક્તાઃ.સપ્તદશ.।.ચશબ્દસમુચ્ચિતાશ્.ચ.ગુરુત્વદ્રવત્વસ્નેહસંસ્કારાદ્.ઊષ્ટશબ્દાઃ.સપ્તૈવેત્ય્.એવમ્.ચતુર્વિંશતિર્.ગુણાઃ.{5.ચતુર્વિંશતિગુણાઃ}.॥

ઉત્ક્ષેપણાપક્ષેપણાકુઞ્ચનપ્રસારણગમનાનિ.પઞ્ચૈવ.કર્માણિ.।.ગમનગ્રહણાદ્.ભ્રમણરેચનસ્યન્દનોર્ધ્વજ્વલનતિર્યક્પવનનમનોન્નમનાદયો.ગમનવિશેષા.ન.જાત્યન્તરાણિ.॥.

સામાન્યમ્.દ્વિવિધમ્.પરમ્.અપરમ્.ચાનુવૃત્તિપ્રત્યયકારણમ્.।.તત્ર.પરમ્.સત્તા,.મહાવિષયત્વાત્.સા.ચાનુવૃત્તેર્.એવ.હેતુત્વાત્.સામાન્યમ્.એવ.।.દ્રવ્યત્વાદ્યપરમ્,.અલ્પવિષયત્વાત્.।.તચ્.ચ.વ્યાવૃત્તેર્.અપિ.હેતુત્વાત્.સામાન્યમ્.સદ્વિશેષાખ્યામ્.અપિ.લભતે.॥.

નિત્યદ્રવ્યવૃત્તયો.ઽન્ત્યા.વિશેષાઃ.।.તે.ખલ્વ્.અત્યન્તવ્યાવૃત્તિહેતુત્વાદ્.વિશેષા.એવ.॥

અયુતસિદ્ધાનામ્.આધાર્યાધારભૂતાનામ્.યઃ.સમ્બન્ધઃ.`ઇહઽ-પ્રત્યયહેતુઃ.સ.સમવાયઃ.॥.

એવમ્.ધર્મૈર્.વિના.ધર્મિણામ્.ઉદ્દેશઃ.કૃતઃ.॥.

ષણ્ણામ્.અપિ.પદાર્થાનામ્.અસ્તિત્વાભિધેયત્વજ્ઞેયત્વાનિ.॥.

આશ્રિતત્વમ્.ચાન્યત્ર.નિત્યદ્રવ્યેભ્યઃ.॥

દ્રવ્યાદીનામ્.પઞ્ચાનામ્.સમવાયિત્વમ્.અનેકત્વમ્.ચ.॥.

ગુણાદીનામ્.પઞ્ચાનામ્.અપિ.નિર્ગુણત્વનિષ્ક્રિયત્વે.॥.

દ્રવ્યાદીનામ્.ત્રયાણામ્.અપિ.સત્તાસમ્બન્ધહ્,.સામાન્યવિશેષવત્ત્વમ્,.સ્વસમયાર્થશબ્દાભિધેયત્વમ્,.ધર્માધર્મકર્તૃત્વમ્.ચ.॥

કાર્યત્વાનિત્યત્વે.કારણવતામ્.એવ.॥

કારણત્વમ્.ચાન્યત્ર.પારિમાણ્ડલ્યાદિભ્યઃ.॥

દ્રવ્યાશ્રિતત્વમ્.ચાન્યત્ર.નિત્યદ્રવ્યેભ્યઃ.॥

સામાન્યાદીનામ્.ત્રયાણામ્.સ્વાત્મસત્ત્વમ્,.બુદ્ધિલક્ષણત્વમ્,.અકાર્યત્વમ્,.અકારણત્વમ્,.અસામાન્યવિશેષવત્ત્વમ્,.નિત્યત્વમ્,.અર્થશબ્દાનભિધેયત્વમ્.ચેતિ.॥