ન્યાયસૂત્ર · અધ્યાય 5.1

સાધર્મ્યવૈધર્મ્યોત્કર્ષાપકર્ષવર્ણ્યાવર્ણ્યવિકલ્પસાધ્યપ્રાપ્ત્ય્ અપ્રાપ્તિપ્રષઙ્ગપ્રતિદૃઋષ્ટાન્તાનુત્પત્તિસંશયપ્રકરણહેત્વર્થા પત્ત્યવિશેષોપપત્ત્યુપલબ્ધ્યનુપલબ્ધિનિત્યાનિત્યકઆર્યસમાઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સાધર્મ્યવૈધર્મ્યાભ્યામુપસંહારે તદ્ધર્મવિપર્યયોપપત્તેઃ સાધર્મ્યવૈધર્મ્યસમૌ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ગોત્વાદ્ ગોસિદ્ધિવત્ તત્સિદ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
ઉત્કર્ષસમાદિજાતિષટ્કપ્રકરણમ્(4-6)ટ

સાધ્યદૃષ્ટાન્તયોર્ધર્મવિકલ્પાદુભયસાધ્યત્વાચ્ચોત્કર્ષાપકર્ષ વર્ણ્યવિકલ્પસાધ્યસમાઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

કિઞ્ચિત્સાધર્મ્યાદુપસંહારસિદ્ધેર્વૈધર્મ્યાદપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સાધ્યાતિદેશાચ્ચ દૃષ્ટાન્તોપપ્ત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[પ્રાપ્ત્યપ્રાપ્તિસમજાતિદ્વયપ્રકરણમ્(7-8)]

પ્રાપ્ય સાધ્યમપ્રાપ્ય વા હેતોઃ પ્રાપ્ત્યાવિશિષ્ટત્વાદપ્રાપ્ત્યાસાધાક ત્વાચ્ચ પ્રાપ્ત્યપ્રાપ્તિસમૌ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ઘટાદિનિષ્પત્તિદર્શનાત્ પીડને ચાભિચારાદપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[પ્રસઙ્ગપ્રતિદૃષ્ટાન્તસમપ્રકરણમ્(9-11)]

દૃષ્ટાન્તસ્ય કારણાનપદેશાત્ પ્રત્યવસ્થાનાચ્ચ પ્રતિદૃષ્ટાન્તેન પ્રસઙ્ગપ્રતિદૃષ્ટાન્તસમૌ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રદીપોપાદાનપ્રસઙ્ગનિવૃત્તિવત્ તદ્વિનિવૃત્તિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રતિદૃષ્ટાન્તહેતુત્વે ચ નાહેતુર્દૃષ્ટાન્તઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અનુત્પત્તિસમપ્રકરણમ્(12-13)]

પ્રાગુત્પત્તેઃ કારણાભાવાદનુત્પત્તિસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

તથાભાવાદુત્પન્નસ્ય કારણોપપત્તેર્ન કારણપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[સંશયસમપ્રકરણમ્(14-15)]

સામાન્યદૃષ્ટાન્તયોરૈન્દ્રિયકત્વે સમાને નિત્યાનિત્યસાધર્મ્યાત્ સંશયસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સાધર્મ્યાત્સંશયે ન સંશયો વૈધર્મ્યાદુભયથા વા સંશયે ઽત્યન્ત સંશયપ્રસઙ્ગો નિત્યત્વાનભ્યૂપગમાચ્ચ સામાન્યસ્યાપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[પ્રકરણસમપ્રકરણમ્(16-17)]

ઉભયસાધર્મ્યાત્ પ્રક્રિયાસિદ્ધેઃ પ્રકરણસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રતિપક્ષાત્ પ્રકરણસિદ્ધેઃ પ્રતિષેધાનુપપત્તિઃ પ્રતિપક્ષોપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અહેતુસમપ્રકરણમ્(18-20)]

ત્રૈકાલ્યાસિદ્ધેર્હેતોરહેતુસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ન હેતુતઃ સાધ્યસિદ્ધેસ્ત્રૈકાલ્યાસ્સિદ્ધિઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રતિષેધાનુપપત્તેશ્ચ પ્રતિષેદ્ધવ્યાપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અર્થાપત્તિસમપ્રકરણમ્(21-22)]

અર્થાપત્તિતઃ પ્રતિપક્ષસિદ્ધેરર્થાપત્તિસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અનુક્તસ્યાર્થાપત્તેઃ પક્ષહાનેરુપપત્તિરનુક્તત્વાદનૈકાન્તિકત્વાચ્ ચાર્થાપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અવિશેષસમપ્રકરણમ્(23-24)]

એકધર્મોપપત્તેરવિશેષે સર્વાવિશેષપ્રસઙ્ગાત્સદ્ભાબોપપત્તેર્-
અવિશેષસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ક્વચિદ્ધર્માનુપપત્તેઃ ક્વચિચ્ચોપપત્તેઃ પ્રતિષેધાભાવઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ઉઅપપત્તિસમપ્રકરણમ્(25-26)]

ઉભયોકારણોપપત્તેરુપપત્તિસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

ઉઅપપત્તિકારણાભ્યનિઞ્જાનાદપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ઉપલબ્ધિસમપ્રકરણમ્(27-28)]

નિર્દિષ્ટકારણાભાવે ઽપ્યુપલમ્ભાદુપલબ્ધિસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

કારણાન્તરાદપિ તદ્ધર્મોપપત્તેરપ્રતિષેધઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અનુપલબ્ધિસમપ્રકરણમ્(29-31)]

તદનુપલબ્ધેરનુપલમ્ભાદભાવસિદ્ધૌ તદ્વિપરીતોપપત્તેર્ અનુપલબ્ધિસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

અનુપલમ્ભાત્મકત્વાદનુપલબ્ધેરહેતુઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

જ્ઞાનવિકલ્પાનાં ચ ભાવાભાવસંવેદનાદધ્યાત્મમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અનિત્યસમપ્રકરણમ્(32-34)

સાધર્મ્યાત્તુલ્યધર્મોપપત્તેઃ સર્વાનિત્યત્વપ્રસઙ્ગાદનિત્યસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સાધર્મ્યાદસિદ્ધેઃ પ્રતિષેધાસિદ્ધિઃ પ્રતિષેધ્યસાધર્મ્યાચ્ચ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

દૃષ્ટાન્તે ચ સાધ્યસાધનભાવેન પ્રજ્ઞાતસ્ય ધર્મસ્ય તસ્ય્સ ચોભયથા ભાવાન્નાવિશેષઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[અનિત્યસમપ્રકરણમ્(35-36)]

નિત્યમનિત્યભાવાદનિત્યે નિત્યત્વોપપત્તેર્નિત્યસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રતિષેધ્યે નિત્યમનિત્યભાવાદનિત્યે ઽનિત્યત્વોપપત્તેઃ પ્રતિષેધાભાવઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[કાર્યસમપ્રકરણમ્(37-38)]

પ્રયત્નકાર્યાનેકત્વાત્ કાર્યસમઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

કાર્યાન્યત્વે પ્રયત્નાહેતુત્વમનુપલબ્ધિકારણોપપત્તેઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
[ષટ્પક્ષીપ્રકરણમ્(39-40)]

પ્રતિષેધે ઽપિ સમાનદોષઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સર્વત્રૈવમ્
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રતિષેધવિપ્રતિષેધે પ્રતિષેધદોષવદ્ દોષઃ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

પ્રતિષેધં સદોષમભ્યુપેત્ય પ્રતિષેધવિપ્રતિષેધે સમાનો દોષપ્રસઙ્ગો મતાનુજ્ઞા
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}

સ્વપક્ષલક્ષનાપેક્ષોપપત્ત્યુપસંહારે હેતુનિર્દેશે પરપક્ષદોષા ભ્યુપગમાત્ સમાનો દોષ ઇતિ
{સિદ્ધાન્ત-સૂત્ર}
(ઇતિ ન્યાયસૂત્રે પઞ્ચમાધ્યાયસ્ય પ્રથમમ્ આહ્નિકમ્)
(દ્વિતીયમ્ આહ્નિકમ્)