niruttaratantram · અધ્યાય p9

દ્વિતીયઃ પટલઃ
શ્રીદેવ્યુવાચ -
દેવ-દેવ ! મહા-દેવ ! સૃષ્ટિ-સ્થિતિ-લયાત્મક !
કીદૃશી દક્ષિણા કાલો તસ્યા મન્ત્રશ્ચ કીદૃશઃ ॥
પૂજા વા કીદૃશી તસ્યાઃ પૂજાયાઃ કીદૃશં ફલં ?
ગુરુર્વા કીદૃશો દેવ ! પુરશ્ચર્યા ચ કીદૃશી ॥
સાધનં કોદૃશં તસ્યાઃ ફલં તસ્ય ચ કોદૃશં ?
તત્ પ્રકાશય સમ્યઙ્ મે યેન યામિ નિરુત્તરમ્ ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ -
ભગં ભગવતી જ્ઞેયા દક્ષિણા ત્રિગુણેશ્વરી ।
ચરાચરમિદં સર્વ ભગ-રૂપં કુલેશ્વરિ ॥
મહત્ત્વાદીનિ સર્વાણિ ત્રિવિધં પરિકથ્યતે ।
હકારાર્દ્ધ-કલા સૂક્ષ્મા યોનિ-મધ્ય-સ્વરૂપિણી ॥
યોનિશ્ચ દક્ષિણા કાલી બ્રહ્મ-વિષ્ણુ-શિવાત્મિકા ।
ત્રિકોણે ચ ત્રયો દેવાઃ શિવ-વિષ્ણુ-પિતામહાઃ ॥
યોનિ-મધ્યે દેવિ ! વસેદ્ દેવી કાલિકા કુલ-સુન્દરી ।
જ્યોતિ-રૂપા મહા-કાલી શુક્ર-રૂપા પ્રપઞ્ચ-સૂ ॥
શુક્રતો જાયતે વિશ્વં શિવ-શક્તિ-પ્રભેદતઃ ।
શિવ-શક્તિદ્વિધા દેવિ ! નિર્ગુણા સગુણાપિ ચ ॥
નિર્ગુણા જ્યોતિષાં વૃન્યં પર-મહા સનાતની ।
પરં ચ પુરુષં વિદ્ધિ મહા-નોલ-મણિ-પ્રભમ્ ॥
જ્યોતિશ્ચ દક્ષિણા કાલો દૂરસ્થા સ્યાત્ પ્રપઞ્ચસૂ ।
વિપરીત-રતા કાલો નિર્ગુણા સગુણાપિ ચ॥
અમા સ્યાનિર્ગુણે સાપિ પ્રનિરુદ્ધ-સરસ્વતી ।
સગુણા સુર-ગર્ભે ચ મહા-કાલ-નિરૂપિણી ॥
નારી-રૂપં સમાસ્થાય સૈવ વિશ્વં પ્રસૂયતે ।
વિષ્ણુ-માયા મહા-લક્ષ્મીર્મોહયત્યખિલં જગત્ ॥
સહવાનેય સા દેવી યોનિ-માર્ગે ચરાચરં ।
દેવ-માર્ગમિદં વિશ્વં દેવ-માર્ગ-નિષેવિતમ્ ॥
શિવ-શક્તિ-મયં તત્ત્વં તત્વ-જ્ઞાનસ્ય કારણં ।
બહૂનાં જન્મનામન્તે શક્તિ-જ્ઞાનં પ્રજાયતે ॥
શક્તિ-જ્ઞાનં વિના દેવિ નિર્વાણં નૈવ જાયતે ।
સા શક્તિર્દક્ષિણા કાલી સિદ્ધ-વિદ્યા-સ્વરૂપિણી ॥
સિદ્ધ-વિદ્યાસુ સર્વાસુ દક્ષિણા પ્રકૃતિઃ પુમાન્ ।
અવિના-ભાવ-સમ્બન્ધસ્તયોરેવ પરસ્પરં॥
શિવોઽપિ તત્ર યુક્તશ્ચેચ્છક્તિઃ સ્યાચ્છિવ-યોગતઃ।
તયોર્યોગ-મયં તત્ત્વં તયોર્યોગેન ચિન્તનમ્॥
તયોયોંગમયં મન્ત્રં તયોર્યોગન સઞ્જપેત્ ।
તયોર્મન્ત્રં મહા-મન્ત્રં ભોગ-મોક્ષ-પ્રદાયકમ્ ॥
ભોગેન લભતે મોક્ષં સાલોક્યાદિ-ચતુષ્ટયં ।
મહા-કલ્પ-તરુઃ કાલો અનિરુદ્ધ-સરસ્વતી ॥।
બ્રહ્મ-વિષ્ણુ-મહેશાનાં ભુક્તિ-મુક્ત્યેક કારણં ।
સા કાલી ગુરુતોઽઽરાધ્યા મન્ત્ર-તન્ત્ર-સ્વરૂપિણો ॥
અથ વક્ષ્યે કુલેશાનિ ! દક્ષિણા-કાલિકા-મનુઃ ।
તેન વિજ્ઞાન-માત્રેણ જીવન્મુક્તઃ પ્રજાયતે ॥
બ્રહ્માસન-યુતં દેવિ ! નાદ-વિન્દુ-સમન્વિતમ્ ।
વામ-નેત્રાર્ણ-સંયુક્તં ચિત્-સ્વરૂપં પરાપરમ્ ॥
એકાક્ષરી સિદ્ધ-વિદ્યા મન્ત્ર-રાજ્ઞી કુલેશ્વર !
ત્રિગુણા ચ કૂર્ચ-યુગ્મં લજ્જા-યુગ્મં તતઃ પરં ॥
દક્ષિણે કાલિકે ચેતિ સપ્ત-વીજાનિ યોજયેત્ ।
અન્તે વહ્નિ-વધૂં દદ્યાદ્ વિદ્યા-રાજ્ઞી પ્રકીર્તિતા ॥
સર્વ-મન્ત્ર-મયી વિદ્યા સૃષ્ટિ-સ્થિત્યન્ત-કારિણી ।
અપિ ચેત્ ત્વત્સમા નારી મત્સમઃ પુરુષોઽસ્તિ ચેત્ ॥
અનિરુદ્ધ-સરસ્વત્યાઃ સમો મન્ત્રોઽસ્તિ વૈ તદા ।
બ્રહ્મા રુદ્રશ્ચ વિષ્ણુશ્ચ સર્વે દેવા ઉપાસકાઃ ॥
વેદાગમ-પુરાણેષુ વન્દિતા કાલિકા શુભા ।
કાલિકા કામ-પીઠેષુ સર્વ-કામ-પ્રદાયિની ॥
સ્વર્ગે મયેં ચ પાતાલે યે કેચિત્ સન્તિ ભૈરવાઃ ।
તે સર્વે કાલિકા-પુત્રાસ્તે મુક્તા નાત્ર સંશયઃ ॥
સઙ્કેત-માર્ગાદ્ દેવેશિ ! નાભિષેકં ગુરુ-ક્રમાત્ ।
પૂજા-કાલે વિશેષેણ તં ત્યજેદન્ત્યજં યથા ॥
ભૈરવોઽસ્ય ઋષિઃ પ્રોક્તઃ ઉષ્ણિક્ છન્દઃ પ્રકીર્તિતં ।
દેવતા દક્ષિણા-કાલી અનિરુદ્ધ-સરસ્વતી ॥।
હ્રીં વીજં હૂં શક્તિશ્ચ ક્રીં ચૈવ કીલકં સ્મૃતં ।
ધર્માર્થ-કામ-મોક્ષેષુ વિનિયોગઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
ન્યાસ-જાલં પુરા પ્રોક્તં નાના-તન્ત્રેષુ પાર્વતિ ! ।
ન્યાસ-જાલ-યુતો મન્ત્રી વીર-ભાવેન પૂજયેત્ ॥
ત્રિપઞિચીરે મહા-પોઠે યોનિ-પોઠં પ્રપૂજયેત્ ।
ધ્યાયેત્ કાલોં કરાલાસ્યાં પીનોન્નત-પયોધરાં ॥
મહા-મેઘ-પ્રભાં શ્યામાં ઘોર-રાવાં ચતુર્ભુજાં ।
સદ્યશ્છિન્ન-શિરઃ ખડ્ગ-વામોદ્ધૃધઃ-કરામ્બુજાં॥
અભયં વરદં ચૈવ દક્ષિણોર્ધ્વાધઃ પાણિકાં ।
પઞ્ચાશદ્-વર્ણ-મુણ્ડાલી-ગલદ્-રુધિર-ચર્ચિતાં॥
સૃક્ક-દ્વય-ગલદ્-રક્ત-ધારા-વિસ્ફુરિતાનનાં ।
શિવાભિર્ઘોર-રાવાભિશ્ચતુર્દિક્ષુ સમન્વિતાં ॥
શવાનાં કર-સઙ્ઘાતૈઃ કૃત-કાઞ્ચીં હસન્મુખીં ।
દિગમ્બરોં મુક્ત-કેશીં ચન્દ્રાર્ધ-કૃત-શેખરાં ॥।
શવ-રૂપ-મહાદેવ-હૃદયોપરિ સંસ્થિતાં।
મહા-કાલેન ચ સમં વિપરીત-રતાતુરાં ॥
મદિરાઘૂર્ણ-નયનાં સ્મેરાનન-સરોરુહાં।
અટ્ટહાસાં મહા-રૌદ્રોં સર્વદાનન્દ-કારિણીં ॥।
એવં સઞ્ચિન્તયેત્ કાલીં શ્મશાનાલય-વાસિનીં ।
એવં ધ્યાત્વા યજેદ્ વોરો નિશાયાં કુલ મન્દિરે ॥
માનસં પૂજનં કૃત્વા કુલ-પુષ્પં સમાહરેત્ ।
માનસં પૂજનં નૈવ ગચ્છેત્તુ પિતૃ-કાનને ॥
સ પાપિષ્ઠો યજેન્નૈવ કાલીં કલુષ-હારિણીં ।
ઉચ્ચૈર્વોચ્ચારયેન્મન્ત્રં મનસા ચ સ્મેરન્મનું ॥
તત્ત્ર ચાવાહનં નેષ્ટં કામાખ્યાયાં કુલેશ્વરિ !
આરાધ્ય મનસા ભક્ત્યા બાહ્ય-પૂજામથાચરેત્ ॥
આત્મ-શુદ્ધિ દ્રવ્ય-શુદ્ધિ કૃત્વા પાત્ત્રાણિ વિન્યસેત્ ।
અર્ઘ્ય-પાત્ત્રાદિકં તત્ર વિન્યસેદ્ વિધિ-પૂર્વકં ॥
પીઠ-પૂજાં વિધાયાથ પૂજયેત્ તત્ર દેવતાં ।
ચિન્તયેત્ પરયા ભક્ત્યા વિધિ-દૃષ્ટેન કર્મણા ॥
આસનં સ્વાગતં પાદ્યમર્થ્યમાચમનીયકં ।
સ્નાનં વસ્ત્રોપવીતં ચ ભૂષણાનિ ચ સર્વશઃ ॥
ગન્ધં પૂષ્પં ધૂપ-દીપૌ મધુપર્ક તતઃ પરં ।
મન્ત્રમુચ્ચાર્ય વાતવ્યં તર્પણં ચ તતઃ પરં ॥
માલ્યાનુલેપનં ચૈવ પઞ્ચ પુષ્પાઞ્જલીંસ્તતઃ ।
પુનઃ પ્રપૂજયેદ્ દેવીં મહા-કાલેન લાલિતાં ॥
ષોડશોપચાર-યુક્તા હ્યષ્ટૌ પૂજા પ્રકીર્તિતા ।
અષ્ટાભિઃ શક્તિભિશ્વાપિ લોક-પાલૈશ્ચ સમ્મતઃ ॥
પીઠ-મન્ત્ર-ક્રમાદ્ યાગઃ સ માર્ગઃ પરમઃ સ્મૃતઃ ।
પીઠેનૈવ સમસ્તેન બહિરાવરણં વિના ॥
મન્ત્રં પૂર્વ-કૃતો યાગો નિત્ય-યાગઃ સ મધ્યમઃ ।
કેવલં પુષ્પ-યાગસ્તુ કનિષ્ઠ-પૂજનં ભવેત્ ॥
કમલાં મુકુટં મૂધ્નિ કર્ણે ચ પ્રપૂજયેત્ ।
કુણ્ડલે તતઃ ॥ તત આજ્ઞાં સમાદાયાવરણં ચ
ગુરુ-પંક્તિં તતો દેવિ ! મહા-કાલં તતઃ પરં ।
ધૂમ્ર-વર્ણં મહા-કાલં જટા-તારાન્વિતં પ્રિયે ॥
ત્રિ-નેત્રં શવ-રૂપં ચ શક્તિ-યુક્તં નિરામયં ।
દિગમ્બરં ઘોર-રૂપં નીલાઞ્જન સમ-પ્રભં ॥।
નિર્ગુણં ચ ગુણાધારં કાલી-સ્થાનં પુનઃ પુનઃ ।
કાલી કપાલિની કુલ્લા પ્રથમે ચ ત્રિકોણ કે ॥
માત્રા-મુદ્રા-મિતા-દેવ્યઃ પઞ્ચમે ચ ત્રિકોણકે ।
દલાષ્ટે પૂજયેદ્ દેવિ ! પૂર્વાદિ-ક્રમ-યોગતઃ ॥
બ્રાહ્મી નારાયણી ચૈવ કૌમારી ચ મહેશ્વરી ।
અપરાજિતા ચ ચામુણ્ડા વારાહી નાર્શસહિકા ॥
ચતુર્દારે યજેદ્ દેવિ ! અસિતાઙ્ગાદિ-ભૈરવાન્ ।
અસિતાઙ્ગો રુરુશ્ચણ્ડઃ ક્રોધો ભીષણ એવ ચ ॥
ઉન્મત્તશ્ચ કપાલી ચ સંહારક ઇતિ ક્રમાત્ ।
પૂર્વાદિ-ક્રમતો દેવિ ! દ્વારિ દ્વારિ દ્વયં દ્વયં ॥
ઇન્દ્રાદિ-દશ-દિક્-પાલાન્ દશ-વિક્ષુ પ્રપૂજયેત્ ।
ખડ્ગં મુણ્ડં યજેદ્ વામે હસ્તે ચ કુલ-સુન્દરિ ॥
પૂજયેદ્ દક્ષિણે હસ્તે અભયં ચ વરં તથા ।
પુનશ્ચ પૂજયેદ્ દેવીં સાયુધાં ચ સવાહનાં ॥
કુલ્લુકાં મૂર્ધ્નિ સઞ્જપ્ય હૃદિ સેતું વિચિન્તયેત્ ।
મહા-સેતું કણ્ઠ-દેશે નાભૌ યોનિં વિચિન્તયેત્ ॥
સેતું તુ પ્રણવં દેવિ ! હૃદિસ્થં તં પ્રપૂજયેત્ ।
નિજ-વીજં મહા-સેતું કણ્ઠ-દેશે વિચિન્તયેત્ ॥
સવિન્દુ-માતૃકા-યુક્ત્તા નાભિ-મધ્યે વિચિન્તયેત્ ।
કાલી-કૂર્ચ વધૂર્માયા ફટ્‌કારાન્તં સુરેશ્વરિ ॥
પશ્વાક્ષરી કાલિકાયાઃ કુલ્લુકાં પરિચિન્તયેત્ ।
તારાયાઃ કુલ્લુકા દેવી મહા-નીલ સરસ્વતી ॥
શ્રન્યાસાં ચ વધૂ-વીજં કુલ્લુકા પરિકથ્યતે ।
કાલી-કુલ-પ્રવૃત્તાનાં પૂજાયામેવમાચરેત્ ॥
અષ્ટોત્તર-શતં જપ્ત્વા પુનઃ પૂજાં પ્રકલ્પયેત્ ।
પુનઃ પ્રપૂજયેદ્ દેવીં મહા-કાલેન લાલિતાં ॥
તતસ્તુ કવચં દેવિ ! સ્તવં ચ પ્રપઠેત્ તતઃ ॥

ઇતિ શ્રીનિરુત્તર-તન્ત્રે શિવ-પાર્વતી-સંવાદે દ્વિતીયઃ પટલઃ ॥