નારદસ્મૃતિ · અધ્યાય v9

ક્રીત્વા મૂલ્યેન યઃ પણ્યં ક્રેતા ન બહુ મન્યતે ।
ક્રીત્વાનુશય ઇત્ય્ એતદ્ વિવાદપદમ્ ઉચ્યતે ॥

ક્રીત્વા મૂલ્યેન યત્ પણ્યં દુષ્ક્રીતં મન્યતે ક્રયી ।
વિક્રેતુઃ પ્રતિદેયં તત્ તસ્મિન્ન્ એવાહ્ન્ય્ અવિક્ષતમ્ ॥

દ્વિતીયે ઽહ્નિ દદત્ ક્રેતા મૂલ્યાત્ ત્રિંશાંશમ્ આવહેત્ ।
દ્વિગુણં તત્ તૃતીયે ઽહ્નિ પરતઃ ક્રેતુર્ એવ તત્ ॥

ક્રેતા પણ્યં પરીક્ષેત પ્રાક્ સ્વયં ગુણદોષતઃ ।
પરીક્ષ્યાભિમતં ક્રીતં વિક્રેતુર્ ન ભવેત્ પુનઃ ॥

ત્ર્યહાદ્ દોહ્યં પરીક્ષેત પઞ્ચાહાદ્ વાહ્યમ્ એવ તુ ।
મુક્તાવજ્રપ્રવાલાનાં સપ્તાહં સ્યાત્ પરીક્ષણમ્ ॥

દ્વિપદામ્ અર્ધમાસં સ્યાત્ પુંસાં તદ્દ્વિગુણં સ્ત્રિયાઃ ।
દશાહં સર્વબીજાનામ્ એકાહં લોહવાસસામ્ ॥

પરિભુક્તં ચ યદ્ વાસઃ ક્લિષ્ટરૂપં મલીમસમ્ ।
સદોષમ્ અપિ વિક્રીતં વિક્રેતુર્ ન ભવેત્ પુનઃ ॥

મૂલ્યાષ્ટભાગો હીયેત સકૃદ્ ધૌતસ્ય વાસસઃ ।
દ્વિઃ પાદસ્ ત્રિસ્ ત્રિભાગસ્ તુ ચતુઃકૃત્વો ઽર્ધમ્ એવ ચ ॥

અર્ધક્ષયાત્ તુ પરતઃ પાદાંશાપચયઃ ક્રમાત્ ।
યાવત્ ક્ષીણદશં જીર્ણં જીર્ણસ્યાનિયમઃ ક્ષયે ॥

લોહાનામ્ અપિ સર્વેષાં હેતુર્ અગ્નિક્રિયાવિધૌ ।
ક્ષયઃ સંસ્ક્રિયમાણાનાં તેષાં દૃષ્ટો ઽગ્નિસંગમાત્ ॥

સુવર્ણસ્ય ક્ષયો નાસ્તિ રજતે દ્વિપલં શતમ્ ।
શતમ્ અષ્ટપલં જ્ઞેયં ક્ષયસ્ સ્યાત્ ત્રપુસીસયોઃ ॥

તામ્રે પઞ્ચપલં વિદ્યાદ્ વિકારા યે ચ તન્મયાઃ ।
તદ્ધાતૂનામ્ અનેકત્વાદ્ અયસો ઽનિયમઃ ક્ષયે ॥

તાન્તવસ્ય ચ સંસ્કારે ક્ષયવૃદ્ધી ઉદાહૃતે ।
સૂત્રકાર્પાસિકોર્ણાનાં વૃદ્ધિર્ દશપલં શતમ્ ॥

સ્થૂલસૂત્રવતાં તેષાં મધ્યાનાં પઞ્ચકં શતમ્ ।
ત્રિપલં તુ સુસૂક્ષ્માણામ્ અન્તઃક્ષય ઉદાહૃતઃ ॥

ત્રિંશાંશો રોમવિદ્ધસ્ય ક્ષયઃ કર્મકૃતસ્ય તુ ।
કૌષેયવલ્કલાનાં તુ નૈવ વૃદ્ધિર્ ન ચ ક્ષયઃ ॥

ક્રીત્વા નાનુશયં કુર્યાદ્ વણિક્ પણ્યવિચક્ષણઃ ।
વૃદ્ધિક્ષયૌ તુ જાનીયાત્ પણ્યાનામ્ આગમં તથા ॥