નારદસ્મૃતિ · અધ્યાય m3

નિયુક્તેન તુ વક્તવ્યમ્ અપક્ષપતિતં વચઃ ॥

યુક્તરૂપં બ્રુવન્ સભ્યો નાપ્નુયાદ્ દ્વેષકિલ્બિષે ।
બ્રુવાણસ્ ત્વ્ અન્યથા સભ્યસ્ તદ્ એવોભયમ્ આપ્નુયાત્ ॥

રાજા તુ ધાર્મિકાન્ સભ્યાન્ નિયુઞ્જ્યાત્ સુપરીક્ષિતાન્ ।
વ્યવહારધુરં વોઢું યે શક્તાઃ સદ્ગવા ઇવ ॥

ધર્મશાસ્ત્રાર્થકુશલાઃ કુલીનાઃ સત્યવાદિનઃ ।
સમાઃ શત્રૌ ચ મિત્રે ચ નૃપતેઃ સ્યુઃ સભાસદઃ ॥

તત્પ્રતિષ્ઠઃ સ્મૃતો ધર્મો ધર્મમૂલશ્ ચ પાર્થિવઃ ।
સહ સદ્ભિર્ અતો રાજા વ્યવહારાન્ વિશોધયેત્ ॥

શુદ્ધેષુ વ્યવહારેષુ શુદ્ધિં યાન્તિ સભાસદઃ ।
શુદ્ધિશ્ ચ તેષાં ધર્માદ્ ધિ ધર્મમ્ એવ વદેત્ તતઃ ॥

યત્ર ધર્મો હ્ય્ અધર્મેણ સત્યં યત્રાનૃતેન ચ ।
હન્યતે પ્રેક્ષમાણાનાં હતાસ્ તત્ર સભાસદઃ ॥

વિદ્ધો ધર્મો હ્ય્ અધર્મેણ સભાં યત્રોપતિષ્ઠતે ।
ન ચેદ્ વિશલ્યઃ ક્રિયતે વિદ્ધાસ્ તત્ર સભાસદઃ ॥

સભા વા ન પ્રવેષ્ટવ્યા વક્તવ્યં વા સમઞ્જસમ્ ।
અબ્રુવન્ વિબ્રુવન્ વાપિ નરો ભવતિ કિલ્બિષી ॥

યે તુ સભ્યાઃ સભાં ગત્વા તૂષ્ણીં ધ્યાયન્ત આસતે ।
યથાપ્રાપ્તં ન બ્રુવતે સર્વે તે ઽનૃતવાદિનઃ ॥

પાદો ઽધર્મસ્ય કર્તારં પાદઃ સાક્ષિણમ્ ઋચ્છતિ ।
પાદઃ સભાસદઃ સર્વાન્ પાદો રાજાનમ્ ઋચ્છતિ ॥

રાજા ભવત્ય્ અનેનાસ્ તુ મુચ્યન્તે ચ સભાસદઃ ।
એનો ગચ્છતિ કર્તારં નિન્દાર્હો યત્ર નિન્દ્યતે ॥

અન્ધો મત્સ્યાન્ ઇવાશ્નાતિ નિરપેક્ષઃ સકણ્ટકાન્ ।
પરોક્ષમ્ અર્થવૈકલ્યાદ્ ભાષતે યઃ સભાં ગતઃ ॥

તસ્માત્ સભ્યઃ સભાં પ્રાપ્ય રાગદ્વેષવિવર્જિતઃ ।
વચસ્ તથાવિધં બ્રૂયાદ્ યથા ન નરકં પતેત્ ॥

યથા શલ્યં ભિષગ્ વિદ્વાન્ ઉદ્ધરેદ્ યન્ત્રયુક્તિતઃ ।
પ્રાડ્વિવાકસ્ તથા શલ્યમ્ ઉદ્ધરેદ્ વ્યવહારતઃ ॥

યત્ર સભ્યો જનઃ સર્વઃ સાધ્વ્ એતદ્ ઇતિ મન્યતે ।
સ નિઃશલ્યો વિવાદઃ સ્યાત્ સશલ્યઃ સ્યાદ્ અતો ઽન્યથા ॥

ન સા સભા યત્ર ન સન્તિ વૃદ્ધા વૃદ્ધા ન તે યે ન વદન્તિ ધર્મમ્ ।
નાસૌ ધર્મો યત્ર ન સત્યમ્ અસ્તિ ન તત્ સત્યં યચ્ છલેનાનુવિદ્ધમ્ ॥