નારદ પુરાણ · અધ્યાય 1.36

ઇતિ શ્રીબૃહન્નારાદીયપુરાણે પૂર્વભાગે પ્રથમપાદે જ્ઞાનનિરૂપણ નામ પઞ્ચત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
સનક ઉવાચ
વેદમાલેઃ સુતૌ પ્રોક્તૌ યાવુભૌ મુનિસત્તમ ।
યજ્ઞમાલી સુમાલી ચ તયોઃ કર્માધુનોચ્યત

તયોરાદ્યો યજ્ઞમાલી વિભેદ પિતૃસંચિતમ્ ।
ધનં દ્વિધા કનિષ્ટસ્ય ભાગમેકં દદૌ તદા

સુમાલી ચ ધનં સર્વં વ્યસનાભિરકતઃ સદા ।
અપાદાના દિભિશ્ચૈવ નાશયામાસ ભો દ્વિજ

ગીતવાદ્યરતો નિત્યં મદ્યપાનરતો ઽભવત્ ।
વેશ્યાવિભ્રમલુબ્ધો ઽસૌ પરદારતો ઽભવત્

સર્વસ્મિન્નાશમાયાતે હિરણ્યે પિતૃસંચિતે ।
અપહૃત્ય પરં દ્રવ્યં વારસ્ત્રીનિરતો ઽભવત્

દૃષ્ટ્વા સુમાલિનઃ શૂલં યજ્ઞમાલી મહામતિઃ ।
બભૂવ દુઃખિતો ઽત્યર્થં ભ્રાતરં ચેદમબ્રવીત્

અલમમત્યન્તકષ્ટેન વૃત્તેનાસ્મત્કુલે ઽનુજ ।
ત્વમેક એવ દુષ્ટાત્મા મહાપાપરતો ઽભવઃ

એવં નિવારયન્તં તં બહુશો જ્યેષ્ટસોદરમ્ ।
હનિષ્યામીતિ નિશ્ચિત્ય ખડ્ગહસ્તઃ કચે ઽગ્રહીત્

તતો મહારવો જજ્ઞે નગરે ભૃશદારુણઃ ।
બબન્ધુર્નાગરાશ્ચૈનં કુપિતાસ્તે સુમાલિનમ્

યજ્ઞમાલી હ્યમેયાત્મા પૌરાન્સંપ્રાર્થ્ય દુઃખિતઃ ।
બન્ધનાન્મોચયામાસ ભ્રાતૃસ્નેહવિમોહિતઃ

યજ્ઞમાલી પુનશ્ચાપિ બિભિદે સ્વધનં દ્વિધા ।
આદદે સ્વયમર્દ્ધં ચ દદાવર્દ્ધં યવીયસે

સુમાલી ત્વતિમૂઢાત્મા તદ્ધનં ચાપિ નારદ ।
મૂર્ખૈઃ પારંવડચણ્ડાલૈર્બુભુજે ચ સહોદ્ધતઃ

અસતામુપભો ગાય દુર્જનાનાં વિભૂતયઃ ।
પિચુમન્દઃ ફલાઢ્યો ઽપિ કાકૈરેવોપભુજ્યતે

ભ્રાત્રા દત્તં ધનં તઞ્ચ સુમાલી નાશયન્મુને ।
મદ્યપાનપ્રમત્તશ્ચ ગોમાંસા દીન્યભક્ષયત્

ત્યક્તો બન્ધુજનૈઃ સર્વૈશ્ચાણ્ડાલસ્ત્રીસમન્વિતઃ ।
રાજ્ઞાપિ બાધિતો વિપ્રપ્રપેદે નિર્જનં વનમ્

યજ્ઞમાલી સુધીર્વિપ્ર સદા ધર્મરતો ઽભવેત્ ।
અવારિતં દદાવન્નં સત્સઙ્ગગતકલ્મષઃ

પિત્રા કૃતાનિ સર્વાણિ તડાગાદીનિ સત્તમ ।
અપાલયત્પ્રયત્નેન સદા ધર્મપરાયણઃ

વિશ્રાણિતં ધનં સર્વં યજ્ઞમાલેર્મહાત્મનઃ ।
સત્પાત્રદાનનિષ્ટસ્ય ધર્મમાર્ગપ્રવર્તિનઃ

અહો સદુપભોગાય સજ્જનાનાં વિભૂતયઃ ।
કલ્પવૃક્ષફલં સર્વમમરૈરેવ ભુજ્યતે

ધનં વિશ્રાણ્ય ધર્માર્થં યજ્ઞમાલી મહામતિઃ ।
નિત્યં વિષ્ણુગૃહે સમ્યક્પરિચર્ય્યાપરો ઽભવત્

કાલેન ગચ્છતા તૌ તુ વૃદ્ધભાવમુપાગતૌ ।
યજ્ઞમાલી સુમાલી ચ હ્યેકકાલે મૃતાવુભૌ

હરિપૂજારતસ્યાસ્ય યજ્ઞમાલિમહાત્મનઃ ।
હરિઃ સંપ્રેષયામાસ વિમાનં પાર્ષદા વૃતમ્

દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય યજ્ઞમાલી મહામતિઃ ।
પૂજ્યમાનઃ સુરગણૈઃ સ્તૂયમાનો મુનીશ્વરૈઃ

ગન્ધર્વૈર્ગીયમાનશ્ચ સેવિતશ્ચાપ્સરોગણૈઃ ।
કામધેન્વા પુષ્યમાણશ્ચિત્રાભરણભૂષિતઃ

કોમલૈસ્તુલસીમાલ્યૈર્ભૂષિતસ્તેજસાં નિધિઃ ।
ગચ્છન્વિષ્ણુપદં દિવ્યંમનુજં પથિ દૃષ્ટવાન્

તાહ્યમાનં યમભટૈઃ ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં પરિપીડિતમ્ ।
પ્રેતભૂતં વિવસ્ત્રં ચ દુઃખિતં પાશવેષ્ટિતમ્ ।
ઇતસ્તતઃ પ્રાધાવન્તં વિલપન્તમનાથવત્

ક્રોશન્તં ચ સુદન્તં ચ દૃષ્ટ્વા મનસિ વિવ્યથે

યજ્ઞમાલીદયાયુક્તો વિષ્ણુદૂતાન્સમીપગાન્ ।
કો ઽયં ભટૈર્બાધ્યમાનં ઇત્યપૃચ્છત્કૃતાઞ્જલિઃ

અથ તે હરિદૂતાસ્તં યજ્ઞમાલિમહૌજસમ્ ।
અસૌ સુમાલી ભ્રાતા તે પાપાત્મેતિ સમબ્રુવન્

યજ્ઞમાલી સમાકર્ણ્ય વ્યાખ્યાતં વિષ્ણુકિઙ્કરૈઃ ।
મનસા દુઃખમાપન્નઃ પુનઃ પપ્રચ્છ નારદ

કથમસ્ય ભવેન્મોક્ષઃ સાંચિતૈઃ પાપસંચયૈઃ ।
તદુપાયંબદધ્વં મે યૂયં હિ મમબાન્ધવાઃ

સખ્યં સાપ્તપદીનં સ્યાદિત્યાહુર્ધર્મકોવિદાઃ ।
સતાં સાપ્તપદી મૈત્રી સત્સતાં ત્રિપદી તથા

સત્સતામપિ યે સંતસ્તેષાં મૈત્રઘી પદે પદે

તસ્માન્મે બાન્ધવા યૂયં માં નેતું સમુપાગતાઃ ।
યતો ઽયં મમ ભ્રાતાપિ મુચ્યતે તદિહોચ્યતામ્

યજ્ઞમાલિવચઃ શ્રુત્વા વિષ્ણુદૂતા દયાલવઃ ।
પુનઃ સ્મિતામુખાઃ પ્રોચુર્યજ્ઞમાલિહરિપ્રિયમ્

વિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ
યજ્ઞમાલિન્મહાભાગ નારાયણપરાયણ ।
ઉપાયં તવ વક્ષ્યામઃ સુમાલિપ્રેમમુક્તિદમ્

કૃતં યત્સુમહત્કર્મ ત્વયા પ્રાક્તનજન્મનિ ।
પ્રવક્ષ્યામઃ સમાસેન તચ્છ્રણુષ્વ સમાહિતઃ

પુરા ત્વં વૈશ્યજાતીયો નામ્ના વિશ્વઙ્ઘભરઃ સ્મૃતઃ ।
ત્વયા કૃતાનિ પાપાનિ અહન્ત્યગણિતાનિ વૈ

સુકર્મવાસનાહીનો માતાપિત્રોર્વિરોધકૃત્ ।
એકદા બન્ધુભિસ્ત્યક્તઃ શોકસંતાપપીડિતઃ

ક્ષુધાગ્નિનાપિ સંતપ્તઃ પ્રાપ્તવાન્હરિમન્દિરમ્ ।
તદા વૃષ્ટિરભૂત્તત્ર તત્સ્થાનં પઙ્કિલં હ્યભૂત

દીરીકૃતસ્ત્વયા પઙ્કસ્તત્સ્થાને સ્થાતુમિચ્છયા ।
ઉપલેપનતાં પ્રાપ્તં તત્સ્થાનં વિષ્ણુમન્દિરે

કલ્પકોટિશતં સાગ્રં સંપ્રાપ્ય હરિસન્નિધિમ્ ।
વસાદ્ય જ્ઞાનમાસાદ્ય પરં મોક્ષં ગમિષ્યસિ

અનુજં પાતકિશ્રેષ્ઠં ત્વં સમુદ્ધર્ત્તમિચ્છસિ ।
ઉપાયં તવ વક્ષ્યામસ્તં નિબોધ મહામતે

ગોચર્મમાત્રભૂમેસ્તુ ઉપલેપનજં ફલમ્ ।
દત્ત્વોદ્ધર મહાભાગ ભ્રાતરં કૃપયાન્વિતઃ

એવમુક્તો વિષ્ણુદૂતૈર્યજ્ઞમાલી મહાપતિઃ ।
તત્ફલં પ્રદદૌ તસ્મૈ ભ્રાત્રે પાપવિમુક્તયે

સુમાલી ભ્રાતૃદત્તેન પુણ્યેન ગતકલ્મષઃ ।
બભૂવ યમદૂતાસ્તુ તં ત્યક્ત્વા પ્રપલાયિતાઃ

વિમાનં ચાગતં સદ્યઃ સર્વભોગસમન્વિતમ્ ।
તદા સુમાલી સ્વર્યાનમારુહ્ય મુમુદે મુને

તાવુભૌ ભ્રાતરૌ વિપ્ર સુરવૃન્દનમસ્કૃતૌ ।
અવાપતુર્ભૃશં પ્રીતિં સમાલિઙ્ગ્ય પરસ્પરમ્

યજ્ઞમાલી સુમાલી ચ સ્તૂયમાનૌ મહર્ષિભિઃ ।
ગીયમાનૌ ચ ગન્ધર્વૈર્વિષ્ણુલોકં પ્રજગ્મતુઃ

અવાપ્ય હરિસાલોક્યં સુમાલી મુનિસત્તમ ।
યજ્ઞમાલી ચોષતુસ્તૌ કલ્પમેકં મુદાન્વિતૌ

ભુક્ત્વા ભોગાન્બહૂંસ્તત્ર યજ્ઞમાલી મહામતિઃ ।
તત્રૈવ જ્ઞાનસંપન્નઃ પરં મોક્ષમુપાગતઃ

સુમાલી તુ મહાભાગો વિષ્ણુલોકે મુદાન્વિતઃ ।
સ્થિત્વા ભૂમિં પુનઃ પ્રાપ્ય વિપ્રત્વં સમુપાગતઃ

અતિશુદ્ધે કુલે જાતો ગુણવાન્વેદપારગઃ ।
સર્વસંપત્સમોપેતો હરિભક્તિપરાયણઃ

વ્યાહરન્હરિનામાનિ પ્રપેદે જાહ્નવીતટમ્ ।
તત્ર સ્નાતશ્ચ ગઙ્ગાયાં દૃષ્ટ્વા વિશ્વેશ્વરં પ્રભુમ્

અવાપ પરમં સ્થાનં યોગિનામપિ દુર્લભમ્ ।
ઉપલેપનમાહાત્મ્યં કથિતં તે મુનીશ્વર

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સંપૂજ્યો જગતાંપતિઃ ।
અકામાદપિ યે વિષ્ણોઃ સકૃત્પૂજાં પ્રકુર્વતે

ન તેષાં ભવબન્ધસ્તુ કદાચિદપિ જાયતે ।
હરિભક્તિરતાન્યસ્તુ હરિબુદ્ધ્યા સમર્ચયેત્

તસ્ય તુષ્યન્તિ વિપ્રેન્દ્ર બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
હરિભક્તિપરાણાં તુ સંગિનાં સંગમાત્રતઃ

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો મહાપાતકવાનપિ ।
હરિપૂજાપરાણાં ચ હરિનામરતાત્મનામ્

શુશ્રૂષાનિરતા યાન્તિ પાપિનો ઽપિ પરાં ગતિમ્